Trình tự thủ tục cưỡng chế trục xuất: từ điều tra vi phạm đến khi phát hành giấy lệnh

Điều nặng nề nhất trong thủ tục của cơ quan quản lý nhập cư, theo lời rất nhiều người, là những ngày trôi qua mà không biết tiếp theo sẽ có chuyện gì. Thủ tục cưỡng chế trục xuất có một trình tự cố định, và ở mỗi bước cũng đã định rõ ai là người phán đoán điều gì. Chỉ riêng việc nắm được trình tự ấy đã là một cách lấy lại tầm nhìn cho chính mình.

Bài viết này đi lần lượt từng bước, từ điều tra vi phạm cho đến khi phát hành giấy lệnh trục xuất và đưa người về nước, đồng thời chỉ ra ở mỗi bước bản thân người trong cuộc và gia đình có thể làm được gì. Chúng tôi viết với hình dung về những câu hỏi mà người Việt Nam thường đặt ra, nhưng bản thân trình tự thì áp dụng chung cho mọi quốc tịch.

Bản đồ tổng thể của thủ tục

Thủ tục cưỡng chế trục xuất đi qua sáu bước lớn theo thứ tự: điều tra vi phạm; tạm giữ hoặc áp dụng biện pháp giám sát; thẩm tra vi phạm do thẩm tra viên nhập cảnh thực hiện; phiên điều trần bằng lời trước thẩm tra viên đặc biệt; khiếu nại lên Bộ trưởng Tư pháp và ra phán quyết; cuối cùng là phát hành giấy lệnh trục xuất và đưa về nước.

Điều tra vi phạm xem xét những gì

Trong điều tra vi phạm, người ta xem xét có tồn tại sự việc thuộc lý do cưỡng chế trục xuất hay không. Trọng tâm là diễn biến: bạn nhập cảnh khi nào, lưu trú bằng tư cách lưu trú nào và trong bao lâu, đã làm những hoạt động gì. Việc bạn rơi vào mục nào trong Điều 24 của Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn sẽ làm thay đổi rất lớn các lựa chọn về sau.

Ví dụ, điểm ro của Điều 24 mục 4 nhắm tới người lưu trú quá thời hạn được phép; điểm i nhắm tới người rõ ràng được nhìn nhận là chỉ làm những hoạt động ngoài phạm vi tư cách lưu trú; còn điểm chi nhắm tới người bị kết án có tội vì vi phạm pháp luật về ma túy. Việc thuộc điểm nào có thể thay đổi tùy theo cách đánh giá sự việc, nên ngay từ bước này đã có chỗ để tranh luận.

Tạm giữ và biện pháp giám sát

Tùy kết quả điều tra, có thể xảy ra việc tạm giữ theo lệnh tạm giữ, nhưng những năm gần đây cơ chế biện pháp giám sát được sử dụng. Theo tài liệu của Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú, từ ngày 10 tháng 6 năm Reiwa 6 đến cuối năm đó có 1.123 quyết định áp dụng biện pháp giám sát, trong đó 647 trường hợp trước khi phát hành giấy lệnh trục xuất và 476 trường hợp sau khi phát hành. Hơn 90 phần trăm người giám sát là họ hàng hoặc người quen, và trong khoảng thời gian này không có trường hợp nào mất liên lạc.

Điều quan trọng ở bước này là Điều 50 khoản 2 công nhận quyền nộp đơn xin phép lưu trú đặc biệt cho người đang bị tạm giữ theo lệnh tạm giữ và cho người được ra quyết định áp dụng biện pháp giám sát. Tìm được sớm một người sẵn sàng đứng ra làm người giám sát sẽ mở rộng các lựa chọn về sau.

Thẩm tra vi phạm và phiên điều trần bằng lời

Sau điều tra vi phạm, thẩm tra viên nhập cảnh tiến hành thẩm tra và xác định bạn có thuộc lý do cưỡng chế trục xuất hay không. Nếu không đồng ý với kết luận đó, bạn có thể yêu cầu mở phiên điều trần bằng lời trước thẩm tra viên đặc biệt.

Phiên điều trần bằng lời là một trong số ít cơ hội để chính bạn trình bày hoàn cảnh bằng lời của mình. Ở đây có thể có hai loại lập luận: lập luận rằng bạn không thuộc lý do cưỡng chế trục xuất, và lập luận rằng dù có thuộc thì vẫn nên cho phép ở lại. Với loại thứ hai, cách hiệu quả là trình bày kèm tài liệu theo đúng các yếu tố mà Điều 50 khoản 5 quy định, gồm lý do mong muốn được ở lại, quan hệ gia đình, hạnh kiểm, hoàn cảnh dẫn đến việc lưu trú tại Nhật Bản, thời gian lưu trú và các yếu tố khác.

Khiếu nại và phép lưu trú đặc biệt

Nếu vẫn không đồng ý với kết quả của phiên điều trần bằng lời, bạn có thể khiếu nại lên Bộ trưởng Tư pháp. Chính ở khâu ra phán quyết này, phép lưu trú đặc biệt được xem xét. Phần trừ trong Điều 50 khoản 1 có liệt kê các điều kiện nghiêm ngặt hơn, nhưng điểm chi không nằm trong danh sách đó. Nói cách khác, cấu trúc điều luật là: nếu không phải bản án chung thân hoặc bản án thực thụ trên một năm thì các điều kiện nghiêm ngặt hơn không được áp đặt.

Trường hợp không được chấp thuận, theo khoản 10 của cùng điều luật, bạn sẽ được giao một văn bản có ghi lý do. Về tiêu chí phán đoán, bản hướng dẫn về phép lưu trú đặc biệt được sửa đổi vào tháng 6 năm 2024 là bản đang có hiệu lực. Cần lưu ý rằng theo khoản 3 của cùng điều luật, sau khi giấy lệnh trục xuất đã được phát hành thì không thể nộp đơn xin phép lưu trú đặc biệt nữa.

Phát hành giấy lệnh và đưa về nước

Nếu không đạt được phép lưu trú đặc biệt, giấy lệnh trục xuất sẽ được phát hành và thủ tục bước vào giai đoạn đưa về nước. Theo thống kê của Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú, trong năm Reiwa 7 có 7.563 người bị đưa về nước theo giấy lệnh trục xuất, trong đó 6.677 người tự chi trả để xuất cảnh, 505 người được đưa về bằng ngân sách nhà nước mà không có nhân viên áp giải đi cùng, và 318 người được đưa về bằng ngân sách nhà nước có nhân viên áp giải đi cùng. Ngoài ra, có 9.789 người rời Nhật Bản theo lệnh xuất cảnh.

Ngay ở giai đoạn đưa về nước vẫn còn chỗ để trình bày các hoàn cảnh liên quan đến thời điểm và cách thức, chẳng hạn hiệu lực của hộ chiếu, tình trạng sức khỏe, hay hoàn cảnh gia đình.

Quan hệ với thủ tục hình sự

Khi thủ tục hình sự chạy song song, hai bên tuy là hai thủ tục khác nhau nhưng lại nối với nhau ở mặt tài liệu. Bản khai được lập trong quá trình điều tra hình sự cũng sẽ được đọc trong điều tra vi phạm và trong phiên điều trần bằng lời. Những gì bạn kể trong phòng hỏi cung về hoàn cảnh lưu trú và thực tế công việc sẽ trở thành nguyên liệu phán đoán của thủ tục nhập cư.

Nội dung của bản án hình sự cũng gắn trực tiếp. Điều 24 mục 4 điểm ri coi người bị tuyên kokinkei, tức hình phạt giam giữ theo cách gọi của luật Nhật Bản hiện hành, chung thân hoặc trên một năm, là thuộc lý do cưỡng chế trục xuất; nhưng điểm này có ngoại lệ nên nếu toàn bộ việc thi hành án được hoãn thì không thuộc trường hợp đó, và với hoãn một phần, nếu phần phải chấp hành không quá một năm thì cũng không thuộc. Ngược lại, điểm chi áp dụng cả khi chỉ bị phạt tiền, cả khi được hoãn thi hành án, cả khi được miễn hình phạt.

Những hiểu lầm thường gặp

Cách hiểu rằng bị tạm giữ là đã hết đường là không chính xác. Theo Điều 50 khoản 2, trong thời gian bị tạm giữ theo lệnh tạm giữ và trong thời gian áp dụng biện pháp giám sát, bạn vẫn có quyền nộp đơn xin phép lưu trú đặc biệt. Thời điểm thực sự gần với chỗ hết đường là sau khi giấy lệnh trục xuất đã được phát hành.

Cách hiểu rằng phiên điều trần bằng lời chỉ là hình thức nên nói gì cũng như nhau cũng sai. Những lập luận và tài liệu được trình bày theo đúng các yếu tố tại khoản 5 của cùng điều luật sẽ được đọc ở khâu ra phán quyết.

Cách văn phòng chúng tôi làm việc

Tại Văn phòng luật quốc tế Funado, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp phụ trách các buổi gặp và trao đổi. Về tiếng Trung, văn phòng có phiên dịch chuyên trách các vụ việc của người nước ngoài thường trực tại văn phòng. Với các ngôn ngữ khác, bao gồm tiếng Việt, chúng tôi bố trí phiên dịch tùy theo từng vụ việc.

Về phương châm bào chữa, khi có vụ việc hình sự đi kèm, chúng tôi xuất phát từ quan điểm rằng ngay cả bản án cho hưởng án treo cũng chưa đủ, và đặt quyết định không truy tố làm mục tiêu ưu tiên hàng đầu. Vì lời khai trong hồ sơ hình sự trở thành tài liệu trong thẩm tra vi phạm và phiên điều trần bằng lời của cơ quan quản lý nhập cư, chúng tôi thiết kế vụ án hình sự và thủ tục nhập cư như một chỉnh thể thống nhất, đồng thời giữ góc nhìn tranh luận về việc có cố ý hay có lỗi vô ý ngay ở khâu xác định có thuộc lý do cưỡng chế trục xuất hay không. Buổi tư vấn đầu tiên miễn phí. ID WeChat của chúng tôi là matsumura1119.

Lời kết

Ở mỗi bước, những gì làm được và những gì không làm được đều khác nhau. Hãy xác nhận xem hiện giờ bạn đang ở bước nào. Đó là bước đi đầu tiên. Bài viết này chỉ là giải thích mang tính khái quát, vì vậy đối với vụ việc riêng của mình, xin hãy trao đổi trực tiếp với luật sư.

Tác giả

Matsumura Daisuke, Luật sư
Thành viên Đoàn luật sư Dai-Ichi Tokyo (số đăng ký: 59077, đăng ký năm 2019)
Văn phòng luật quốc tế Funado (Tòa nhà Fuse, tòa chính tầng 3, Takada 3-4-10, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực trọng tâm là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và các thủ tục nhập cư, chủ yếu với thân chủ mang quốc tịch Trung Quốc. Trong số các kết quả đã đạt được có bản án tuyên vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát chất kích thích với hành vi tàng trữ nhằm mục đích thương mại, quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và việc giành được phép lưu trú đặc biệt trong vụ việc được coi là khó.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099328/