Giúp sức cho lao động bất hợp pháp: Điều 24 khoản 3-4 Luật Nhập cư và nguy cơ mất tư cách lưu trú

Một tình huống rất hay gặp tại các quán ăn, công trường tháo dỡ và công ty phái cử nhân lực: thiếu người, có bạn bè giới thiệu một người tới làm, chủ quán nhớ là đã xem thẻ cư trú nhưng không giữ bản sao. Ít lâu sau cảnh sát khám xét, và chính người chủ, cũng là người nước ngoài, bị triệu tập lấy lời khai.

Trong hoàn cảnh đó, phần lớn mọi người chỉ lo về mức hình phạt. Nhưng nếu bên sử dụng lao động cũng là người nước ngoài, điểm nặng nhất lại nằm ở chỗ khác: Điều 24 khoản 3-4 Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tư cách tị nạn (nhập quản pháp) coi hành vi giúp sức cho lao động bất hợp pháp là lý do trục xuất, tách rời hoàn toàn khỏi việc có bị xử lý hình sự hay không.

Bài viết này giải thích cấu trúc của điều luật đó và những việc có thể chuẩn bị trên thực tế.

Điều 24 khoản 3-4: chỉ cần có hành vi là đủ

Giúp sức cho lao động bất hợp pháp có thể trở thành lý do trục xuất ngay cả khi không hề bị tuyên hình phạt. Điều 24 khoản 3-4 liệt kê người thực hiện hành vi giúp sức cho lao động bất hợp pháp vào diện bị trục xuất, nhưng điều khoản này không đòi hỏi phải có bản án kết tội, cũng không đòi hỏi phải bị tuyên hình phạt tù giam (kōkinkei, tức hình phạt giam giữ đã được hợp nhất theo Luật Hình sự sửa đổi năm Reiwa 4, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 6 năm Reiwa 7).

Sự khác biệt trở nên rõ khi so với các khoản khác của Điều 24. Khoản 4 mục ri áp dụng cho người bị tuyên hình phạt giam giữ vô thời hạn hoặc trên 1 năm, và còn có phần loại trừ: nếu toàn bộ hình phạt được cho hưởng án treo thì không thuộc diện này. Khoản 4 mục he áp dụng cho người bị tuyên hình phạt giam giữ theo tội quy định tại Điều 73. Cả hai đều lấy bản án làm tiền đề. Riêng khoản 3-4 thì không. Nghĩa là dù vụ án hình sự kết thúc bằng quyết định miễn tố, cơ quan nhập cư vẫn có thể tự mình xác định là đã tồn tại hành vi giúp sức và đưa ra kết luận bất lợi.

Về phía hình sự là Điều 73-2, với trách nhiệm chứng minh mình không có lỗi

Cơ sở xử lý hình sự nằm ở một điều luật khác. Điều 73-2 Luật Nhập cư quy định tội giúp sức cho lao động bất hợp pháp bị phạt hình phạt giam giữ đến 5 năm hoặc phạt tiền đến 5 triệu yên, hoặc áp dụng đồng thời cả hai.

Trên thực tiễn, khoản 2 của điều này mới là phần đáng chú ý nhất. Cấu trúc ở đây là bên thực hiện hành vi phải đưa ra được cơ sở cho thấy mình không có lỗi. Nói cách khác, chỉ trình bày rằng tôi không biết thì chưa đủ; cần chỉ ra những tình tiết cho thấy việc không biết đó là không có lỗi. Đã xem bản gốc thẻ cư trú chưa, có lưu bản sao không, đã đọc thời hạn lưu trú và mục hạn chế làm việc thế nào, đã kiểm tra có giấy phép hoạt động ngoài tư cách hay chưa. Từng chi tiết đó sau này đều có sức nặng.

Hình phạt tác động ngược lại tư cách lưu trú ra sao

Khi người sử dụng lao động là người nước ngoài, tác động đến theo hai đường.

Thứ nhất, theo Điều 24 khoản 3-4, tính có thuộc lý do trục xuất hay không được đặt ra độc lập với kết quả hình sự. Thứ hai, nếu theo Điều 73-2 mà bị tuyên hình phạt giam giữ trên 1 năm không được hưởng án treo, thì phát sinh thêm vấn đề của Điều 24 khoản 4 mục ri. Cần nhớ rằng mục ri có phần loại trừ: án treo toàn bộ thì không thuộc diện; trường hợp treo một phần mà phần phải chấp hành từ 1 năm trở xuống cũng vậy.

Ngoài ra, với người đang lưu trú theo tư cách như Kinh doanh quản lý hoặc Kỹ thuật, tri thức nhân văn, nghiệp vụ quốc tế, thì khi xét gia hạn thời gian lưu trú hoặc thay đổi tư cách lưu trú, hạnh kiểm là một yếu tố được xem xét. Ngay cả án phạt tiền cũng hoàn toàn có thể bất lợi trong khâu xét gia hạn. Nếu vụ việc đi vào thủ tục trục xuất, Điều 50 khoản 5 quy định các yếu tố được cân nhắc gồm lý do mong muốn được lưu trú, quan hệ gia đình, hạnh kiểm, quá trình đi đến việc cư trú tại Nhật Bản, thời gian đã lưu trú và các tình tiết khác; hướng dẫn về giấy phép lưu trú đặc biệt sửa đổi tháng 6 năm 2024 là bản đang có hiệu lực.

Những con số nói lên xu hướng

Theo thống kê của Cơ quan Cảnh sát Quốc gia Nhật Bản, trong năm Reiwa 7 số vụ bị phát hiện về tội giúp sức cho lao động bất hợp pháp là 253 vụ với 308 người bị xử lý. Cũng theo thống kê này, trong số 475 người nước ngoài lao động bất hợp pháp được thuê, quốc tịch nhiều nhất là Việt Nam với 169 người, tiếp đó là Thái Lan 69 người và Indonesia 63 người.

Điều đáng rút ra không phải là việc kiểm tra tập trung vào một số ngành nghề, mà là thực tế bên sử dụng lao động cũng bị lập án với số lượng đáng kể. Đây không chỉ là vấn đề của người đi làm. Về phía người được thuê, nếu là hoạt động ngoài tư cách thì liên quan Điều 24 khoản 4 mục i, hoặc mục he vốn lấy hình phạt giam giữ theo tội Điều 73 làm điều kiện; nếu là lưu trú quá hạn thì liên quan mục ro.

Chuẩn bị trước và hành động sau khi đã thành vụ án

Khi chưa xảy ra chuyện, những việc nên làm rất rõ ràng.

• Khi tuyển dụng, xem bản gốc thẻ cư trú và lưu bản sao
• Đọc kỹ thời hạn lưu trú, tư cách lưu trú và mục ghi về hạn chế làm việc
• Nếu có hạn chế làm việc, kiểm tra giấy phép hoạt động ngoài tư cách và giới hạn số giờ
• Ghi lại ngày kiểm tra và người phụ trách kiểm tra
• Thực hiện đúng hạn nghĩa vụ khai báo về cơ quan, tổ chức tiếp nhận theo Điều 19-16 và Điều 19-17 Luật Nhập cư, trong vòng 14 ngày, ở cả phía thuê lẫn phía được thuê

Khi việc lấy lời khai đã bắt đầu, cách xây dựng lời khai mang tính quyết định. Điều 198 khoản 2 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định phải thông báo rằng người bị thẩm vấn không buộc phải khai trái với ý muốn của mình. Khoản 4 của cùng điều luật quy định biên bản phải được đọc lại hoặc cho xem, và nếu có yêu cầu thêm bớt, sửa đổi thì phải ghi vào biên bản. Vì các chi tiết của quá trình kiểm tra rất quan trọng, điều cốt yếu là không để những chỗ trí nhớ còn mơ hồ bị cố định vào biên bản trong trạng thái mơ hồ đó. Hãy sớm trao đổi với luật sư bào chữa dựa trên quyền gặp mặt tại Điều 39 khoản 1 Bộ luật Tố tụng hình sự. Về phiên dịch, có Điều 175 và Điều 178 của cùng bộ luật, còn Điều 74 Luật Tổ chức Tòa án quy định tại tòa án sử dụng tiếng Nhật. Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị, Điều 14 khoản 3 mục (a) và (f), ghi nhận quyền được thông báo về nội dung buộc tội bằng ngôn ngữ mà mình hiểu và quyền được trợ giúp phiên dịch miễn phí.

Bốn hiểu lầm thường gặp

Thứ nhất, nghĩ rằng không có hợp đồng lao động thì không phải là quan hệ thuê mướn. Việc có thuộc hành vi giúp sức hay không không được quyết định bởi sự tồn tại của hợp đồng bằng văn bản.

Thứ hai, nghĩ rằng mình chỉ giới thiệu chứ không thuê. Việc môi giới hoặc cung cấp địa điểm cũng có thể bị đánh giá là giúp sức.

Thứ ba, nghĩ rằng đã miễn tố thì cơ quan nhập cư sẽ không đặt vấn đề. Vì khoản 3-4 không lấy hình phạt làm điều kiện, lập luận này không đứng vững.

Thứ tư, nghĩ rằng chỉ bị phạt tiền nên không ảnh hưởng đến lưu trú. Dù không thuộc lý do trục xuất, yếu tố hạnh kiểm vẫn còn nguyên trong khâu xét gia hạn.

Cách làm việc của văn phòng chúng tôi

Tại Văn phòng Luật quốc tế Funado, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp đi gặp thân chủ tại nơi tạm giam và trực tiếp trao đổi với gia đình. Về ngôn ngữ, tiếng Trung có phiên dịch viên chuyên trách các vụ việc của người nước ngoài thường trực tại văn phòng; các ngôn ngữ khác, trong đó có tiếng Việt, được bố trí phiên dịch tùy theo từng vụ việc.

Chúng tôi không coi việc đạt được bản án treo là đủ, mà đặt quyết định miễn tố làm mục tiêu ưu tiên cao nhất. Vì biên bản lời khai trong giai đoạn hình sự sẽ trở thành tài liệu cho khâu thẩm tra vi phạm và phiên xét hỏi tại cơ quan nhập cư, chúng tôi thiết kế vụ án hình sự và thủ tục nhập cư như một chỉnh thể. Đối với việc có thuộc Điều 24 khoản 3-4 hay không, chúng tôi cũng tranh luận cả về quá trình kiểm tra và nội dung nhận thức tại thời điểm đó. Buổi tư vấn đầu tiên miễn phí. Có thể liên hệ qua WeChat ID matsumura1119.

Lời cuối

Khó khăn của loại vụ việc này nằm ở chỗ mất cân xứng: kết quả hình sự nhẹ không có nghĩa kết quả bên nhập cư cũng nhẹ. Nói ngược lại, một tờ ghi chép về việc đã kiểm tra thẻ cư trú đôi khi lại quyết định tư cách lưu trú của bạn nhiều năm sau đó. Bài viết này chỉ là giải thích chung; với vụ việc cụ thể, xin hãy trao đổi trực tiếp với luật sư.

Tác giả

Matsumura Daisuke／Luật sư
Thuộc Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo (số đăng ký: 59077／đăng ký năm 2019)
Funado International Law Office (3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo, Tòa nhà Fuse Honkan tầng 3)
Lĩnh vực trọng tâm là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập cư, với thân chủ chủ yếu mang quốc tịch Trung Quốc. Đã đạt được bản án vô tội trong vụ vi phạm luật về chất kích thích (tàng trữ nhằm mục đích thu lợi), quyết định miễn tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép lưu trú đặc biệt trong những vụ việc được coi là khó.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099122/