Cho mượn tài khoản ngân hàng ở Nhật và bị coi là đồng phạm lừa đảo: điều gì thực sự xảy ra

Một buổi sáng, cảnh sát gọi điện và nói rằng tài khoản mang tên bạn đã được dùng để nhận tiền của một vụ lừa đảo. Điều duy nhất bạn nhớ là đã đưa sổ ngân hàng và thẻ ATM cho một người quen, hoặc đã để lại tài khoản cho người khác khi chuẩn bị về nước. Vậy mà lệnh bắt lại ghi tội danh là đồng phạm lừa đảo. Đây là tình huống mà văn phòng chúng tôi gặp rất nhiều ở cộng đồng người Việt tại Nhật.

Cảm nhận của người đưa tài khoản gần như luôn giống nhau: tôi chỉ cho mượn thôi. Nhưng trong thủ tục hình sự Nhật Bản, cảm nhận đó không tự động được chấp nhận. Hoàn cảnh khi đưa tài khoản, số tiền đã nhận, từng câu chữ trong tin nhắn đều được đọc như bằng chứng về sự bàn bạc chung.

Bài viết này giải thích: hành vi đưa tài khoản vi phạm điều luật nào, vì sao nó bị đẩy lên thành đồng phạm lừa đảo, vì sao lời khai trong phòng hỏi cung khó rút lại, và kết quả hình sự tác động thế nào tới tư cách lưu trú.

Bản thân việc đưa sổ ngân hàng hoặc thẻ ATM đã là một tội độc lập

Việc chuyển tài khoản cho người khác có thể cấu thành tội riêng, tách rời khỏi tội lừa đảo. Điều 28 Luật phòng chống chuyển giao tiền thu lợi từ tội phạm (犯罪による収益の移転防止に関する法律, Hanzai ni yoru shūeki no iten bōshi ni kansuru hōritsu) xử lý hành vi nhận hoặc chuyển giao có thù lao sổ tiết kiệm, thẻ rút tiền và các thông tin cần thiết để rút tiền gửi.

Nghĩa là dù bạn không biết rõ người kia sẽ dùng tài khoản vào việc gì, chỉ cần có thù lao, hoặc bạn mở tài khoản dưới danh nghĩa người khác, điều luật này đã được đặt ra để xem xét. Câu nói “tôi chưa từng rút một yên nào” hay “tôi không cho mã PIN” có thể ảnh hưởng tới việc có cấu thành tội lừa đảo hay không, nhưng không xóa được sự kiện là bạn đã giao tài khoản. Hãy tách bạch hai tầng: hành vi giao tài khoản, và đánh giá về đồng phạm lừa đảo.

Vì sao cơ quan điều tra lại quy kết đồng phạm lừa đảo

Lý do là các tình tiết dần dần cho phép đánh giá rằng người giao tài khoản đã đảm nhận một phần của hành vi phạm tội. Để bị coi là đồng phạm, luật Nhật không đòi hỏi bạn phải biết chắc chắn rằng tài khoản sẽ được dùng để lừa đảo. Chỉ cần bạn đã nghĩ rằng dù có bị dùng như vậy cũng được, tức là dạng cố ý gián tiếp (未必の故意, mihitsu no koi), thì đã đủ.

Trên thực tế, các yếu tố sau khi cộng lại thường bị dùng để dựng nên lập luận về cố ý gián tiếp: khoản thù lao cao bất thường so với mặt bằng; việc quen biết đối phương qua mạng xã hội hoặc ứng dụng nhắn tin mà chưa từng gặp mặt; việc bị yêu cầu gửi ảnh giấy tờ tùy thân; việc giao cùng lúc tài khoản của nhiều ngân hàng; việc trao đổi được đặt ở chế độ tin nhắn tự xóa. Ngược lại, nếu không có những yếu tố đó, và bạn chỉ gửi tài khoản cho người thân vì nhu cầu sinh hoạt, thì việc ghi lại và chứng minh hoàn cảnh đó chính là trọng tâm bào chữa.

Một câu nói trong phòng hỏi cung có thể trở thành bằng chứng không thể lấy lại

Trong loại vụ án này, một dòng trong biên bản lời khai có thể quyết định kết quả. Điều 198 khoản 2 Bộ luật tố tụng hình sự Nhật Bản quy định trước khi hỏi cung phải thông báo rằng người bị hỏi có quyền từ chối khai. Khoản 4 của cùng điều luật quy định biên bản phải được đọc lại hoặc cho xem, và nếu có yêu cầu tăng, giảm, sửa đổi nội dung thì phải ghi nhận vào biên bản. Nói cách khác, việc yêu cầu sửa ngay tại chỗ là quyền được pháp luật dự liệu.

Rào cản ngôn ngữ nguy hiểm nhất chính ở đây. Điều 74 Luật tổ chức tòa án quy định tòa án sử dụng tiếng Nhật; điều 175 và điều 178 Bộ luật tố tụng hình sự quy định thủ tục chỉ định người phiên dịch và người dịch thuật. Điều 14 khoản 3 mục (a) và (f) Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị bảo đảm quyền được thông báo về tội danh bằng ngôn ngữ mình hiểu và quyền được trợ giúp phiên dịch miễn phí. Dù vậy, vẫn có trường hợp một tiếng “vâng” qua phiên dịch trở thành câu “tôi đã biết điều đó” trong biên bản tiếng Nhật. Điều 171 Bộ luật hình sự Nhật Bản trừng phạt hành vi phiên dịch sai sự thật, nhưng chứng minh sai sót về sau là việc rất khó. Vì thế, quyền gặp luật sư theo điều 39 khoản 1 Bộ luật tố tụng hình sự cần được sử dụng càng sớm càng tốt.

Kết quả hình sự tác động thế nào tới tư cách lưu trú

Kết quả vụ án hình sự gắn trực tiếp với việc bạn còn được ở lại Nhật hay không. Điều 24 khoản 4 mục ri (リ) Luật quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn (gọi tắt là Luật nhập cư, 入管法) quy định người bị tuyên hình phạt tù chung thân hoặc hình phạt kōkinkei (拘禁刑, hình phạt giam giữ theo luật hiện hành) trên 1 năm thuộc diện bị trục xuất. Tuy nhiên, điều luật có phần trừ: nếu toàn bộ hình phạt được cho hưởng án treo thì không thuộc diện này; trường hợp treo một phần, nếu phần phải thi hành thực tế từ 1 năm trở xuống cũng được loại trừ.

Tội lừa đảo cũng không nằm trong danh sách tội đặc biệt nghiêm trọng của điều 24 khoản 4 mục 2 (cướp tài sản, giao cấu không có sự đồng thuận, lái xe nguy hiểm gây chết người hoặc thương tích theo điều 2 và điều 6 khoản 1 Luật xử phạt hành vi lái xe gây chết và bị thương, tội theo điều 22 Luật ngăn chặn xử lý vật phẩm kim loại bị trộm cắp và tương tự).

Nhưng đây mới chỉ là cửa vào của thủ tục trục xuất. Việc gia hạn thời hạn lưu trú hay thay đổi tư cách lưu trú là một khâu thẩm tra khác, ở đó hạnh kiểm được xem xét trực diện. Nếu bị tạm giam dài ngày và mất việc làm, còn phát sinh vấn đề hủy tư cách lưu trú theo điều 22 khoản 4 Luật nhập cư, chẳng hạn khi không thực hiện hoạt động tương ứng với tư cách lưu trú trong từ 3 tháng trở lên. Nếu về sau bạn muốn nhập quốc tịch Nhật Bản, yêu cầu về hạnh kiểm tại điều 5 khoản 1 mục 3 Luật quốc tịch cũng bị ảnh hưởng.

Những hiểu lầm thường gặp

Thứ nhất, nhiều người nghĩ mình chỉ cho mượn tài khoản nên mình là nạn nhân. Không biết tới điều 28 nói trên, có người đến đồn cảnh sát để trình báo và cuối cùng bị chuyển sang tư cách người bị điều tra.

Thứ hai, nhiều người nghĩ vì không nhận tiền nên không thể là đồng phạm. Việc có thù lao hay không chỉ là một trong nhiều tình tiết để suy đoán cố ý gián tiếp, không phải yếu tố quyết định duy nhất.

Thứ ba, nhiều người nghĩ được hưởng án treo thì tư cách lưu trú trở lại như cũ. Đúng là điều 24 khoản 4 mục ri có phần trừ, nhưng khâu thẩm tra gia hạn lại đánh giá theo tiêu chuẩn riêng.

Thứ tư, có người quyết định cứ nhận đại cho xong vì sợ bị giam lâu. Biên bản đã ký không thể lật lại chỉ vì sau đó bạn đổi ý. Theo Sách trắng tội phạm bản năm Reiwa 7 (số liệu năm Reiwa 6), tỷ lệ truy tố đối với tội lừa đảo là 53,35% với các vụ mà người bị tình nghi là người nước ngoài đến Nhật, so với 51,42% của toàn bộ các vụ. Khái niệm người nước ngoài đến Nhật ở đây không bao gồm người vĩnh trú, vợ hoặc chồng của người vĩnh trú, người vĩnh trú đặc biệt, người liên quan tới quân đội Hoa Kỳ đồn trú và người không rõ tư cách lưu trú.

Người trong cuộc và gia đình có thể làm gì ngay bây giờ

Với người bị bắt: hãy nhớ rằng bạn có quyền từ chối khai, và đừng ký vào văn bản viết bằng ngôn ngữ mà bạn không đọc hiểu được. Khi đã có luật sư, việc gặp mặt sẽ giúp sắp xếp lại sự thật và kiểm tra cả độ chính xác của phiên dịch.

Với gia đình: tài liệu về hoàn cảnh mở tài khoản, sao kê chuyển tiền, tin nhắn trao đổi với đối phương, giấy tờ về quan hệ lao động với công ty đều là chất liệu để phản bác lập luận về cố ý gián tiếp. Nếu đã xác định được người bị hại, việc cân nhắc sớm phương án bồi thường và hòa giải cũng rất có ý nghĩa. Song song đó, đừng bỏ dở các nghĩa vụ thường ngày về lưu trú như khai báo về cơ quan, tổ chức tiếp nhận theo điều 19 khoản 16 và điều 19 khoản 17 Luật nhập cư (trong vòng 14 ngày) và nghĩa vụ mang theo, xuất trình thẻ lưu trú theo điều 23 của luật này.

Cách văn phòng chúng tôi xử lý vụ việc

Luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp đi gặp thân chủ tại nơi giam giữ và trực tiếp làm việc với gia đình. Về tiếng Trung, văn phòng có phiên dịch chuyên trách các vụ án người nước ngoài thường trực tại văn phòng; với các ngôn ngữ khác, bao gồm tiếng Việt, chúng tôi thu xếp phiên dịch tùy theo từng vụ việc.

Về đường lối, chúng tôi cho rằng một bản án treo vẫn chưa đủ, và đặt mục tiêu ưu tiên cao nhất là quyết định không truy tố. Trong các vụ liên quan tới việc giao tài khoản, ranh giới nằm ở việc có bàn bạc chung hay không, có cố ý gián tiếp hay không, và tình trạng bồi thường cho người bị hại. Vụ án hình sự và thủ tục nhập cư phải được thiết kế như một thể thống nhất, bởi biên bản lời khai trong giai đoạn hình sự có thể trở thành tài liệu cho việc thẩm tra vi phạm và phiên điều trần sau này. Chúng tôi cũng giữ quan điểm tranh luận về yếu tố cố ý và lỗi ngay ở khâu xác định căn cứ trục xuất. Lần tư vấn đầu tiên miễn phí, và bạn có thể liên hệ qua WeChat ID matsumura1119.

Lời kết

Đằng sau việc giao một chiếc thẻ ngân hàng luôn có hoàn cảnh sống của một con người. Kết quả có thể khác đi tùy vào việc hoàn cảnh ấy có được diễn đạt thành lời và được ghi lại kịp thời hay không. Bài viết này chỉ là giải thích mang tính chung; với vụ việc cụ thể, xin hãy trao đổi trực tiếp với luật sư.

Người viết

Matsumura Daisuke／Luật sư
Thuộc Đoàn luật sư Daiichi Tokyo (số đăng ký: 59077／đăng ký năm 2019)
Funado International Law Office (Fuse Building Honkan tầng 3, Takada 3-4-10, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực tập trung là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập cư, với thân chủ chủ yếu mang quốc tịch Trung Quốc. Có kinh nghiệm giành được bản án vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát ma túy đá (tàng trữ nhằm mục đích thương mại), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép lưu trú đặc biệt trong vụ việc được coi là khó.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099140/