Bị lập hồ sơ vì vi phạm Luật Hải quan Nhật Bản: tỷ lệ truy tố 76,21% và thủ tục thông báo nộp phạt

Bị mở hành lý ngay tại quầy kiểm tra ở sân bay rồi được đưa vào phòng riêng hỏi rất lâu. Hoặc vài tuần sau khi nhận một bưu kiện quốc tế thì có giấy của hải quan gọi lên làm việc. Các vụ vi phạm Luật Hải quan mà chúng tôi tiếp nhận hầu như đều bắt đầu từ một trong hai cửa này.

Điểm khó của lĩnh vực này là không phải cứ bị phát hiện là lập tức bước vào thủ tục hình sự. Vụ việc trước hết được xử lý như một vụ vi phạm thuộc thẩm quyền điều tra của hải quan, và từ đó tách thành hai nhánh: kết thúc bằng thông báo nộp phạt, hoặc bị tố giác chuyển sang cho công tố viên. Đi theo nhánh nào thì gánh nặng về sau và ảnh hưởng tới tư cách lưu trú đều khác nhau.

Dưới đây, chúng tôi trình bày mối quan hệ giữa vụ việc vi phạm hải quan và thông báo nộp phạt, ý nghĩa của con số tỷ lệ truy tố, quy định về mang thực phẩm vào Nhật, cùng cách xử lý đối với hàng hóa bị tạm giữ và ảnh hưởng tới tư cách lưu trú.

Vụ việc phát sinh cả ở sân bay lẫn qua đường bưu kiện

Vi phạm Luật Hải quan đặt ra khi mang vào Nhật hàng hóa thuộc diện cấm nhập khẩu, hoặc khi không khai báo nhập khẩu, hoặc khai báo sai sự thật. Không chỉ hành lý xách tay, mà cả người đứng tên nhận bưu kiện quốc tế hay hàng chuyển phát nhanh cũng có thể trở thành đối tượng điều tra.

Nhiều người nói rằng tôi không đặt hàng, tôi không biết bên trong có gì. Lập luận này có thể đứng vững hay không phụ thuộc gần như hoàn toàn vào tài liệu khách quan: lịch sử đặt hàng, chứng từ chuyển tiền, tin nhắn trao đổi, ai là người thực sự nhận hàng. Không có những thứ đó thì lời nói đơn thuần rất khó thuyết phục.

Vụ việc vi phạm hải quan và thông báo nộp phạt

Vi phạm Luật Hải quan thông thường trước hết được hải quan điều tra với tư cách là vụ việc vi phạm hành chính về hải quan. Sau khi điều tra, giám đốc hải quan có thể ra thông báo yêu cầu người vi phạm nộp một khoản tiền tương đương tiền phạt. Đây gọi là thông báo nộp phạt. Nếu người vi phạm thực hiện đúng nội dung thông báo thì vụ việc đó sẽ không bị khởi tố.

Ngược lại, với những vụ không được áp dụng thông báo nộp phạt, hoặc khi người vi phạm không thực hiện nội dung đã thông báo, hải quan sẽ tố giác và vụ việc chuyển sang giai đoạn điều tra của công tố viên, rồi mới quyết định truy tố hay không truy tố. Vì vậy, việc trình bày như thế nào và nộp những tài liệu gì ngay ở giai đoạn hải quan điều tra sẽ quyết định liệu vụ việc có bước vào thủ tục hình sự hay không. Điều nên tránh nhất là cố tự xoay xở qua giai đoạn này, để rồi thứ còn lại chỉ là những biên bản bất lợi cho giai đoạn sau.

Con số 76,21% nói lên điều gì

Theo Sách trắng tội phạm bản năm Reiwa 7 (số liệu năm Reiwa 6), tỷ lệ truy tố đối với tội vi phạm Luật Hải quan trong các vụ án có bị can là người nước ngoài đến Nhật là 76,21%, cao hơn mức chung 66,92%. So với tỷ lệ truy tố tổng thể đối với người nước ngoài đến Nhật là 44,28% (mức chung là 40,38%), có thể thấy đây là loại vụ việc dễ bị truy tố.

Cần lưu ý rằng khái niệm người nước ngoài đến Nhật trong thống kê không bao gồm người vĩnh trú, vợ chồng của người vĩnh trú, người vĩnh trú đặc biệt, người liên quan đến quân đội Hoa Kỳ đóng tại Nhật và người không rõ tư cách lưu trú. Con số này cho thấy một điều: chờ đến khi bị tố giác rồi mới bắt đầu tính phương án là đã muộn.

Mang thịt và thực phẩm vào Nhật là vấn đề của một luật khác

Khi mang theo các sản phẩm từ thịt hoặc một số thực phẩm nhất định, vấn đề phát sinh theo Điều 45 Luật phòng chống dịch bệnh gia súc. Hành vi nhập khẩu vật phẩm vi phạm theo điều này bị xử phạt bằng hình phạt giam giữ kōkinkei (拘禁刑) đến 3 năm hoặc phạt tiền đến 1.000.000 yên.

Thực tế có những trường hợp chỉ là mang xúc xích, giò chả hay thịt chế biến sẵn làm quà cho người thân, nhưng về mặt thủ tục vẫn cấu thành vi phạm dù không hề có ác ý. Nghĩa vụ khai báo theo Luật Hải quan và quy định kiểm dịch nhập khẩu theo luật chuyên ngành vận hành độc lập với nhau, nên việc đã khai báo không tự động giải quyết vấn đề kiểm dịch.

Ảnh hưởng tới tư cách lưu trú

Bản thân vi phạm Luật Hải quan trong phần lớn trường hợp không lập tức trở thành lý do trục xuất. Điều 24 mục 4 Luật Nhập quản có một khoản lấy việc bị tuyên hình phạt giam giữ vô thời hạn hoặc trên 1 năm làm lý do trục xuất, nhưng phần trừ của khoản đó loại ra trường hợp được cho hưởng án treo toàn bộ; trường hợp án treo một phần mà phần chấp hành thực tế từ 1 năm trở xuống cũng được loại ra.

Tuy nhiên, nếu vật được mang vào là ma túy thì câu chuyện khác hẳn. Khi đó phát sinh vi phạm pháp luật về ma túy, thuộc khoản riêng của Điều 24 mục 4 dành cho tội phạm ma túy, và khoản này áp dụng cả khi chỉ bị phạt tiền, cả khi được hưởng án treo, không phân biệt tư cách lưu trú thuộc bảng phụ lục nào. Thêm vào đó, Điều 5 khoản 1 mục 5 Luật Nhập quản quy định việc từ chối cho nhập cảnh đối với vi phạm pháp luật về ma túy mà không ấn định thời hạn, và người thuộc diện này cũng không thể sử dụng lệnh xuất cảnh theo Điều 24-3. Vật được mang vào là gì sẽ quyết định mức độ nặng nhẹ của hậu quả.

Hàng hóa bị tạm giữ sẽ ra sao

Hàng hóa thuộc diện cấm nhập khẩu có thể bị tịch thu. Nhưng với những đồ vật không liên quan đến vụ việc và không còn cần thiết cho việc điều tra, người bị điều tra có thể yêu cầu trả lại. Với máy tính hoặc điện thoại là công cụ thiết yếu cho công việc và sinh hoạt, trên thực tế phải thương lượng về thời điểm hoàn trả trong tương quan với nhu cầu điều tra. Muốn được trả lại, vẫn cần trình bày rõ đồ vật đó là gì và không liên quan đến vụ việc ở phạm vi nào.

Có thể làm gì khi bị hải quan lấy lời khai

• Đọc kỹ trước khi ký. Khi vụ việc đã chuyển sang thủ tục hình sự, Điều 198 khoản 4 Bộ luật Tố tụng hình sự cho phép nghe đọc lại biên bản và yêu cầu thêm bớt, sửa đổi
• Yêu cầu phiên dịch. Điều 175 và Điều 178 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định về phiên dịch và biên dịch, còn Điều 14 khoản 3 (a) và (f) Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị bảo đảm quyền được biết nội dung cáo buộc bằng ngôn ngữ mình hiểu và quyền có phiên dịch miễn phí
• Nếu bị bắt, Điều 39 khoản 1 Bộ luật Tố tụng hình sự cho phép gặp luật sư mà không có cán bộ chứng kiến
• Điều 36 Công ước Vienna về quan hệ lãnh sự cho phép yêu cầu thông báo và tiếp xúc với cơ quan lãnh sự nước mình
• Giữ lại lịch sử đặt hàng, chứng từ chuyển tiền, tin nhắn với người nhờ gửi và các dấu vết về quá trình nhận hàng

Những hiểu lầm thường gặp

Cho rằng vì không biết nên không phạm tội là điểm xuất phát đúng ở chỗ yếu tố cố ý đúng là vấn đề tranh luận, nhưng muốn lập luận đó được chấp nhận thì phải có chứng cứ chống lưng. Cho rằng chỉ cần nộp tiền theo thông báo là xong và không để lại tiền án, nên làm gì cũng như nhau, cũng không chính xác, bởi vì việc có được áp dụng thông báo nộp phạt hay không lại tùy thuộc vào kết quả điều tra. Và quan niệm rằng điều tra của hải quan chỉ là thủ tục hành chính nên không cần luật sư cũng không đứng vững, vì hồ sơ hình thành ở đó sẽ chảy sang cả thủ tục hình sự lẫn thủ tục nhập quản.

Cách làm việc của văn phòng chúng tôi

Tại Văn phòng Luật quốc tế Funado, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp gặp thân chủ và trực tiếp họp bàn phương án. Về ngôn ngữ, tiếng Trung có phiên dịch chuyên trách thường trực tại văn phòng, còn các ngôn ngữ khác, trong đó có tiếng Việt, chúng tôi bố trí phiên dịch tùy theo từng vụ việc.

Vì vi phạm Luật Hải quan là loại vụ việc có tỷ lệ truy tố cao, chúng tôi bắt tay từ giai đoạn hải quan còn đang điều tra và chưa tố giác, tập trung dựng lại bằng tài liệu vấn đề thân chủ có nhận thức hay không và tham gia đến mức nào, với mục tiêu ưu tiên hàng đầu là quyết định không truy tố. Chúng tôi không coi án treo là đích đến đủ tốt. Vụ án hình sự và thủ tục nhập quản được thiết kế như một chỉnh thể, và chúng tôi cũng tranh luận về chính việc có thuộc lý do trục xuất hay không, gồm cả yếu tố cố ý và vô ý. Tư vấn lần đầu miễn phí. Có thể liên hệ qua WeChat ID matsumura1119.

Lời kết

Vi phạm Luật Hải quan là loại vụ án mà vật chứng, tức kiện hàng, đã tồn tại ngay từ đầu. Chính vì thế, tranh luận không xoay quanh bản thân món hàng, mà xoay quanh việc giải thích mối liên hệ giữa món hàng đó với thân chủ. Có kịp gom đủ tài liệu ở giai đoạn sớm hay không thường là ranh giới quyết định kết quả. Bài viết này là giải thích mang tính tổng quát, đối với từng vụ việc cụ thể xin vui lòng trao đổi trực tiếp với luật sư.

Tác giả

Matsumura Daisuke, luật sư
Thuộc Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo (第一東京弁護士会), số đăng ký 59077, đăng ký năm 2019
Văn phòng Luật quốc tế Funado (Tokyo, quận Toshima, Takada 3-4-10, tòa nhà Fuse Building tòa chính tầng 3)
Lĩnh vực tập trung chính là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập quản, với thân chủ chủ yếu mang quốc tịch Trung Quốc. Các kết quả đã đạt được gồm bản án tuyên vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát ma túy đá với tình tiết tàng trữ nhằm mục đích thu lợi, quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo đặc thù, và việc được cấp phép lưu trú đặc biệt trong những trường hợp được coi là rất khó.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099186/