[Vụ việc đã giải quyết] Người quốc tịch Việt Nam bị tuyên án treo về tội giả mạo văn bản tư có đóng dấu đã được cấp Giấy phép cư trú đặc biệt với tư cách vợ/chồng của người Nhật

Tháng 9 năm 2026, một người đàn ông quốc tịch Việt Nam (độ tuổi 30) mà Văn phòng chúng tôi hỗ trợ đã được cấp Giấy phép cư trú đặc biệt (在留特別許可) và được công nhận tư cách lưu trú (在留資格) “Vợ/chồng của người Nhật (日本人の配偶者等)”. Người đàn ông này đã bị tuyên án có tội kèm án treo (執行猶予) về tội giả mạo văn bản tư có đóng dấu và sử dụng văn bản giả mạo đó (有印私文書偽造・同行使). Đây là vụ việc mà cùng một luật sư đã phụ trách trong khoảng 1 năm 8 tháng, từ giai đoạn trước khi truy tố trong vụ án hình sự cho đến khi kết thúc thủ tục xuất nhập cảnh. Được sự đồng ý bằng văn bản của đương sự và gia đình, chúng tôi xin giới thiệu diễn biến vụ việc. Các thông tin có thể dẫn đến việc xác định danh tính đương sự như họ tên, địa phương đã được giữ kín.

Những điểm chính của bài viết

• Người đang lưu trú với tư cách lao động như “Kỹ thuật – Tri thức nhân văn – Nghiệp vụ quốc tế (技術・人文知識・国際業務)” (tư cách lưu trú thuộc Phụ lục 1 (別表第一) của Luật Quản lý xuất nhập cảnh (入管法)) nếu bị xử hình phạt giam giữ (拘禁刑) về tội giả mạo văn bản thì dù có án treo vẫn thuộc căn cứ trục xuất cưỡng chế (退去強制事由) theo điểm 4-2 Điều 24 Luật Quản lý xuất nhập cảnh (入管法24条4号の2).
• Trong vụ việc này, nhờ hoạt động bào chữa trước khi truy tố, việc truy tố bổ sung (追起訴) tội trộm cắp đã được ngăn chặn; vụ án chỉ được xét xử với tội danh ban đầu và kết quả là bản án kèm án treo.
• Sau khi bản án có hiệu lực qua các cấp xét xử trên (上訴審), việc nhập quốc tịch (帰化) của người vợ đã hoàn tất, và việc xét duyệt Giấy phép cư trú đặc biệt được tiến hành theo loại “trường hợp vợ/chồng là người Nhật”.
• Trong buổi lấy lời khai của cơ quan xuất nhập cảnh, lời giải thích được điều chỉnh cho thống nhất với nhận định của bản án đã có hiệu lực; đương sự không yêu cầu thẩm vấn miệng (口頭審理) mà nhận quyết định về Giấy phép cư trú đặc biệt.
• Trong phạm vi Văn phòng chúng tôi đã xem xét tập các trường hợp cấp Giấy phép cư trú đặc biệt do Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú (出入国在留管理庁) công bố (từ năm Heisei 26 (2014) đến năm Reiwa 7 (2025)), không thấy trường hợp nào người bị kết án về các tội danh thuộc nhóm giả mạo được cấp Giấy phép cư trú đặc biệt.

Hoàn cảnh dẫn đến việc tư vấn

Người đàn ông sang Nhật với tư cách du học sinh, sau khi tốt nghiệp một trường đại học trong nước đã làm nhân viên công ty với tư cách lưu trú “Kỹ thuật – Tri thức nhân văn – Nghiệp vụ quốc tế”. Thời gian sống tại Nhật khoảng 13 năm, không có tiền án tiền sự. Vợ anh cũng là người gốc Việt Nam, sau khi tốt nghiệp trường chuyên môn tại Nhật thì làm lập trình viên. Hai người bắt đầu quen nhau từ năm 2019 và kết hôn năm 2021. Ngay sau khi kết hôn, họ mua nhà đứng tên chung của hai vợ chồng và cùng liên đới trả khoản vay mua nhà.

Năm 2024, người đàn ông bị bắt vì bị cho là theo lời nhờ của một người quen, đã làm giấy ủy quyền mang tên người khác để lấy giấy chứng nhận thuế của người đó. Ngoài ra, hành vi rút tiền hoàn thuế từ tài khoản cũng đang bị điều tra với nghi vấn trộm cắp, và việc truy tố bổ sung đang được xem xét.

Hoạt động bào chữa ở giai đoạn hình sự

Ngăn chặn truy tố bổ sung tội trộm cắp

Đối với nghi vấn trộm cắp, trước khi có quyết định truy tố, Văn phòng chúng tôi đã nộp cho kiểm sát viên văn bản ý kiến đề nghị quyết định không truy tố (不起訴処分). Kèm theo tài liệu, chúng tôi đã chứng minh rằng việc người nước ngoài về nước ủy thác cho người quen trong nước nhận tiền hoàn thuế là điều đã được dự liệu trong chế độ người quản lý nộp thuế (納税管理人), và người đàn ông không có ý định chiếm đoạt tài sản của người khác. Đồng thời, chúng tôi cũng cho biết đương sự sẵn sàng thỏa thuận hòa giải với người bị hại trên thực tế. Kết quả là tội trộm cắp không bị truy tố, vụ án chỉ được xét xử với tội giả mạo văn bản tư có đóng dấu và sử dụng văn bản giả mạo đó.

Sự khác biệt này có tác động lớn trong thủ tục xuất nhập cảnh sau đó. Nếu số tội bị truy tố tăng lên thì mức án sẽ nặng hơn, và nếu là án tù giam thực tế (実刑) trên 1 năm thì còn thuộc điểm 4 (ri) Điều 24 Luật Quản lý xuất nhập cảnh (入管法24条4号リ). Khi đó, Giấy phép cư trú đặc biệt chỉ được cấp trong trường hợp có “hoàn cảnh đặc biệt” theo phần ngoại lệ khoản 1 Điều 50 Luật Quản lý xuất nhập cảnh (入管法50条1項ただし書). Theo các trường hợp đã công bố, không thấy trường hợp nào người có tư cách lưu trú thuộc Phụ lục 1 như tư cách lao động bị tuyên án tù giam thực tế mà được cấp phép theo phần ngoại lệ này.

Phiên tòa

Tại phiên tòa, chúng tôi đã trình bày rằng hành vi phạm tội là sự tham gia mang tính phụ thuộc theo lời nhờ của người quen, đương sự đã hối hận sâu sắc và không có tiền án tiền sự. Người vợ ra tòa với tư cách nhân chứng về tình tiết giảm nhẹ (情状証人) và cam kết trước thẩm phán sẽ giám sát chồng từ nay về sau. Tháng 5 năm 2025, tòa tuyên phạt 1 năm 6 tháng tù có lao động bắt buộc (懲役) (tương đương hình phạt giam giữ (拘禁刑) theo luật hiện hành), cho hưởng án treo 3 năm. Bản án đã xem xét cam kết giám sát của người vợ như một tình tiết có lợi.

Kháng cáo và kháng cáo lên Tòa án tối cao

Chúng tôi đã kháng cáo với lý do, trong số các lý do khác, khi tuyên án, thông báo về tòa án nơi phải nộp đơn kháng cáo đã không được phiên dịch, và sau đó tiếp tục kháng cáo lên Tòa án tối cao (上告). Cả hai đều bị bác, và bản án có hiệu lực vào tháng 2 năm 2026.

Giai đoạn thủ tục xuất nhập cảnh

Khoảng 6 tuần sau khi bản án có hiệu lực, vào tháng 3 năm 2026, thủ tục nhập quốc tịch của người vợ hoàn tất và chị đã có quốc tịch Nhật Bản. Quyết định cho rằng việc nhập quốc tịch là đáng được chấp thuận đã có từ tháng 4 năm 2025, và chị đang chờ thủ tục thôi quốc tịch Việt Nam. 9 ngày sau đó, thời hạn lưu trú của người đàn ông đã hết. Người đàn ông không trốn tránh mà đã tự ra trình diện tại cơ quan xuất nhập cảnh và nộp đơn xin Giấy phép cư trú đặc biệt.

Trong đơn xin, chúng tôi đặt trọng tâm vào các hoàn cảnh sau đây.

• Cuộc hôn nhân khoảng 4 năm 9 tháng với người vợ là người Nhật, và quá trình quen biết từ năm 2019 (được chứng minh bằng ảnh có thông tin vị trí)
• Tại phiên tòa hình sự, người vợ đã cam kết giám sát và tòa án đã công nhận điều này là tình tiết có lợi
• Căn nhà thuộc sở hữu chung của hai vợ chồng và nghĩa vụ liên đới trả khoản vay mua nhà, thu nhập ổn định của hai vợ chồng và thành tích nộp thuế
• Khoảng 13 năm lưu trú hợp pháp, và việc tự nguyện ra trình diện sau khi hết thời hạn lưu trú
• Tiền án là án treo nên không thuộc phần ngoại lệ khoản 1 Điều 50, và cũng không phải là vi phạm liên quan đến nền tảng của công tác quản lý xuất nhập cảnh như giả mạo thẻ lưu trú

Khoảng 4 tháng rưỡi sau khi nộp đơn, vào tháng 8 năm 2026, buổi lấy lời khai (thẩm tra vi phạm (違反審査)) do thẩm tra viên nhập cảnh (入国審査官) thực hiện đã diễn ra. Thẩm tra viên để hồ sơ vụ án hình sự ngay bên cạnh và hỏi về nhận thức đối với tính trái pháp luật. Vì lời giải thích buổi sáng lệch với nhận định của bản án đã có hiệu lực, trong giờ nghỉ trưa, luật sư đã tư vấn thông qua gia đình, và buổi chiều đương sự đã điều chỉnh lời giải thích thành: “Tôi không nhận thức rõ ràng rằng đó là trái pháp luật, nhưng tôi đã nhận thức được khả năng trái pháp luật. Từ nay về sau, tôi sẽ tuyệt đối không dính líu đến bất cứ việc gì có dù chỉ một chút khả năng trái pháp luật.” Thẩm tra viên đã hỏi lý do lời giải thích thay đổi, và đương sự đã thẳng thắn trả lời rằng đó là kết quả của việc suy nghĩ lại.

Vì bản thân căn cứ trục xuất cưỡng chế không có chỗ để tranh chấp, đương sự đã không yêu cầu thẩm vấn miệng mà chấp nhận nhận định của thẩm tra vi phạm để nhận quyết định về Giấy phép cư trú đặc biệt. 35 ngày sau buổi lấy lời khai, vào tháng 9 năm 2026, Giấy phép cư trú đặc biệt đã được cấp. Từ khi nộp đơn đến khi được cấp phép mất khoảng 5 tháng rưỡi.

Những điều có thể rút ra từ vụ việc này

Thứ nhất, đối với người có tư cách lưu trú thuộc Phụ lục 1 như tư cách lao động hay du học, án treo không phải là sự bảo đảm cho việc được tiếp tục lưu trú. Với các tội như giả mạo văn bản, trộm cắp, lừa đảo, gây thương tích, dù là hình phạt giam giữ kèm án treo vẫn thuộc điểm 4-2 Điều 24 Luật Quản lý xuất nhập cảnh. Việc tội danh và mức án được giới hạn ở đâu trong giai đoạn hình sự sẽ trở thành điểm xuất phát tại cơ quan xuất nhập cảnh.

Thứ hai, triển vọng thay đổi rất nhiều tùy theo tư cách lưu trú của vợ/chồng. Trong các trường hợp đã công bố, những trường hợp vợ/chồng có tư cách lưu trú thuộc Phụ lục 1 như “Kỹ thuật – Tri thức nhân văn – Nghiệp vụ quốc tế” và bản thân đương sự có bị xử lý hình sự, thì cả 8 trường hợp có thể xác nhận được đều không được cấp phép. Trong vụ việc này, vì tại thời điểm xét duyệt người vợ đã có quốc tịch Nhật Bản, nên việc xét duyệt được thực hiện theo loại “trường hợp vợ/chồng là người Nhật”.

Thứ ba, buổi lấy lời khai của cơ quan xuất nhập cảnh được tiến hành có đối chiếu với hồ sơ vụ án hình sự. Lời giải thích mâu thuẫn với nhận định của bản án đã có hiệu lực có thể bị hiểu là chưa hối hận, có nguy cơ tái phạm.

Thứ tư, tài liệu chứng minh thực chất của cuộc hôn nhân càng được tích lũy qua các thủ tục công thì càng là chứng cứ mạnh. Trong vụ việc này, đó là cam kết giám sát tại phiên tòa, việc xét duyệt trong thủ tục nhập quốc tịch và căn nhà thuộc sở hữu chung.

Giới thiệu văn phòng

Tại Văn phòng Luật quốc tế Funado (舟渡国際法律事務所), luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp phụ trách toàn bộ quy trình, từ những bước đầu tiên của vụ án hình sự cho đến khi kết thúc thủ tục xuất nhập cảnh. Chúng tôi không để nhân viên văn phòng hay luật sư trẻ làm thay. Văn phòng có phiên dịch viên tiếng Trung chuyên trách thường trực, am hiểu các vụ việc liên quan đến người nước ngoài; đối với các ngôn ngữ khác, chúng tôi sẽ bố trí phiên dịch tùy theo từng vụ việc. Đối với thủ tục về tư cách lưu trú, chúng tôi phối hợp với chuyên viên hành chính (行政書士) đối tác.

Về các vụ việc đã giải quyết trong thủ tục xuất nhập cảnh, có trường hợp một người phụ nữ bị buộc tội oan về tội tiếp tay cho lao động bất hợp pháp (不法就労助長) và đứng trước nguy cơ bị trục xuất cưỡng chế; chúng tôi đã tranh luận đến cấp xét xử trên rằng căn cứ trục xuất cưỡng chế cũng đòi hỏi phải có lỗi cố ý hoặc vô ý, và sau đó cơ quan xuất nhập cảnh đã cấp Giấy phép cư trú đặc biệt. Ngoài ra, còn có trường hợp một người bị bắt và bị truy tố vì cư trú bất hợp pháp, thông qua đàm phán với cơ quan chức năng đã thực hiện được thủ tục kết hôn và thủ tục nhận con (認知), và dựa trên phân tích các trường hợp được cấp phép trước đây đã được cấp Giấy phép cư trú đặc biệt.

Lời kết

Giấy phép cư trú đặc biệt không bắt đầu từ ngày quý vị ra trình diện tại cơ quan xuất nhập cảnh. Từ ngày bị bắt, hoặc từ ngày cuộc điều tra bắt đầu, cần có hoạt động bào chữa nhìn xa cả về hình sự lẫn thủ tục xuất nhập cảnh. Trong vụ việc này, việc ngăn chặn truy tố bổ sung, sự hợp tác của gia đình tại phiên tòa, việc hoàn tất nhập quốc tịch của người vợ, lời giải thích trong buổi lấy lời khai và việc lựa chọn thủ tục đã kết nối thành một chuỗi và dẫn đến việc được cấp phép. Những ai đang ở trong hoàn cảnh tương tự, xin hãy liên hệ tư vấn ngay từ giai đoạn trước khi có bản án.

Bài viết này là phần giải thích mang tính khái quát; đối với từng vụ việc cụ thể, xin quý vị trực tiếp trao đổi với luật sư. Các vụ việc đã giải quyết nêu trên dựa trên hoàn cảnh riêng của từng trường hợp, và không bảo đảm sẽ đạt được kết quả tương tự.

Bài viết dựa trên thông tin tại thời điểm tháng 9 năm 2026.

Người viết

Matsumura Daisuke (松村 大介) / Luật sư

Thuộc Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo (số đăng ký: 59077 / đăng ký năm 2019)

Văn phòng Luật quốc tế Funado (Tầng 3, Tòa nhà chính Fuse, 3-4-10 Takada, quận Toshima, Tokyo)

Lấy bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập cư, chủ yếu với thân chủ mang quốc tịch Trung Quốc, làm lĩnh vực trọng tâm. Có các kết quả đã đạt được như bản án vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát ma túy đá (tàng trữ nhằm mục đích kiếm lời), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo đặc biệt, và việc giành được Giấy phép cư trú đặc biệt trong những vụ việc được xem là khó.

Văn phòng Luật quốc tế Funado (Funado International Law Office)

Trang web: https://matsumura-lawoffice.jp/

WeChat ID: matsumura1119

Đọc bằng ngôn ngữ khác

• 日本語
• 简体中文