Con đường quay lại Nhật Bản sau khi bị trục xuất: giấy phép nhập cảnh đặc biệt và giấy chứng nhận tư cách lưu trú

Rời Nhật rồi thì bao nhiêu năm nữa mới quay lại được. Câu hỏi này thực ra không có một đáp án duy nhất. Cùng là rời khỏi Nhật Bản, nhưng bị cưỡng chế trục xuất theo lệnh trục xuất hay tự xuất cảnh theo lệnh xuất cảnh, và thuộc lý do nào, thì số năm phải chờ cũng như thủ tục phía sau đều khác nhau.

Bài viết này viết cho cả hai phía: người đã rời Nhật và người thân còn ở lại Nhật Bản. Chúng tôi bắt đầu từ cách xác định bạn thuộc trường hợp nào, rồi đến thủ tục sau khi hết thời hạn, những khả năng có thể xem xét ngay trong thời hạn, và cuối cùng là quan hệ gia đình được đánh giá ra sao.

Trước hết hãy xác định bạn đã rời Nhật theo thủ tục nào

Việc đầu tiên là xác định chắc chắn bạn rời Nhật theo thủ tục cưỡng chế trục xuất hay theo lệnh xuất cảnh (shukkoku meirei). Hai thủ tục này nhìn thì giống nhau nhưng địa vị pháp lý khác nhau, vì thời hạn cấm nhập cảnh áp dụng cho hai nhóm là khác nhau.

Theo thống kê năm Reiwa 7 (2025) của Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú Nhật Bản, số người bị đưa về nước theo lệnh trục xuất là 7.563 người, còn số người xuất cảnh theo lệnh xuất cảnh là 9.789 người. Nếu bạn còn giữ dấu đóng trên hộ chiếu, bản sao lệnh trục xuất hoặc bản sao lệnh xuất cảnh, đó là căn cứ chắc chắn nhất.

Thời hạn cấm nhập cảnh: 1 năm, 5 năm và 10 năm

Thời hạn cấm nhập cảnh được quy định tại Điều 5 khoản 1 Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn. Mục 9 của khoản này quy định đối với người từng bị trục xuất các mức 1 năm, 5 năm và 10 năm. Mức 10 năm áp dụng cho người trước đây đã từng bị trục xuất và nay lại bị trục xuất lần nữa.

Ngược lại, mục 9-2 quy định thời hạn 1 năm đối với người xuất cảnh theo lệnh xuất cảnh. Người vì lý do cư trú quá hạn mà tự mình ra trình diện rồi rời Nhật theo lệnh xuất cảnh thì lấy mốc 1 năm này. Bản thân chế độ lệnh xuất cảnh đặt ra điều kiện là người đó tự ra trình diện với ý chí rời Nhật ngay, cùng một số điều kiện khác.

Ngoài ra, mục 4 của cùng khoản quy định người bị tuyên hình phạt giam giữ (kōkinkei) từ 1 năm trở lên thuộc diện bị từ chối nhập cảnh, trừ trường hợp tội phạm chính trị.

Riêng án ma túy thì không có thời hạn

Việc từ chối nhập cảnh vì lý do ma túy không ấn định thời hạn. Điều 5 khoản 1 mục 5 quy định người vi phạm pháp luật liên quan đến ma túy, cần sa, thuốc phiện, ma túy đá và các chất tương tự thuộc diện bị từ chối nhập cảnh, và mục này không kèm theo số năm nào cả. Kể cả khi vụ việc kết thúc bằng phạt tiền, kể cả khi vi phạm pháp luật của nước ngoài chứ không phải của Nhật, vẫn thuộc diện này.

Vì thế, với án ma túy thì cách nghĩ chờ đủ mấy năm rồi quay lại là không áp dụng được. Con đường còn lại chỉ là giấy phép nhập cảnh đặc biệt, được xem xét riêng cho từng trường hợp tại thời điểm làm thủ tục nhập cảnh. Hiểu điều này sớm sẽ giúp bạn tránh những chi phí đi lại vô ích và những thất vọng không cần thiết.

Sau khi hết thời hạn: thủ tục xin giấy chứng nhận tư cách lưu trú

Sau khi thời hạn cấm nhập cảnh đã qua, nếu bạn muốn sang Nhật làm việc hoặc sống cùng gia đình thì con đường thông thường là bắt đầu từ việc xin cấp giấy chứng nhận tư cách lưu trú (zairyū shikaku nintei shōmeisho). Đơn xin có thể do cơ quan tiếp nhận tại Nhật hoặc vợ, chồng của bạn đứng ra nộp với tư cách người đại diện tại Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú địa phương. Việc người thân còn ở Nhật có thể chủ động làm thủ tục chính là ưu điểm thực tế của con đường này.

Tuy nhiên, việc bạn từng bị trục xuất đương nhiên sẽ được xem xét trong quá trình thẩm tra. Bạn cần dùng tài liệu để giải thích rõ chuyện gì đã xảy ra, sau đó bạn đã sống như thế nào, và mục đích lưu trú lần này có nội dung thực chất hay không. Ngay cả khi giấy chứng nhận được cấp, đó cũng không phải là giấy phép nhập cảnh, mà chỉ có nghĩa là tư cách lưu trú đã được xác nhận.

Ngay trong thời hạn vẫn có hướng: giấy phép nhập cảnh đặc biệt và rút ngắn thời hạn

Ngay cả khi bạn thuộc diện bị từ chối nhập cảnh, Điều 12 khoản 1 của Luật Quản lý xuất nhập cảnh vẫn đặt ra chế độ để Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho phép nhập cảnh một cách đặc biệt. Đây là giấy phép nhập cảnh đặc biệt. Vì quyết định dựa trên quyền xem xét theo từng hoàn cảnh cụ thể nên không thể bảo đảm kết quả, nhưng con đường về mặt chế độ vẫn còn.

Ngoài ra, theo thống kê năm Reiwa 7 (2025) của Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú, đã có 340 quyết định rút ngắn thời hạn cấm nhập cảnh. Con số này cho thấy đây là cách xử lý mang tính ngoại lệ. Dù vậy, khi có hoàn cảnh cụ thể như bạn có vợ hoặc chồng, có con chưa thành niên ở Nhật, hoặc cần điều trị bệnh tại Nhật, thì đây vẫn là lựa chọn đáng cân nhắc.

Quan hệ gia đình được đánh giá thế nào

Quan hệ gia đình không phải yếu tố tự nó quyết định kết quả, nhưng nằm ở vị trí trung tâm của việc đánh giá. Trong thủ tục cho phép lưu trú đặc biệt, Điều 50 khoản 5 quy định phải xem xét lý do mong muốn được lưu trú, quan hệ gia đình, hạnh kiểm, hoàn cảnh dẫn đến việc cư trú tại Nhật Bản, thời gian đã lưu trú và các tình tiết khác. Ở khâu xét cho nhập cảnh trở lại, cách nhìn cũng tương tự.

Điều cần chứng minh trên thực tế không phải là sự tồn tại của gia đình, mà là quan hệ đó đã và đang được duy trì một cách thực chất. Lịch sử chuyển tiền, lịch sử liên lạc, các lần thăm gặp và đi lại, tình hình học hành của con cái, tất cả những tích lũy trong quãng thời gian xa cách đều trở thành tài liệu.

Xử lý hình sự ảnh hưởng thế nào đến tư cách lưu trú

Khả năng quay lại Nhật trong nhiều trường hợp được quyết định bởi nội dung của xử lý hình sự trước đây. Điều 24 khoản 4 mục ri quy định người bị tuyên hình phạt giam giữ chung thân hoặc trên 1 năm thuộc diện bị trục xuất, nhưng theo phần loại trừ, nếu được hưởng án treo toàn bộ thì không thuộc diện đó; án treo một phần mà phần phải chấp hành thực tế từ 1 năm trở xuống cũng được loại trừ.

Ngược lại, mục chi của cùng điều khoản nêu người bị kết án về hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến ma túy, và chỉ cần bị kết án là thuộc diện, kể cả phạt tiền, án treo hay được miễn hình phạt. Hơn nữa, người thuộc diện này không thể sử dụng chế độ lệnh xuất cảnh theo Điều 24-3, vì một trong các điều kiện của lệnh xuất cảnh là không thuộc các lý do trục xuất khác ngoài cư trú quá hạn. Nói cách khác, việc ở giai đoạn hình sự có tránh được tội danh về ma túy hay không sẽ ảnh hưởng đến cả khả năng quay lại Nhật sau này.

Những hiểu lầm thường gặp

• Hiểu lầm rằng cứ chờ 5 năm là ai cũng quay lại được. Thời hạn chia thành 1 năm, 5 năm, 10 năm tùy lý do, và với ma túy thì không có thời hạn.
• Hiểu lầm rằng có vợ hoặc chồng là người Nhật thì chắc chắn được cấp phép. Đây là tình tiết quan trọng nhưng không tự nó quyết định kết quả.
• Hiểu lầm rằng cứ bay đến sân bay rồi tính. Nếu vẫn thuộc diện bị từ chối nhập cảnh, bạn có thể bị yêu cầu quay về.

Cách Văn phòng chúng tôi hỗ trợ

Tại Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp thực hiện việc tiếp xúc trong trại tạm giam và các buổi làm việc với khách hàng. Về ngôn ngữ, tiếng Trung có phiên dịch chuyên trách cho các vụ việc của người nước ngoài thường trực tại văn phòng; đối với tiếng Việt và các ngôn ngữ khác, chúng tôi sắp xếp phiên dịch tùy theo từng vụ việc.

Nếu vụ án hình sự tại Nhật vẫn đang tiến hành, phương châm bào chữa của chúng tôi là đặt mục tiêu cao nhất vào quyết định không truy tố, bởi ngay cả bản án cho hưởng án treo vẫn để lại bất lợi ở khâu lưu trú và nhập cảnh trở lại. Chúng tôi thiết kế vụ án hình sự và thủ tục xuất nhập cảnh như một thể thống nhất, vì biên bản lời khai lập trong thủ tục hình sự sẽ trở thành tài liệu của quá trình thẩm tra vi phạm và phiên điều trần. Với người đã bị đưa về nước, chúng tôi phối hợp với người thân còn ở Nhật để chuẩn bị tài liệu cần thiết. Buổi tư vấn đầu tiên miễn phí. Bạn có thể liên hệ qua WeChat ID matsumura1119.

Lời kết

Việc có quay lại được hay không không chỉ do số năm phải chờ quyết định. Bạn đã rời Nhật theo thủ tục nào, thuộc lý do nào, và trong quãng thời gian xa cách bạn đã tích lũy được những gì, tất cả những điều đó chính là nội dung của hồ sơ xin phép lần sau.

Bài viết này chỉ là giải thích mang tính chung; với từng vụ việc cụ thể, xin hãy trao đổi trực tiếp với luật sư.

Người viết

Matsumura Daisuke／Luật sư
Thành viên Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo (số đăng ký: 59077／đăng ký năm 2019)
Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado (Tầng 3, tòa nhà chính Fuse Building, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực tập trung chính là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục xuất nhập cảnh, chủ yếu với khách hàng quốc tịch Trung Quốc. Đã đạt được bản án tuyên vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát ma túy đá (tàng trữ nhằm mục đích kinh doanh), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép lưu trú đặc biệt trong những vụ được xem là khó.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099378/