Bản khai trong vụ án hình sự sẽ trở thành tài liệu xét giấy phép cư trú đặc biệt

Ở cuối buổi lấy lời khai, điều tra viên đọc lại một văn bản rồi yêu cầu bạn ký tên và lăn tay. Rất nhiều người Việt kể lại rằng khi đó họ chỉ mong buổi làm việc kết thúc, nên đã ký dù không hiểu rõ nội dung.

Tờ giấy ấy không kết thúc vai trò của nó trong vụ án hình sự. Sau khi bản án đã xong, khi bước sang thủ tục của cơ quan nhập cư, chính lời khai đó lại xuất hiện như điểm xuất phát cho việc đánh giá. Đến lúc xin giấy phép cư trú đặc biệt, một câu nói năm xưa có thể trở nên rất nặng.

Bài viết trình bày ba điều: bản khai đi theo con đường nào để sang tới thủ tục nhập cư, những sai lệch nào dễ phát sinh khi lời khai đi qua phiên dịch, và bạn có thể kiểm tra được gì trước khi đặt bút ký.

Bản khai không kết thúc trong phạm vi vụ án hình sự

Bản khai lập trong thủ tục hình sự vẫn tiếp tục được dùng làm nền tảng xác định sự thật trong thủ tục nhập cư sau đó. Về mặt chế độ, vụ án hình sự và thủ tục trục xuất là hai việc khác nhau, nhưng các tình tiết mà chúng xử lý lại là một.

Chẳng hạn: bạn đến Nhật khi nào, thời hạn lưu trú hết vào thời điểm nào, ai đã nhờ bạn làm việc đó và nhờ như thế nào. Tất cả vừa là vấn đề của vụ án hình sự, vừa liên quan trực tiếp đến việc có thuộc lý do trục xuất hay không và đến quyết định về giấy phép cư trú đặc biệt. Một lời giải thích đã định hình ở giai đoạn hình sự thì về sau rất khó lật lại.

Trong thủ tục nhập cư cũng có biên bản được lập

Thủ tục trục xuất tạo ra những biên bản riêng ở từng giai đoạn. Khi nhân viên thẩm tra nhập cảnh tiến hành thẩm tra vi phạm sẽ có biên bản thẩm tra vi phạm; khi thẩm tra viên đặc biệt tiến hành thẩm vấn bằng lời sẽ có biên bản thẩm vấn bằng lời. Cả hai đều trở thành tài liệu để Bộ trưởng Bộ Tư pháp ra phán quyết.

Những biên bản này không được lập từ con số không. Câu hỏi được xây dựng dựa trên hồ sơ điều tra và nội dung bản án hình sự. Vì thế, nếu lời khai ở giai đoạn hình sự và lời khai ở giai đoạn nhập cư mâu thuẫn nhau, thì chính sự mâu thuẫn đó có thể bị đánh giá bất lợi. Cần chuẩn bị một lời giải thích nhất quán ngay từ đầu.

Vì sao bản khai hình sự lại có hiệu lực trong quyết định của cơ quan nhập cư

Lý do nằm ở chỗ Điều 50 khoản 5 Luật Nhập cư (Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn) liệt kê hạnh kiểm và hoàn cảnh dẫn đến việc lưu trú tại Nhật là những yếu tố phải cân nhắc. Việc đánh giá hạnh kiểm không chỉ dựa vào bản án, mà hình thành từ các chi tiết của sự việc.

Ví dụ: vai trò của bạn là chủ động hay lệ thuộc, động cơ có điểm nào đáng được thông cảm, việc bồi thường cho người bị hại và thái độ ăn năn ra sao. Tất cả những điều này được truyền đạt qua nội dung ghi trong bản khai. Ngược lại, nếu trong bản khai còn lại một cách diễn đạt khiến bạn nhận vai trò nặng hơn thực tế, thì về sau việc xét tư cách lưu trú cũng sẽ lấy vai trò nặng đó làm tiền đề.

Lời khai đi qua phiên dịch luôn có sai lệch riêng của nó

Khi lời nói phải băng qua hai ngôn ngữ, việc mất sắc thái hoặc bị thay thế từ ngữ là điều khó tránh. Theo tài liệu của Tòa án Tối cao có tên Bạn cũng có thể trở thành phiên dịch tòa án, bản tháng 1 năm Reiwa 7, trong năm Reiwa 5 số bị cáo kết thúc xét xử ở các vụ án cần phiên dịch là 3,851 người, trong đó tiếng Việt chiếm 40,4 phần trăm và tiếng Trung chiếm 16,1 phần trăm. Nói cách khác, vụ án có phiên dịch không phải ngoại lệ hiếm hoi.

Điều 175 và Điều 178 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định về phiên dịch và biên dịch; Điều 171 Bộ luật Hình sự xử phạt hành vi phiên dịch sai sự thật. Bên cạnh đó, Điều 14 khoản 3 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị bảo đảm quyền được thông báo về tội danh bằng ngôn ngữ mà mình hiểu và quyền được cấp phiên dịch miễn phí. Vì Điều 74 Luật Tổ chức Tòa án quy định tòa án dùng tiếng Nhật, nên độ chính xác của phiên dịch chạm tới phần cốt lõi của thủ tục.

Những gì bạn có thể kiểm tra trước khi ký

Bản khai là văn bản mà bạn được nghe đọc lại, và nếu có chỗ sai thì được đề nghị sửa trước khi ký. Điều 198 khoản 4 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định việc đọc lại bản khai cho người khai nghe và quyền yêu cầu thêm, bớt hoặc thay đổi nội dung.

Cùng với đó, Điều 198 khoản 2 quy định phải thông báo cho bạn biết rằng bạn có thể từ chối khai báo; Điều 301 no 2 yêu cầu ghi âm ghi hình quá trình lấy lời khai trong một số loại vụ án. Và theo Điều 39 khoản 1, ngay cả khi đang bị giam giữ, bạn vẫn được gặp luật sư bào chữa mà không có người thứ ba chứng kiến. Thay vì ký khi chưa hiểu, hãy dùng cơ hội gặp luật sư trước.

Kết quả hình sự phản chiếu lên tư cách lưu trú

Những tình tiết còn lại trong bản khai ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định lý do trục xuất. Điều 24 khoản 4 mục ri Luật Nhập cư coi người bị tuyên hình phạt giam giữ (kokinkei) chung thân hoặc trên một năm là đối tượng trục xuất, nhưng phần loại trừ của điều này đưa ra ngoài trường hợp được hưởng án treo toàn bộ; trường hợp treo một phần, nếu phần phải chấp hành thực tế từ một năm trở xuống thì cũng được loại trừ.

Trong khi đó, Điều 24 khoản 4 mục chi liệt kê người bị tuyên có tội do vi phạm các luật về ma túy, cần sa, thuốc phiện, ma túy đá và tương tự; mục này áp dụng cả khi chỉ bị phạt tiền, được hưởng án treo hay được miễn hình phạt, và không phân biệt loại tư cách lưu trú. Vì vậy, không chỉ mức án, mà việc bạn thừa nhận tình tiết nào dưới tội danh nào mới là điều quyết định số phận việc lưu trú.

Người trong cuộc và gia đình có thể làm gì

• Khi không hiểu nội dung trong buổi lấy lời khai, hãy nói rằng bạn muốn nói chuyện với luật sư trước khi ký
• Khi được đọc lại bản khai, hãy chỉ rõ từng chỗ khác với sự thật và yêu cầu sửa
• Khi không hiểu cách dịch của phiên dịch viên, hãy nói ngay tại chỗ
• Gia đình nên sớm lưu giữ hồ sơ thăm gặp, gửi đồ và tài liệu về hoàn cảnh sinh hoạt
• Hãy yêu cầu luật sư bào chữa làm việc với ý thức về ảnh hưởng tới thủ tục nhập cư

Ba hiểu lầm thường gặp

Thứ nhất, cho rằng bản khai hết hiệu lực khi phiên tòa hình sự kết thúc. Trên thực tế nó tiếp tục được tham chiếu trong thủ tục nhập cư.

Thứ hai, cho rằng cứ nhận tội thì sẽ sớm được về nước. Một lời nhận tội trái sự thật cũng gây bất lợi khi xét giấy phép cư trú đặc biệt, và kết cục là thu hẹp con đường ở lại Nhật Bản.

Thứ ba, cho rằng có phiên dịch thì nội dung chắc chắn được truyền đạt chính xác. Vấn đề không nằm ở năng lực của phiên dịch viên, mà ở khác biệt cấu trúc giữa hai ngôn ngữ. Chính vì có sai lệch đó nên luật mới đặt ra thủ tục kiểm tra lại.

Cách làm việc của văn phòng chúng tôi

Tại văn phòng chúng tôi, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp thăm gặp trong trại tạm giam và trực tiếp trao đổi với thân chủ. Về ngôn ngữ, văn phòng có phiên dịch tiếng Trung chuyên trách thường trực; với các ngôn ngữ khác, trong đó có tiếng Việt, chúng tôi bố trí phiên dịch tùy theo từng vụ việc.

Chúng tôi cho rằng một bản án treo vẫn chưa đủ, nên luôn đặt quyết định không truy tố làm mục tiêu ưu tiên hàng đầu. Xuất phát từ thực tế rằng bản khai ở giai đoạn hình sự sẽ trở thành tiền đề của thủ tục nhập cư, chúng tôi xem xét nội dung và cách diễn đạt của lời khai ngay từ sớm, đồng thời giữ quan điểm tranh luận về cố ý và vô ý khi xét việc có thuộc lý do trục xuất hay không. Lần tư vấn đầu tiên miễn phí; bạn cũng có thể liên hệ qua WeChat ID matsumura1119.

Lời kết

Một câu đã ghi vào bản khai thì sau này không thể viết lại. Chính vì vậy, khoảng thời gian trước khi câu đó được viết ra mới là khoảng thời gian có giá trị nhất. Bài viết chỉ mang tính giải thích chung; với vụ việc cụ thể, xin hãy trao đổi trực tiếp với luật sư.

Về người viết

Matsumura Daisuke – Luật sư
Thành viên Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo (số đăng ký: 59077, đăng ký năm 2019)
Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado (Tầng 3, tòa nhà chính Fuse, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực tập trung là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập cư, với thân chủ chủ yếu mang quốc tịch Trung Quốc. Có kinh nghiệm đạt được bản án vô tội trong vụ vi phạm luật kiểm soát ma túy đá (tàng trữ nhằm mục đích thu lợi), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép cư trú đặc biệt trong những vụ việc được xem là khó.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099338/