Người bị bắt ở Nhật có được gọi điện cho gia đình không

Người bị bắt có được gọi về nhà một cuộc điện thoại hay không. Đây là câu hỏi được đặt ra rất nhiều, một phần vì nhiều người đã quen với hình ảnh trong phim. Thực tế vận hành tại Nhật khác khá xa so với hình dung đó.

Bài viết này bắt đầu từ chính câu hỏi trên, sau đó giải thích vì sao chỉ riêng luật sư được gặp người bị bắt ngay trong ngày, những kênh liên lạc nào còn lại khi có quyết định cấm gặp mặt, và cách thực tế để báo tin về cho gia đình ở Việt Nam. Phần cuối đề cập tới việc kết quả vụ án hình sự ảnh hưởng thế nào tới tư cách lưu trú.

Về nguyên tắc, người bị bắt không gọi điện về nhà được

Việc người bị bắt gọi điện cho gia đình từ nơi tạm giữ về nguyên tắc không được chấp nhận trong thực tiễn. Ngay sau khi bị bắt, việc liên lạc với bên ngoài bị hạn chế chặt chẽ với lý do tránh làm mất chứng cứ thông qua trao đổi với những người liên quan. Điện thoại di động thường đã bị thu giữ, nên người không thuộc lòng số điện thoại sẽ không nhớ nổi cả số của người thân.

Nhìn từ phía gia đình, sự việc bắt đầu bằng việc đột nhiên mất liên lạc. Nhiều gia đình chỉ biết chuyện khi công ty gọi tới, và có khi vài ngày trôi qua mà vẫn không biết người thân đang ở đâu. Người có thể lấp khoảng trống này sớm nhất là luật sư.

Vì sao chỉ luật sư được gặp ngay trong ngày bị bắt

Luật sư bào chữa có thể gặp trực tiếp thân chủ ngay từ ngày bị bắt, không có cán bộ ngồi cùng, và có thể trao nhận tài liệu, đồ vật. Đây là quyền gặp và liên lạc được quy định tại Điều 39 khoản 1 Luật tố tụng hình sự Nhật Bản, được bảo đảm riêng nhằm mục đích chuẩn bị cho việc bào chữa. Ngay cả khi gia đình chưa được vào thăm, quyền này vẫn được thừa nhận độc lập.

Nếu chưa có luật sư, người bị tạm giữ có thể nói với cán bộ nơi tạm giữ rằng mình muốn gọi luật sư trực (tōban bengoshi), và đoàn luật sư sẽ cử người tới. Lần gặp đầu tiên này không phải trả phí. Sau khi xác nhận nguyện vọng của thân chủ, luật sư có thể báo cho gia đình biết tình trạng sức khỏe, nơi đang bị giữ và giai đoạn thủ tục. Trên thực tế, đây là kênh liên lạc nhanh nhất.

Gia đình vào thăm và quyết định cấm gặp mặt

Sau khi có lệnh tạm giam, về nguyên tắc gia đình có thể vào thăm, nhưng nếu có quyết định cấm gặp mặt thì không thể. Điều 81 Luật tố tụng hình sự quy định rằng khi có căn cứ hợp lý để nghi ngờ người bị tạm giam sẽ bỏ trốn hoặc tiêu hủy chứng cứ, tòa án có thể cấm người đó gặp những người không thuộc diện quy định tại Điều 39 khoản 1, tức là ngoài luật sư bào chữa, và có thể cấm trao nhận tài liệu, đồ vật. Trong các vụ có đồng phạm hoặc vụ mà bị can không nhận tội, quyết định này không hiếm.

Ngay cả khi có lệnh cấm gặp mặt, việc gặp luật sư vẫn không bị hạn chế. Ngoài ra, có thể đề nghị hủy bỏ một phần lệnh cấm để ít nhất vợ chồng hoặc cha mẹ được vào thăm. Quyết định này có thể được xem xét lại theo diễn biến vụ việc, nên không nên coi tình trạng ban đầu là cố định.

Thư từ, gửi đồ và kênh lãnh sự

Trong những vụ không có lệnh cấm gặp mặt, gia đình có thể gửi thư và gửi tiền mặt hoặc quần áo. Tuy nhiên, thư từ về nguyên tắc phải qua kiểm tra, và thư viết bằng tiếng nước ngoài có thể mất thêm thời gian vì phải dịch. Nếu định báo việc gấp bằng thư, rất có thể khi thư tới nơi thì tình hình đã thay đổi.

Một kênh khác là cơ quan lãnh sự. Điều 36 Công ước Viên về quan hệ lãnh sự bảo đảm rằng, nếu người nước ngoài bị bắt hoặc bị giam yêu cầu, thì cơ quan lãnh sự của nước họ phải được thông báo không chậm trễ, và viên chức lãnh sự có quyền tới thăm, liên lạc. Người bị tạm giữ có thể yêu cầu việc thông báo này. Tính đến cuối năm 2025 (Reiwa 7), số người Việt Nam cư trú tại Nhật là 681,100 người (Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú Nhật Bản), nên số vụ việc được phản ánh tới cơ quan lãnh sự cũng không ít.

Kết quả vụ án hình sự tác động thế nào tới tư cách lưu trú

Biết được điều gì đang diễn ra trong thời gian mất liên lạc cũng quan trọng đối với việc giữ tư cách lưu trú. Biên bản lời khai được lập trong giai đoạn hình sự có thể được dùng làm tài liệu xác định sự việc trong thẩm tra vi phạm và phiên điều trần miệng của cơ quan quản lý lưu trú, nên tình trạng người bị bắt bị cô lập trong khi các biên bản cứ chồng lên nhau là điều cần tránh.

Điều 24 khoản 4 mục ri của Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn (入管法) coi người bị tuyên hình phạt tù giam (拘禁刑, kōkinkei) chung thân hoặc trên một năm là thuộc căn cứ trục xuất, nhưng theo điều khoản loại trừ, trường hợp được hưởng án treo toàn bộ thì không thuộc diện này. Ngược lại, mục chi của cùng khoản về tội phạm ma túy chỉ cần có bản án kết tội là đã thuộc diện, kể cả khi hình phạt là tiền hoặc án treo, và cũng không phân biệt tư cách lưu trú thuộc bảng phụ lục nào. Điều 5 khoản 1 mục 5 về từ chối nhập cảnh vì lý do ma túy lại không ấn định thời hạn. Thêm nữa, nếu thời gian tạm giam kéo dài khiến người đó từ ba tháng trở lên không thực hiện hoạt động tương ứng với tư cách lưu trú, thì việc hủy bỏ tư cách lưu trú theo Điều 22-4 cũng có thể được đặt ra. Trong lúc mất liên lạc, chiếc đồng hồ ở phía lưu trú vẫn chạy.

Gia đình có thể làm gì

Trước hết, hãy ghi ra họ tên, ngày sinh, quốc tịch, số thẻ lưu trú và thời hạn lưu trú của người thân, cùng thời điểm và địa điểm ước đoán nơi người đó bị bắt. Sau đó liên hệ luật sư để nhờ xác minh nơi đang bị giữ và tới gặp. Khi đã có luật sư, gia đình sẽ nắm được các thông tin như có bị cấm gặp mặt hay không, tội danh, giai đoạn thủ tục và hướng đi sắp tới.

Tiếp theo, hãy tìm người có thể đứng ra bảo lãnh và bắt đầu thu thập bản sao thẻ lưu trú, hợp đồng lao động, bảng lương và giấy tờ chứng minh quan hệ gia đình. Về các yếu tố được xem xét khi cấp phép lưu trú đặc biệt, Điều 50 khoản 5 liệt kê lý do mong muốn ở lại, quan hệ gia đình, hạnh kiểm, hoàn cảnh dẫn đến việc cư trú tại Nhật, thời gian lưu trú và các tình tiết khác. Những tài liệu tương ứng càng được chuẩn bị sớm từ giai đoạn hình sự thì càng dày dặn.

Những hiểu lầm thường gặp

Thứ nhất, cho rằng khi bị bắt thì chắc chắn gia đình sẽ được thông báo. Cách xử lý khác nhau tùy vụ việc, và thời gian quý giá có thể trôi qua trong lúc chờ đợi. Thứ hai, cho rằng khi có lệnh cấm gặp mặt thì không ai gặp được. Việc gặp luật sư không bị hạn chế. Thứ ba, cho rằng không có cách nào báo tin cho gia đình ở Việt Nam. Người bị tạm giữ có thể yêu cầu thông báo tới cơ quan lãnh sự, và việc báo tin qua luật sư cũng khả thi.

Cách làm việc của văn phòng chúng tôi

Tại văn phòng chúng tôi, luật sư Daisuke Matsumura trực tiếp tới gặp thân chủ, xác nhận nguyện vọng của họ và làm đầu mối liên lạc với gia đình. Về tiếng Trung, văn phòng có phiên dịch chuyên trách các vụ án liên quan tới người nước ngoài thường trực tại văn phòng; với tiếng Việt và các ngôn ngữ khác, chúng tôi thu xếp phiên dịch tùy theo từng vụ việc.

Về phương châm, chúng tôi cho rằng bản án treo vẫn chưa đủ, nên đặt mục tiêu ưu tiên hàng đầu là đạt được quyết định không truy tố. Vì biên bản lời khai trong vụ án hình sự sẽ trở thành tài liệu cho thủ tục lưu trú, chúng tôi thiết kế hai thủ tục như một khối thống nhất, đồng thời xem xét cả yếu tố cố ý và vô ý khi tranh luận về việc có thuộc căn cứ trục xuất hay không. Buổi tư vấn đầu tiên miễn phí, và quý vị có thể liên hệ qua WeChat ID matsumura1119.

Lời kết

Tình trạng mất liên lạc không phải là khoảng trống của pháp luật, mà là khoảng trống có thể được lấp đầy khi luật sư tham gia. Bài viết này chỉ mang tính giải thích chung; với từng vụ việc cụ thể, xin hãy trao đổi trực tiếp với luật sư.

Tác giả

Daisuke Matsumura (松村 大介) / Luật sư
Thành viên Đoàn luật sư Dai-Ichi Tokyo (Số đăng ký: 59077 / đăng ký năm 2019)
Funado International Law Office (Tòa nhà Fuse, tòa chính tầng 3, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực tập trung là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục quản lý lưu trú, với thân chủ chủ yếu mang quốc tịch Trung Quốc. Đã có các kết quả như bản án vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát chất kích thích (tàng trữ nhằm mục đích thương mại), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép lưu trú đặc biệt vốn được coi là khó đạt được.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099028/