Công ty và trường học biết chuyện qua đường nào và vào lúc nào

Chuyện bị bắt liệu công ty hay nhà trường có biết không. Nỗi lo này đôi khi còn lớn hơn nỗi lo về chính bản án. Mất việc thì nền tảng của tư cách lưu trú lung lay; bị nhà trường xóa tên thì tư cách du học không thể duy trì. Người càng gây dựng cuộc sống lâu dài ở Nhật thì càng thấy điều này nặng nề.

Bài viết sắp xếp các con đường khiến thông tin lan ra bên ngoài thành bốn nhóm, chỉ rõ từng nhóm thường phát sinh ở giai đoạn nào, và bàn xem có thể chủ động sắp xếp cách thông tin được truyền đi tới đâu. Phần sau đề cập tới thời hạn khai báo và việc hủy bỏ tư cách lưu trú, tức là chiếc đồng hồ đang chạy ở phía cơ quan quản lý lưu trú.

Bốn con đường khiến thông tin lan ra

Thông tin về vụ án tới được công ty hoặc trường học chủ yếu qua bốn con đường: từ chính người bị bắt, từ gia đình, từ báo chí, và từ việc cơ quan quản lý lưu trú hoặc cơ quan điều tra hỏi tới. Bốn con đường này khác nhau cả về thời điểm lẫn mức độ chi tiết của thông tin.

Trên thực tế, phổ biến nhất là trường hợp công ty thấy nhân viên nghỉ không phép nhiều ngày nên hỏi thăm, và gia đình là người nói ra sự thật. Kế đến là trường hợp luật sư đứng ra giải thích tình hình. Báo chí chỉ đưa tin với một số loại vụ việc, còn phần lớn vụ án thì không. Việc hỏi tới từ cơ quan lưu trú thường diễn ra trong thủ tục trục xuất hoặc trong quá trình xét duyệt tư cách lưu trú.

Thời điểm công ty thường phát hiện

Công ty thường nhận ra bất thường khi nhân viên nghỉ không liên lạc sang ngày thứ hai, thứ ba. Người bị bắt về nguyên tắc không gọi điện được từ nơi tạm giữ, điện thoại lại thường đã bị thu giữ, nên bản thân họ không thể báo cho công ty.

Nếu ở giai đoạn này gia đình chọn im lặng, công ty sẽ tiếp tục xử lý như nghỉ việc không phép. Ngược lại, tùy cách trình bày, vẫn có thể giữ được khả năng nghỉ tạm thời rồi quay lại làm việc. Nói tới đâu là hợp lý thì phụ thuộc từng vụ việc, nên hãy bàn với luật sư trước khi quyết định. Không nói gì không phải lúc nào cũng là lựa chọn an toàn.

Trường hợp du học sinh và thực tập sinh kỹ năng

Nhà trường, tổ chức quản lý và đơn vị tiếp nhận thực tập có trách nhiệm báo cáo tình hình học tập và thực tập, nên việc vắng mặt dài ngày chắc chắn bị nắm rõ. Với du học sinh, tỷ lệ chuyên cần giảm sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới việc còn được ghi danh hay không. Với thực tập sinh, việc rời khỏi nơi thực tập kéo dài có thể bị xử lý như bỏ trốn.

Theo số liệu sơ bộ năm 2025 (Reiwa 7) của Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú Nhật Bản, số thực tập sinh kỹ năng bỏ trốn là 3,950 người, trong đó người Việt Nam chiếm 2,593 người, tức 65.6 phần trăm. Việc vắng mặt do bị tạm giam có tính chất khác hẳn với bỏ trốn theo ý chí của bản thân, nên cần chuẩn bị sớm tài liệu chứng minh điểm khác biệt đó.

Nghĩa vụ khai báo và thời hạn vẫn tiếp tục chạy

Trong thời gian bị giam giữ, các thời hạn khai báo với cơ quan lưu trú vẫn tiếp tục trôi. Điều 19-16 và Điều 19-17 Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn (入管法) quy định nghĩa vụ khai báo liên quan tới cơ quan, tổ chức tiếp nhận, và khi có thay đổi về đơn vị ký hợp đồng hoặc đơn vị hoạt động thì phải khai báo trong vòng 14 ngày. Về nơi cư trú, các Điều 19-7 đến 19-10 cũng đặt ra nghĩa vụ khai báo.

Khi đang bị giam giữ, người đó trên thực tế không thể tự mình thực hiện các thủ tục này. Vì vậy cần nắm rõ mốc thời hạn nào sắp đến, rồi cùng luật sư và những người liên quan phân công xử lý. Bản thân việc chưa khai báo cũng có thể bị đánh giá bất lợi trong các bước xét duyệt về sau.

Kết quả vụ án hình sự tác động thế nào tới tư cách lưu trú

Mất việc hoặc mất chỗ học tác động tới tư cách lưu trú theo một con đường riêng, tách khỏi bản án hình sự. Điều 22-4 Luật Quản lý xuất nhập cảnh quy định căn cứ hủy bỏ tư cách lưu trú, trong đó có trường hợp từ ba tháng trở lên không thực hiện hoạt động tương ứng với tư cách lưu trú mà vẫn cư trú, trừ khi có lý do chính đáng. Theo Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú, năm 2025 có 1,446 trường hợp bị hủy tư cách lưu trú, phân theo tư cách thì thực tập kỹ năng là 973 trường hợp và du học là 343 trường hợp.

Về phía hình sự, Điều 24 khoản 4 mục ri coi người bị tuyên hình phạt tù giam (拘禁刑, kōkinkei) chung thân hoặc trên một năm là thuộc căn cứ trục xuất, nhưng theo điều khoản loại trừ, án treo toàn bộ thì không thuộc diện này. Trong khi đó, mục chi về tội phạm ma túy chỉ cần bản án kết tội là đã đủ, kể cả phạt tiền hay án treo. Nói cách khác, dù kết quả hình sự nhẹ, việc tích tụ thời gian không hoạt động vẫn có thể khiến mất tư cách lưu trú vì lý do khác, nên phải theo dõi cả hai con đường cùng lúc.

Có thể sắp xếp cách thông tin được truyền đi tới đâu

Điều làm được không phải là chặn hay không chặn thông tin, mà là bảo đảm thông tin khi lan ra thì chính xác. Thứ nhất, thông qua luật sư, trình bày sự việc và hướng đi của thủ tục một cách có hệ thống. Thứ hai, giải thích rõ rằng người đó không đi làm được vì đang bị tạm giam, khác với nghỉ không phép. Thứ ba, nếu còn khả năng quay lại làm việc hoặc học tập, hãy thể hiện ý định đó từ sớm.

Khi tin đồn không chính xác lan trước, việc đính chính về sau rất khó. Không ít trường hợp gia đình giải thích với thiện ý nhưng nội dung lại gây bất lợi. Vì vậy, hãy thống nhất phương châm với luật sư rồi mới quyết định nói gì.

Những hiểu lầm thường gặp

Thứ nhất, nghĩ rằng cứ bị bắt là cảnh sát chắc chắn báo cho công ty. Cách xử lý khác nhau tùy vụ việc. Thứ hai, nghĩ rằng cứ im lặng thì không ai biết. Việc vắng mặt kéo dài sớm muộn cũng bị phát hiện. Thứ ba, nghĩ rằng bị sa thải hoặc bị xóa tên thì tư cách lưu trú tự động mất. Việc hủy bỏ được xét theo các điều kiện của Điều 22-4, và vẫn còn chỗ để lập luận về lý do chính đáng.

Cách làm việc của văn phòng chúng tôi

Tại văn phòng chúng tôi, luật sư Daisuke Matsumura trực tiếp tới gặp thân chủ và trao đổi với gia đình, đồng thời cùng cân nhắc có nên giải thích với công ty hay nhà trường hay không và giải thích tới đâu. Về tiếng Trung, văn phòng có phiên dịch chuyên trách các vụ án liên quan tới người nước ngoài thường trực tại văn phòng; với tiếng Việt và các ngôn ngữ khác, chúng tôi thu xếp phiên dịch tùy theo từng vụ việc.

Trong các vụ án hình sự, chúng tôi cho rằng bản án treo vẫn chưa đủ, nên đặt mục tiêu ưu tiên là đạt được quyết định không truy tố. Vì biên bản lời khai của giai đoạn hình sự sẽ trở thành tài liệu cho thẩm tra vi phạm và phiên điều trần miệng, chúng tôi thiết kế thủ tục hình sự và thủ tục lưu trú như một khối thống nhất, đồng thời xem xét cả yếu tố cố ý và vô ý đối với căn cứ trục xuất. Buổi tư vấn đầu tiên miễn phí, và quý vị có thể liên hệ qua WeChat ID matsumura1119.

Lời kết

Chính khoảng thời gian ngồi yên vì sợ bị lộ mới là thứ khiến người ta mất nhiều nhất. Bài viết này chỉ mang tính giải thích chung; với từng vụ việc cụ thể, xin hãy trao đổi trực tiếp với luật sư.

Tác giả

Daisuke Matsumura (松村 大介) / Luật sư
Thành viên Đoàn luật sư Dai-Ichi Tokyo (Số đăng ký: 59077 / đăng ký năm 2019)
Funado International Law Office (Tòa nhà Fuse, tòa chính tầng 3, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực tập trung là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục quản lý lưu trú, với thân chủ chủ yếu mang quốc tịch Trung Quốc. Đã có các kết quả như bản án vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát chất kích thích (tàng trữ nhằm mục đích thương mại), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép lưu trú đặc biệt vốn được coi là khó đạt được.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099032/