Quyền gặp luật sư tại Nhật Bản và những lúc gia đình bị hạn chế thăm gặp

Đến quầy tiếp nhận của trại tạm giữ, người nhà chỉ nhận được một câu ngắn: hôm nay không thăm gặp được. Không ai giải thích lý do, cũng không ai nói bao giờ mới được gặp. Thậm chí việc người thân của mình có khỏe hay không cũng không xác nhận được.

Trong tiếng Việt ta chỉ có một chữ thăm gặp, nhưng trong hệ thống Nhật Bản có hai loại hoàn toàn khác nhau: việc gặp luật sư bào chữa, và việc thăm gặp của gia đình hay bạn bè. Hai loại này dựa trên căn cứ pháp lý khác nhau và bị hạn chế theo cách khác nhau. Bài viết này lấy Điều 39 khoản 1 Bộ luật Tố tụng hình sự làm trục, giải thích vì sao đôi khi chỉ riêng việc thăm gặp của gia đình bị chặn lại, và trong tình huống đó có thể làm được gì.

Quyền gặp luật sư là quyền của người đang bị giam giữ

Điều 39 khoản 1 Bộ luật Tố tụng hình sự Nhật Bản quy định rằng nghi phạm hoặc bị cáo đang bị giam giữ có quyền gặp luật sư bào chữa mà không có người chứng kiến, và được trao đổi giấy tờ, đồ vật.

Điểm cốt lõi nằm ở mấy chữ không có người chứng kiến. Nghĩa là không có điều tra viên ngồi cùng, nội dung trao đổi không bị ghi lại, và trên nguyên tắc bạn có thể nói bất cứ điều gì. Hôm nay bị hỏi những gì, bản cung đang được soạn theo hướng nào, nên trình bày hay nên giữ im lặng, tất cả những câu chuyện đó chỉ có thể diễn ra nhờ kênh này.

Vì vậy, nếu chỉ nhớ một điều duy nhất từ bài viết này, thì đó là: việc gia đình không vào thăm được không có nghĩa là người bên trong đã bị cắt đứt hoàn toàn với bên ngoài.

Gặp luật sư và thăm gặp của gia đình là hai chế độ khác nhau

Việc thăm gặp của gia đình và bạn bè nằm trong khuôn khổ quản lý của cơ sở giam giữ, có căn cứ pháp lý khác với quyền gặp luật sư.

Thăm gặp thường được tổ chức vào những khung giờ hạn chế trong ngày làm việc, có nhân viên chứng kiến, và có giới hạn về số người cũng như thời gian. Nếu nói bằng ngôn ngữ khác tiếng Nhật, tùy cơ sở mà bạn có thể được yêu cầu bố trí phiên dịch hoặc đăng ký trước. Về thư từ và đồ gửi vào cũng vậy: thư viết bằng tiếng Việt có thể mất thêm thời gian vì cần được dịch trước khi chuyển.

Nói cách khác, việc luật sư có gặp được hay không và việc gia đình có gặp được hay không là hai câu hỏi được trả lời riêng biệt.

Chế định chỉ định thời gian gặp

Khi cần thiết cho công tác điều tra, cơ quan điều tra có thể chỉ định ngày giờ, địa điểm và thời lượng của buổi gặp giữa nghi phạm và luật sư. Đây là chế định được quy định tại Điều 39 khoản 3 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Đây không phải là cơ chế cấm gặp, mà là cơ chế điều chỉnh thời điểm. Chính khoản này cũng đặt ra giới hạn: việc chỉ định không được hạn chế một cách bất hợp lý quyền chuẩn bị bào chữa. Trên thực tế, vấn đề thường phát sinh khi luật sư đến nơi đúng lúc buổi hỏi cung đang diễn ra.

Khi việc thăm gặp của gia đình bị dừng lại

Trường hợp điển hình khiến gia đình hoàn toàn không vào thăm được là khi thẩm phán ra quyết định cấm gặp và cấm trao đổi giấy tờ, đồ vật với những người không phải luật sư bào chữa.

Quyết định này thường được sử dụng trong các vụ án có nhiều người cùng tham gia, hoặc khi có lo ngại về việc tác động đến người liên quan. Điều quan trọng cần nhớ là quyết định ấy không đụng đến việc gặp luật sư: quyền theo Điều 39 khoản 1 vẫn còn nguyên. Nói cách khác, trong giai đoạn đó, luật sư trở thành con đường duy nhất để gia đình biết tình hình của người thân.

Ngoài ra, đối với quyết định này vẫn có thể tiến hành hoạt động xin gỡ bỏ một phần, chẳng hạn xin cho phép riêng việc gặp những người thân không liên quan gì đến vụ án.

Phiên dịch và rào cản ngôn ngữ của thư từ

Khi buổi gặp cần có phiên dịch viên đi cùng, vấn đề sắp xếp và chi phí sẽ phát sinh trên thực tế.

Điều 175 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định việc cử phiên dịch cho người không thông thạo tiếng Nhật, Điều 178 quy định việc dịch văn bản tiếng nước ngoài, và Điều 74 Luật Tòa án quy định tòa án sử dụng tiếng Nhật. Theo biểu giá của Trung tâm Hỗ trợ pháp lý Nhật Bản (Hōterasu), thù lao phiên dịch cho buổi gặp trong vòng 30 phút là 8.380 yên, sau đó cứ mỗi 10 phút là 1.047 yên. Chính việc tồn tại một biểu giá như vậy cho thấy các buổi gặp có phiên dịch là điều được hệ thống dự liệu trước, chứ không phải ngoại lệ hiếm hoi.

Bên cạnh đó, Điều 36 Công ước Viên về quan hệ lãnh sự quy định việc thông báo cho cơ quan lãnh sự và quyền tiếp xúc lãnh sự. Ngay cả khi việc thăm gặp của gia đình đang bị hạn chế, việc liên hệ qua cơ quan lãnh sự của nước mình vẫn có thể là một hướng đáng cân nhắc.

Vì sao các buổi gặp lại liên quan tới tư cách lưu trú

Thông tin trao đổi trong các buổi gặp không chỉ ảnh hưởng đến kết quả hình sự, mà còn ảnh hưởng đến việc xét tư cách lưu trú về sau.

Bản cung được lập trong quá trình hỏi cung sẽ tiếp tục được dùng làm tài liệu trong thủ tục trục xuất, ở giai đoạn thẩm tra vi phạm và phiên xét hỏi. Những sự thật ghi trong đó trở thành căn cứ để xác định có thuộc các mục của Điều 24 Luật Nhập cảnh (Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn) hay không. Điều 24 mục 4 (ri) áp dụng cho người bị tuyên hình phạt tù giam có thời hạn trên một năm hoặc chung thân, nhưng có phần loại trừ: nếu toàn bộ hình phạt được cho hưởng án treo thì không thuộc diện đó. Điều 24 mục 4 (chi) áp dụng cho người bị tuyên có tội theo các luật về ma túy, và ở đây phạt tiền hay án treo cũng đều thuộc diện.

Về giấy phép lưu trú đặc biệt, Điều 50 khoản 5 liệt kê các yếu tố phải cân nhắc: lý do mong muốn ở lại, quan hệ gia đình, hạnh kiểm, hoàn cảnh dẫn đến việc cư trú tại Nhật Bản, thời gian cư trú. Việc sắp xếp và củng cố các chứng cứ về quan hệ gia đình trong lúc còn đang bị giam giữ là công việc chỉ có thể làm thông qua các buổi gặp với luật sư.

Những hiểu lầm thường gặp

Nhiều người nghĩ rằng đã bị từ chối thăm gặp thì luật sư chắc cũng không vào được. Điều này không đúng.

Quyết định cấm gặp không áp dụng cho luật sư bào chữa. Cũng không đúng khi nghĩ rằng vì không gửi đồ được nên không thể chuyển gì vào; việc trao đổi giấy tờ vẫn thực hiện được qua luật sư. Và cũng không nên nghĩ rằng vì không có phiên dịch nên buổi gặp là vô nghĩa: việc sắp xếp phiên dịch viên là phần việc của luật sư.

Cách làm việc của văn phòng chúng tôi

Tại văn phòng chúng tôi, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp đến gặp người đang bị giam giữ và chuyển lại tình hình cho gia đình. Mỗi lần gặp, chúng tôi cùng xác nhận hôm đó bị hỏi những gì và bản cung nhiều khả năng đang được soạn theo hướng nào.

Về ngôn ngữ, đối với tiếng Trung, văn phòng có phiên dịch viên chuyên trách các vụ án người nước ngoài thường trực. Đối với các ngôn ngữ khác, bao gồm tiếng Việt, chúng tôi sắp xếp phiên dịch viên tùy theo từng vụ việc.

Về phương châm, chúng tôi không coi việc đạt được bản án treo là đã đủ, mà đặt mục tiêu ưu tiên hàng đầu là quyết định không truy tố. Dựa trên thông tin thu được từ các buổi gặp, chúng tôi thiết kế vụ án hình sự và thủ tục nhập cảnh như một chỉnh thể, đồng thời giữ quan điểm tranh luận về việc có thực sự thuộc diện trục xuất hay không, bao gồm cả yếu tố cố ý và lỗi vô ý. Buổi tư vấn đầu tiên miễn phí. Bạn cũng có thể liên hệ qua WeChat ID matsumura1119.

Lời kết

Trước khi đi thăm, có ba điều nên xác nhận trước: đã có quyết định cấm gặp hay chưa, nếu có thì phạm vi đến đâu, và đã có luật sư bào chữa hay chưa. Chỉ cần biết ba điều đó, bạn sẽ biết bước tiếp theo nên liên hệ với ai.

Bài viết này chỉ là giải thích chung về pháp luật. Với vụ việc cụ thể của mình, xin hãy trao đổi trực tiếp với luật sư.

Người viết

Matsumura Daisuke ／ Luật sư
Thuộc Đoàn Luật sư Dai-ichi Tokyo (số đăng ký: 59077 ／ đăng ký năm 2019)
Văn phòng Luật quốc tế Funado (Fuse Building, tòa nhà chính tầng 3, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực tập trung chính là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập cảnh, với khách hàng chủ yếu mang quốc tịch Trung Quốc. Có các kết quả giải quyết như bản án tuyên vô tội trong vụ vi phạm Luật Kiểm soát ma túy đá (tàng trữ nhằm mục đích thu lợi), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và đạt được giấy phép lưu trú đặc biệt trong vụ việc được cho là khó.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099244/