Những điều cần lưu ý khi được cơ quan xuất nhập cảnh lấy lời khai (thẩm tra vi phạm) | Vì sao lời giải thích mâu thuẫn với hồ sơ xét xử hình sự lại nguy hiểm

Khi nộp đơn xin Giấy phép cư trú đặc biệt (在留特別許可), quý vị sẽ được thẩm tra viên của cơ quan quản lý xuất nhập cảnh (入管) triệu tập để lấy lời khai (事情聴取). Có khi quý vị sẽ bị hỏi suốt cả ngày về quá trình kết hôn, tình hình cuộc sống, nội dung vụ án hình sự. Lời giải thích trong buổi lấy lời khai này ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định về Giấy phép cư trú đặc biệt. Ngay trong vụ việc mà văn phòng chúng tôi đã xin được Giấy phép cư trú đặc biệt vào tháng 9 năm 2026, vào ngày lấy lời khai cũng đã có tình huống lời giải thích buổi sáng được sửa lại vào buổi chiều. Trong bài viết này, dựa trên cả kinh nghiệm đó, chúng tôi tổng hợp những điểm cần lưu ý khi tham gia buổi lấy lời khai.

Những điểm chính của bài viết

• Việc lấy lời khai (thẩm tra vi phạm (違反審査)) do thẩm tra viên nhập cảnh (入国審査官) thực hiện; bên cạnh việc có thuộc căn cứ trục xuất cưỡng chế (退去強制事由) hay không, các hoàn cảnh làm tài liệu để quyết định về Giấy phép cư trú đặc biệt cũng sẽ được hỏi chi tiết (Điều 45 Luật Quản lý xuất nhập cảnh (入管法)).
• Nếu có vụ án hình sự, thẩm tra viên sẽ đặt câu hỏi trong khi có sẵn bản án và hồ sơ xét xử trong tay.
• Lời giải thích mâu thuẫn với nhận định của bản án đã có hiệu lực chung thẩm (確定判決) có thể bị hiểu là không hối cải, có nguy cơ tái phạm.
• Quý vị không cần phải thừa nhận những điều trái với sự thật. Tuy nhiên, nếu giải thích khác với nhận định của bản án thì cần sắp xếp rõ lý do.
• Theo Hướng dẫn (ガイドライン), khai báo gian dối được coi là tình tiết bất lợi. Điều gì không biết thì hãy trả lời là không biết.

Trong buổi lấy lời khai sẽ bị hỏi những gì

Thẩm tra vi phạm là thủ tục trong đó thẩm tra viên nhập cảnh thẩm tra xem người đó có thuộc căn cứ trục xuất cưỡng chế hay không. Nếu đang xin Giấy phép cư trú đặc biệt, các hoàn cảnh cần thiết cho quyết định đó cũng được xác nhận tại đây. Những nội dung chủ yếu bị hỏi như sau.

• Quá trình nhập cảnh, diễn biến về tư cách lưu trú (在留資格) và thời hạn lưu trú, lý do lưu trú quá thời hạn
• Quá trình quen biết vợ/chồng, thời điểm hẹn hò và kết hôn, tình trạng chung sống, việc quản lý chi tiêu gia đình
• Gia đình, họ hàng có biết về cuộc hôn nhân hay không, có bạn bè chung hay không
• Công việc và thu nhập, tình hình nộp thuế
• Nội dung vụ án hình sự, lý do dẫn đến hành vi phạm tội, nhận thức về tính trái pháp luật, sự hối cải hiện tại và các nỗ lực để phòng ngừa tái phạm
• Lý do mong muốn lưu trú tại Nhật Bản, cuộc sống nếu phải về nước

Vợ/chồng cũng được yêu cầu trả lời bảng câu hỏi (質問書) riêng. Cơ quan chức năng sẽ xác nhận xem lời giải thích của hai vợ chồng về quá trình kết hôn và tình trạng chung sống có khớp nhau hay không.

Lời khai sẽ được đối chiếu với hồ sơ xét xử hình sự

Trong buổi lấy lời khai đối với người có vụ án hình sự, thẩm tra viên đặt câu hỏi sau khi đã nắm được bản án và hồ sơ xét xử. Trong vụ việc của văn phòng chúng tôi, thẩm tra viên cũng để sẵn hồ sơ xét xử hình sự trong tay.

Điều cần lưu ý lúc này là lời giải thích liên quan đến nhận thức về tính trái pháp luật. Bản án có tội đã nhận định rằng có lỗi cố ý phạm tội. Nếu trong buổi lấy lời khai chỉ giải thích rằng “hoàn toàn không nghĩ đó là việc trái pháp luật”, thì lời giải thích đó mâu thuẫn với nhận định của bản án đã có hiệu lực chung thẩm. Dưới góc nhìn của thẩm tra viên, điều này có nguy cơ bị xem là không chấp nhận bản án, không hối cải. Vì Hướng dẫn có xem xét hạnh kiểm (素行) và nguy cơ tái phạm, nên cách tiếp nhận như vậy có thể gây bất lợi cho quyết định về Giấy phép cư trú đặc biệt.

Vụ việc của văn phòng: sửa lại lời giải thích buổi sáng vào buổi chiều

Người đàn ông quốc tịch Việt Nam được cấp Giấy phép cư trú đặc biệt vào tháng 9 năm 2026 đã bị tuyên án kèm án treo (執行猶予) về tội giả mạo văn bản tư có đóng dấu và sử dụng văn bản giả mạo đó (有印私文書偽造・同行使), với lý do đã làm giấy ủy quyền mang tên người khác theo yêu cầu của người quen. Trong buổi lấy lời khai vào tháng 8 năm 2026, vào buổi sáng, anh đã giải thích theo hướng phủ nhận việc nhận thức được tính trái pháp luật.

Trong giờ nghỉ trưa, luật sư đã đưa ra lời khuyên thông qua gia đình anh. Nội dung lời khuyên gồm 3 điểm: không phải là anh đã nhận thức rõ ràng rằng việc đó là trái pháp luật; tuy nhiên, anh đã nhận thức được khả năng việc đó là trái pháp luật; từ nay về sau, anh tuyệt đối không dính líu đến bất cứ việc gì dù chỉ có một chút khả năng trái pháp luật. Đồng thời, luật sư cũng dặn anh khi trả lời hãy lưu ý rằng các câu hỏi của thẩm tra viên được đặt ra nhằm xác nhận xem “anh có lặp lại việc tương tự hay không”.

Buổi chiều, anh đã sửa lại lời giải thích đúng như vậy. Thẩm tra viên hỏi “Tại sao lời giải thích buổi sáng và buổi chiều lại khác nhau?”, và anh đã thẳng thắn trả lời: “Buổi sáng tôi đã nghĩ như vậy, nhưng sau khi suy nghĩ kỹ lại, tôi muốn đính chính.” Ngay trong ngày hôm đó, anh cũng quyết định không yêu cầu thẩm vấn miệng (口頭審理), và 35 ngày sau buổi lấy lời khai, anh đã được cấp Giấy phép cư trú đặc biệt. Vụ việc này được giới thiệu với sự đồng ý của chính đương sự.

Kết quả là anh đã được cấp phép, nhưng bản thân việc lời giải thích bị thay đổi đã bị thẩm tra viên chỉ ra. Lý tưởng nhất là trước buổi lấy lời khai, hãy xác nhận nội dung bản án và sắp xếp trước sẽ giải thích điều gì và giải thích như thế nào.

Những việc cần chuẩn bị trước

• Đọc phần “sự việc cấu thành tội phạm (罪となるべき事実)” và “lý do quyết định hình phạt (量刑の理由)” trong bản án để xác nhận tòa án đã nhận định những gì
• Nếu có sự khác biệt giữa nhận định của bản án và nhận thức của bản thân, hãy sắp xếp để có thể giải thích sự khác biệt đó một cách trung thực, đồng thời phù hợp với thái độ chấp nhận bản án
• Diễn đạt thành lời nội dung hối cải và các nỗ lực cụ thể để phòng ngừa tái phạm (sắp xếp lại các mối quan hệ bạn bè, sự giám sát của gia đình, tình hình công việc, v.v.)
• Hai vợ chồng cùng đối chiếu lại trí nhớ về quá trình kết hôn, các mốc ngày tháng, tình trạng chung sống (không phải thống nhất lời khai trái với sự thật, mà là xác nhận ngày tháng và sự kiện)
• Đọc lại bản lưu các giấy tờ đã nộp để không mâu thuẫn với nội dung đã ghi trong đơn

Quý vị không cần phải thừa nhận những điều trái với sự thật. Người đã bị kết án có tội trong khi vẫn phủ nhận tội có thể tiếp tục phủ nhận một cách nhất quán trong buổi lấy lời khai. Trong trường hợp đó, điều quan trọng là thể hiện như thế nào việc mình chấp nhận bản án, đang chấp hành hình phạt, và sẽ không có hành vi khiến bị nghi ngờ thêm lần nữa. Dù thế nào đi nữa, xin hãy tránh nói dối. Chỉ riêng việc khai báo gian dối đã bị coi là tình tiết bất lợi.

Quyết định sau buổi lấy lời khai: có yêu cầu thẩm vấn miệng hay không

Nếu kết quả buổi lấy lời khai là bị nhận định thuộc căn cứ trục xuất cưỡng chế, quý vị phải quyết định có yêu cầu thẩm vấn miệng hay không trong vòng 3 ngày kể từ ngày nhận được thông báo (khoản 1 Điều 48 Luật Quản lý xuất nhập cảnh). Nếu không có tranh chấp về bản thân căn cứ trục xuất cưỡng chế, việc chấp nhận nhận định và chuyển sang bước quyết định về Giấy phép cư trú đặc biệt có thể giúp rút ngắn thời gian cho đến khi có kết luận. Ngược lại, đối với vụ việc tranh chấp chính việc có thuộc căn cứ trục xuất cưỡng chế hay không, cần trình bày đầy đủ lập luận trong thẩm vấn miệng. Thời hạn 3 ngày là ngắn, vì vậy xin hãy quyết định phương án trước buổi lấy lời khai.

Luật sư tham gia như thế nào

Theo thực tiễn thông thường, luật sư không được có mặt cùng trong buổi lấy lời khai của thẩm tra vi phạm. Vì vậy, việc chuẩn bị trước cũng như cách thức liên lạc trong giờ nghỉ và trong ngày là rất quan trọng. Trong thẩm vấn miệng, luật sư với tư cách người đại diện có thể có mặt, nộp chứng cứ và trình bày ý kiến.

Giới thiệu văn phòng

Tại Văn phòng Luật quốc tế Funado (舟渡国際法律事務所), luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp phụ trách từ buổi trao đổi trước khi lấy lời khai, việc liên lạc trong ngày cho đến việc xử lý thẩm vấn miệng. Chúng tôi không giao việc cho nhân viên văn phòng hay luật sư trẻ làm thay. Văn phòng có phiên dịch viên tiếng Trung chuyên trách, am hiểu các vụ việc liên quan đến người nước ngoài, làm việc thường trực; đối với các ngôn ngữ khác, chúng tôi sẽ bố trí phiên dịch tùy theo từng vụ việc. Việc gia hạn, thay đổi tư cách lưu trú được thực hiện với sự phối hợp của hành chính thư sĩ (行政書士) là đối tác của văn phòng.

Về vụ việc bắt đầu từ giai đoạn vụ án hình sự, có vụ việc một người đến Nhật với mục đích du lịch, bị bắt và bị truy tố vì cư trú bất hợp pháp: chúng tôi đã tiến hành hỏi bị cáo và hỏi nhân chứng tại phiên tòa có tính đến thủ tục xuất nhập cảnh, đồng thời dựa trên phân tích các trường hợp được cấp phép trước đây, và đương sự đã được cấp Giấy phép cư trú đặc biệt. Việc giữ cho lời giải thích tại phiên tòa hình sự và lời giải thích tại cơ quan xuất nhập cảnh được nhất quán là nền tảng của việc chuẩn bị cho buổi lấy lời khai.

Lời kết

Buổi lấy lời khai cũng là cơ hội để truyền đạt trực tiếp đến thẩm tra viên tính cách và sự hối cải của đương sự, những điều mà giấy tờ không thể truyền tải được. Xin hãy chuẩn bị sao cho lời giải thích tại phiên tòa hình sự, nội dung đơn xin và lời giải thích trong buổi lấy lời khai được kết nối thành một mạch thống nhất.

Bài viết này là phần giải thích mang tính khái quát; đối với từng vụ việc cụ thể, xin quý vị trực tiếp trao đổi với luật sư. Các vụ việc đã giải quyết nêu trên dựa trên hoàn cảnh riêng của từng trường hợp, và không bảo đảm sẽ đạt được kết quả tương tự.

Bài viết dựa trên thông tin tại thời điểm tháng 9 năm 2026.

Người viết

Matsumura Daisuke (松村 大介) / Luật sư

Thuộc Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo (số đăng ký: 59077 / đăng ký năm 2019)

Văn phòng Luật quốc tế Funado (Tầng 3, Tòa nhà chính Fuse, 3-4-10 Takada, quận Toshima, Tokyo)

Lấy bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập cư, chủ yếu với thân chủ mang quốc tịch Trung Quốc, làm lĩnh vực trọng tâm. Có các kết quả đã đạt được như bản án vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát ma túy đá (tàng trữ nhằm mục đích kiếm lời), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo đặc biệt, và việc giành được Giấy phép cư trú đặc biệt trong những vụ việc được xem là khó.

Văn phòng Luật quốc tế Funado (Funado International Law Office)

Trang web: https://matsumura-lawoffice.jp/

WeChat ID: matsumura1119

Đọc bằng ngôn ngữ khác

• 日本語
• 简体中文