Quên khai báo nơi cư trú: hình phạt và ảnh hưởng tới tư cách lưu trú theo Luật Nhập cư

Chuyển nhà. Đổi công ty. Công ty phá sản. Kết hôn. Với đời sống thường ngày thì đó là những chuyện hết sức bình thường, nhưng với người đang giữ thẻ cư trú (zairyu card), mỗi chuyện trong số đó đều gắn với một thời hạn khai báo riêng.

Và rồi việc quên khai báo ấy bỗng nổi lên ở nơi không ai ngờ: bàn xét gia hạn tư cách lưu trú vài năm sau đó. Trên thực tiễn, điều này xảy ra với tần suất khá cao. Vi phạm nghĩa vụ khai báo dẫn tới hai hướng: trách nhiệm hình sự qua các điều khoản về hình phạt, và hủy tư cách lưu trú qua thủ tục hành chính của cơ quan nhập cư.

Bài viết này tách hai mặt đó ra để giải thích.

Khai báo nơi cư trú được quy định tại Điều 19-7 và các điều tiếp theo

Nghĩa vụ khai báo về nơi cư trú được quy định từ Điều 19-7 đến Điều 19-10 Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tư cách tị nạn (nhập quản pháp). Luật quy định riêng cho từng tình huống: khi mới nhập cảnh và bắt đầu cư trú, khi thay đổi nơi cư trú, và các trường hợp khác. Thủ tục này có phần trùng với việc đăng ký tại quầy của tòa thị chính theo chế độ sổ hộ khẩu cư dân, nhưng về mặt chế độ, đây là nghĩa vụ theo luật nhập cư.

Nếu đã quá hạn, điều đầu tiên nên nghĩ tới là khai báo muộn còn hơn không khai báo. Thời gian bỏ mặc càng dài thì sau này càng khó giải thích.

Khai báo về cơ quan tiếp nhận: trong vòng 14 ngày

Điều 19-16 và Điều 19-17 quy định nghĩa vụ khai báo liên quan đến cơ quan, tổ chức tiếp nhận. Khi có thay đổi về cơ quan ký hợp đồng hoặc cơ quan hoạt động, thời hạn là 14 ngày.

Điểm dễ bị bỏ sót ở đây là nghĩa vụ khai báo đã phát sinh ngay tại thời điểm nghỉ việc. Rất nhiều người nghĩ rằng cứ chờ tìm được chỗ làm mới rồi khai báo một thể, và thế là vài tháng trôi qua. Bản thân sự việc nghỉ việc, sự việc hợp đồng chấm dứt, đã là đối tượng phải khai báo.

Hậu quả bên hành chính: hủy tư cách lưu trú

Vi phạm nghĩa vụ khai báo có thể trở thành lý do hủy tư cách lưu trú. Điều 22-4 quy định về việc hủy tư cách lưu trú, trong đó có quy định liên quan đến vi phạm nghĩa vụ khai báo nơi cư trú. Luật nêu mốc 90 ngày, và vấn đề đặt ra khi quá mốc đó mà không khai báo, không có lý do chính đáng.

Một dạng điển hình khác của cùng điều luật là: trừ khi có lý do chính đáng, cư trú tại Nhật Bản mà liên tục từ 3 tháng trở lên không thực hiện hoạt động tương ứng với tư cách lưu trú. Nếu khoảng trống giữa hai công việc kéo dài, bạn sẽ chạm vào quy định này. Điều luật này cũng có quy định cho trường hợp nhận được phép nhập cảnh bằng hồ sơ khai gian.

Theo thống kê của Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú Nhật Bản, năm Reiwa 7 có 1.446 trường hợp bị hủy tư cách lưu trú. Xét theo quốc tịch, Việt Nam nhiều nhất với 947 trường hợp, tiếp theo là Indonesia 94 và Sri Lanka 91. Xét theo tư cách lưu trú, thực tập kỹ năng 973 trường hợp và du học 343 trường hợp.

Hậu quả bên hình sự: Điều 23, Điều 75-2 và Điều 75-3

Về phía hình sự, luật đặt ra chế tài đối với nghĩa vụ mang theo và xuất trình thẻ cư trú. Điều 23 quy định nghĩa vụ mang theo và nghĩa vụ xuất trình. Tương ứng với đó, Điều 75-3 quy định phạt tiền đến 200 nghìn yên đối với vi phạm nghĩa vụ mang theo, còn Điều 75-2 quy định hình phạt giam giữ kōkinkei đến 1 năm hoặc phạt tiền đến 200 nghìn yên đối với vi phạm nghĩa vụ xuất trình.

Vi phạm nghĩa vụ xuất trình bị xử nặng hơn là vì hai tình huống được đánh giá khác nhau: một bên chỉ là trạng thái không mang theo, bên kia là hành vi từ chối cho xem dù đã được yêu cầu. Trong lúc bị hỏi giấy tờ trên đường, sự bực bội dẫn tới việc từ chối xuất trình, và thế là chạm vào điều khoản nặng hơn. Đây là tình huống hoàn toàn có thể tránh.

Theo thống kê của Cơ quan Cảnh sát Quốc gia, năm Reiwa 7 có 3.349 người bị xử lý về vi phạm luật nhập cư, trong đó lưu trú quá hạn 2.779 người, tàng trữ thẻ cư trú giả và các hành vi tương tự 191 người, hoạt động ngoài tư cách và các hành vi tương tự 160 người, không mang theo hộ chiếu hoặc từ chối xuất trình 70 người.

Hình phạt tác động ngược lại tư cách lưu trú ra sao

Điểm then chốt ở đây là mức cao nhất của Điều 75-2 chỉ là hình phạt giam giữ đến 1 năm. Điều 24 khoản 4 mục ri coi người bị tuyên hình phạt giam giữ vô thời hạn hoặc trên 1 năm là thuộc diện trục xuất; vì vậy chừng nào mức án còn nằm trong phạm vi 1 năm trở xuống thì không rơi vào mục này. Hơn nữa, mục ri còn có phần loại trừ: nếu toàn bộ hình phạt được cho hưởng án treo thì không thuộc diện, và trường hợp treo một phần với phần phải chấp hành từ 1 năm trở xuống cũng vậy.

Tuy nhiên, không thuộc lý do trục xuất và không ảnh hưởng gì tới lưu trú là hai chuyện khác nhau. Khi xét gia hạn thời gian lưu trú hoặc thay đổi tư cách lưu trú, hạnh kiểm được đưa vào cân nhắc, nên ngay cả án phạt tiền cũng có thể bất lợi. Và như đã nói, bản thân việc vi phạm nghĩa vụ khai báo đã có thể trở thành lý do hủy tư cách lưu trú theo Điều 22-4. Cần nhìn từ cả hai hướng.

Nếu vụ việc đi vào thủ tục trục xuất, về giấy phép lưu trú đặc biệt, Điều 50 khoản 5 quy định các yếu tố được cân nhắc gồm lý do mong muốn được lưu trú, quan hệ gia đình, hạnh kiểm, quá trình đi đến việc cư trú tại Nhật Bản, thời gian đã lưu trú và các tình tiết khác. Việc bạn đã khai báo đầy đủ trong suốt thời gian ở Nhật là một dữ kiện có ý nghĩa khi đánh giá hạnh kiểm.

Việc nên làm ngay và những hiểu lầm thường gặp

• Dù đã quá hạn, hãy khai báo ngay khi nhận ra. Bỏ mặc là phương án bất lợi nhất
• Khi chuyển nhà, hãy ý thức cả thủ tục tại tòa thị chính lẫn nghĩa vụ khai báo theo luật nhập cư
• Giữ lại giấy tờ ghi rõ ngày nghỉ việc và ngày chấm dứt hợp đồng
• Luôn mang theo thẻ cư trú. Suy nghĩ cất ở nhà cho an toàn là không đúng với quy định
• Khi được yêu cầu xuất trình, dù không đồng tình với cách hỏi, vẫn nên xuất trình

Xin nêu ba hiểu lầm thường gặp. Thứ nhất, nghĩ rằng công ty đã khai báo giúp mình rồi. Khai báo của phía cơ quan tiếp nhận và khai báo của cá nhân được quy định riêng biệt. Thứ hai, nghĩ rằng đã chuyển sổ cư dân thì không cần khai báo với nhập cư nữa; hai chế độ khác nhau nên không thể thay thế cho nhau. Thứ ba, nghĩ rằng án phạt tiền thì không lưu lại dấu vết. Điều 34-2 Bộ luật Hình sự có quy định về việc xóa bỏ hiệu lực của hình phạt, nhưng đặt tiền đề là phải trải qua một khoảng thời gian nhất định, chứ không phải biến mất ngay. Nếu bạn dự tính nhập quốc tịch Nhật Bản, Điều 5 khoản 1 mục 3 Luật Quốc tịch đặt điều kiện hạnh kiểm tốt, nên vấn đề này cũng có liên quan.

Cách làm việc của văn phòng chúng tôi

Tại Funado International Law Office, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp đi gặp thân chủ tại nơi tạm giam và trực tiếp trao đổi với gia đình. Về ngôn ngữ, tiếng Trung có phiên dịch viên chuyên trách các vụ việc của người nước ngoài thường trực tại văn phòng; các ngôn ngữ khác, trong đó có tiếng Việt, được bố trí phiên dịch tùy theo từng vụ việc.

Chúng tôi không coi bản án treo là kết quả đủ tốt, mà đặt quyết định miễn tố làm mục tiêu ưu tiên cao nhất. Trong các vụ vi phạm nghĩa vụ khai báo, xử lý hình sự và việc hủy tư cách lưu trú diễn ra song song, nên chúng tôi thiết kế vụ án hình sự và thủ tục nhập cư như một chỉnh thể. Đối với việc hủy tư cách lưu trú hay việc có thuộc lý do trục xuất hay không, chúng tôi cũng tranh luận cả về sự tồn tại của lý do chính đáng cũng như yếu tố cố ý và lỗi vô ý. Buổi tư vấn đầu tiên miễn phí. Có thể liên hệ qua WeChat ID matsumura1119.

Lời cuối

Khai báo chỉ là việc nộp một tờ giấy. Vậy mà đúng cái việc không nộp tờ giấy ấy lại có thể trở thành trung tâm của cuộc thảo luận về tư cách lưu trú của bạn về sau. Nói theo hướng ngược lại: nhận ra hôm nay và nộp ngay, tức là bạn đã bớt được một vấn đề cho tương lai. Bài viết này chỉ là giải thích chung; với vụ việc cụ thể, xin hãy trao đổi trực tiếp với luật sư.

Tác giả

Matsumura Daisuke／Luật sư
Thuộc Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo (số đăng ký: 59077／đăng ký năm 2019)
Funado International Law Office (3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo, Tòa nhà Fuse Honkan tầng 3)
Lĩnh vực trọng tâm là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập cư, với thân chủ chủ yếu mang quốc tịch Trung Quốc. Đã đạt được bản án vô tội trong vụ vi phạm luật về chất kích thích (tàng trữ nhằm mục đích thu lợi), quyết định miễn tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép lưu trú đặc biệt trong những vụ việc được coi là khó.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099128/