Quá hạn lưu trú khi mang tư cách Kỹ năng đặc định hoặc Kinh doanh – Quản lý: bạn còn có thể làm gì

Bạn vừa rời khỏi cơ quan tiếp nhận. Hoặc doanh thu của công ty sụt giảm và đơn gia hạn không được chấp thuận. Trong lúc còn đang loay hoay, thời hạn lưu trú đã trôi qua, và ngày tháng cứ thế tiếp diễn mà bạn không biết phải làm gì. Những người đến Nhật Bản bằng tư cách lưu trú (在留資格) Kỹ năng đặc định (特定技能) hoặc Kinh doanh – Quản lý (経営・管理) thường tìm đến chúng tôi đúng trong hoàn cảnh như vậy. Việc thời hạn đã trôi qua thì không thể thay đổi được nữa. Nhưng những gì bạn làm kể từ lúc này sẽ quyết định rất nhiều: khả năng được tiếp tục ở lại Nhật Bản, và số năm phải chờ trước khi có thể nhập cảnh Nhật Bản trở lại nếu bạn rời đi. Bài viết này trình bày cách pháp luật xử lý hai tư cách lưu trú nói trên và những việc bạn còn có thể làm ngay bây giờ.

Ở lại quá thời hạn của tư cách Kỹ năng đặc định hoặc Kinh doanh – Quản lý là vi phạm gì

Việc ở lại Nhật Bản sau khi thời gian lưu trú đã hết mà không được gia hạn cũng không được thay đổi tư cách lưu trú cấu thành tội lưu trú bất hợp pháp theo Điều 70 khoản 1 mục 5 của Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn (出入国管理及び難民認定法, sau đây gọi là "Luật Nhập cư"). Hình phạt theo luật định, quy định tại phần đầu của khoản này, là kōkinkei (拘禁刑, hình phạt giam giữ) đến ba năm, hoặc phạt tiền đến ba triệu yên, hoặc cả hai. Đồng thời, hành vi đó cũng thuộc căn cứ cưỡng chế trục xuất (退去強制) theo Điều 24 mục 4 (ロ). Nghĩa là thủ tục hình sự và thủ tục hành chính nhằm buộc bạn rời khỏi Nhật Bản diễn ra song song. Cách xử lý này không thay đổi theo loại tư cách lưu trú: Kỹ năng đặc định và Kinh doanh – Quản lý là như nhau.

Nếu không làm gì sau khi rời cơ quan tiếp nhận thì sẽ ra sao

Bạn có thể mất chính tư cách lưu trú trước cả khi thời hạn kết thúc. Khi có thay đổi liên quan đến cơ quan trực thuộc hoặc cơ quan ký hợp đồng, Điều 19-16 buộc bạn phải khai báo trong vòng 14 ngày. Bên cạnh đó, Điều 22-4 khoản 1 mục 6 quy định rằng người mang tư cách lưu trú thuộc Bảng phụ lục I mà liên tục từ ba tháng trở lên không thực hiện hoạt động tương ứng với tư cách lưu trú của mình (trừ trường hợp có lý do chính đáng) thuộc căn cứ hủy bỏ tư cách lưu trú. Khi hủy bỏ, cơ quan có thể ấn định một khoảng thời gian để xuất cảnh; nếu ở lại quá thời gian đó, bạn có thể rơi vào phạm vi Điều 70 khoản 1 mục 3, mục 3-2 và mục 3-3.

Ngược lại, chừng nào thời gian lưu trú chưa hết thì vẫn còn đường đi. Người mang tư cách Kỹ năng đặc định, khi đã tìm được cơ quan tiếp nhận mới, nên nhanh chóng nộp đơn xin thay đổi tư cách lưu trú; người mang tư cách Kinh doanh – Quản lý nếu tiếp tục hoạt động kinh doanh thì nộp đơn xin gia hạn. Nếu đơn được nộp trước ngày hết hạn, bạn được tiếp tục lưu trú cho đến ngày có quyết định, hoặc cho đến ngày tròn hai tháng kể từ ngày hết hạn, tùy điều kiện nào đến trước (Điều 20 khoản 6). Chính vì vậy mà điều luật về tội lưu trú bất hợp pháp có ghi chú trong ngoặc rằng "bao gồm cả khoảng thời gian được phép lưu trú tại Nhật Bản theo quy định của Điều 20 khoản 6". Bản thân việc chờ kết quả xét duyệt không phải là quá hạn lưu trú. Nhưng một khi thời hạn đã trôi qua thì con đường này không còn dùng được nữa.

Bị đánh giá là "không có thực thể kinh doanh" thì bất lợi thế nào

Không chỉ khó được gia hạn, hồ sơ còn có thể bị xem xét hủy bỏ tư cách lưu trú, và triển vọng xin giấy phép lưu trú đặc biệt (在留特別許可) về sau cũng bị ảnh hưởng. Tư cách Kinh doanh – Quản lý đặt tiền đề là đã bảo đảm được văn phòng, và quy mô cùng tính liên tục của hoạt động kinh doanh đáp ứng các yêu cầu của nghị định quy định tiêu chuẩn cấp phép nhập cảnh. Doanh nghiệp chỉ tồn tại trên giấy đăng ký mà không xác nhận được thực thể hoạt động, văn phòng thực tế không sử dụng, tài khoản không có tiền vào cũng không có tiền ra: tất cả đều bị đánh giá tiêu cực. Điều 50 khoản 5 liệt kê "lý do mong muốn lưu trú", "thời gian đã lưu trú tại Nhật Bản" và "địa vị pháp lý trong thời gian đó" trong số các tình tiết được cân nhắc khi xét giấy phép lưu trú đặc biệt; do đó, việc không chứng minh được thực thể kinh doanh sẽ trực tiếp bị đánh giá là lý do mong muốn lưu trú thiếu sức thuyết phục. Với Kỹ năng đặc định cũng vậy: điều then chốt là có giải thích được thực tế làm việc theo hợp đồng lao động với cơ quan tiếp nhận hay không. Những tài liệu khách quan cần chuẩn bị gồm:

• Hợp đồng thuê văn phòng và tài liệu cho thấy địa điểm đó thực sự được sử dụng
• Tờ khai thuế, báo cáo tài chính, sổ sách kế toán
• Hợp đồng với đối tác, hóa đơn, chứng từ thu chi
• Hợp đồng lao động, bảng lương, hồ sơ bảo hiểm xã hội
• Với trường hợp Kỹ năng đặc định: hợp đồng lao động với cơ quan tiếp nhận, phiếu lương, hồ sơ chấm công và hồ sơ hỗ trợ

Từng tài liệu riêng lẻ có thể chỉ là mảnh rời, nhưng nếu chúng khớp với nhau mà không mâu thuẫn thì đủ để chứng minh hoạt động kinh doanh hoặc việc làm là có thật. Ngược lại, tài liệu có dấu hiệu được lập sau lại gây bất lợi. Xin hãy mang đến đúng những gì bạn đang có, sắp xếp lại như nguyên trạng.

Tự nguyện trình diện cơ quan nhập cư trước khi bị phát hiện có ý nghĩa gì

Số năm phải chờ trước khi có thể trở lại Nhật Bản sẽ khác nhau rất nhiều. Điều 24-3 quy định năm điều kiện để người thuộc Điều 24 mục 4 (ロ) và một số trường hợp khác trở thành đối tượng của lệnh xuất cảnh (出国命令).

• Trước khi cuộc điều tra vi phạm theo Điều 27 bắt đầu, đã tự mình đến cơ quan quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú trình diện với ý định rời Nhật Bản ngay (Điều 24-3 mục 1 (イ)); hoặc sau khi cuộc điều tra vi phạm đã bắt đầu nhưng trước khi nhận được thông báo theo Điều 47 khoản 3, đã bày tỏ với thẩm tra viên nhập cảnh hoặc cảnh vệ nhập cảnh ý định rời Nhật Bản ngay (cùng mục, (ロ))
• Không thuộc bất kỳ trường hợp nào của Điều 24 từ mục 3 đến mục 3-5, mục 4 từ (ハ) đến (ヨ), mục 8 hoặc mục 9
• Sau khi nhập cảnh, chưa bị tuyên kōkinkei (hình phạt giam giữ) vì các tội được liệt kê tại mục 3 của Điều đó, như xâm nhập chỗ ở, làm giả tiền tệ – giấy tờ – chứng khoán, đánh bạc, giết người, gây thương tích, bắt giữ giam người trái phép, bắt cóc, trộm cắp và cướp, lừa đảo và tống tiền, hoặc các tội liên quan đến tài sản do phạm tội mà có
• Chưa từng bị cưỡng chế trục xuất khỏi Nhật Bản, cũng chưa từng rời Nhật Bản theo lệnh xuất cảnh
• Có cơ sở chắc chắn để dự liệu rằng người đó sẽ rời Nhật Bản ngay

Khi cả năm điều kiện được thỏa mãn, thẩm tra viên chủ nhiệm sẽ ra lệnh xuất cảnh ngay và ấn định thời hạn xuất cảnh không quá 15 ngày (Điều 55-85 khoản 1). Khác với thủ tục cưỡng chế trục xuất, thủ tục này không lấy việc thu dung làm tiền đề.

Tự trình diện và bị phát hiện khác nhau bao nhiêu về thời gian được trở lại Nhật

Các điều khoản về thời hạn từ chối nhập cảnh áp dụng khác nhau. Người tự trình diện trước khi cuộc điều tra vi phạm bắt đầu và rời đi theo lệnh xuất cảnh bị từ chối nhập cảnh một năm kể từ ngày xuất cảnh (Điều 5 khoản 1 mục 9 (ホ)). Ngược lại, nếu ý định xuất cảnh chỉ được bày tỏ sau khi cuộc điều tra vi phạm đã bắt đầu (Điều 24-3 mục 1 (ロ)), và sau đó người này muốn thực hiện hoạt động lưu trú ngắn hạn, thì thời hạn là năm năm kể từ ngày xuất cảnh (cùng khoản, mục 9 (ヘ)). Nếu bị phát hiện và không đáp ứng điều kiện của lệnh xuất cảnh, vụ việc chuyển thành cưỡng chế trục xuất: năm năm kể từ ngày bị trục xuất (mục 9 (ハ)), hoặc mười năm nếu trước đó đã từng bị trục xuất hay từng rời đi theo lệnh xuất cảnh (mục 9 (ニ)). Hướng dẫn về giấy phép lưu trú đặc biệt (sửa đổi tháng 3 năm 2024, có hiệu lực từ ngày 10 tháng 6 năm 2024) cũng ghi rõ rằng việc tự mình đến cơ quan quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú địa phương để khai báo tình trạng lưu trú bất hợp pháp được xem là yếu tố tích cực. Mặt khác, tình trạng lưu trú bất hợp pháp kéo dài bị xem là yếu tố tiêu cực. Nếu bạn đến tư vấn ngay khi công việc kinh doanh gặp khó khăn, hoặc ngay khi hợp đồng kết thúc, thì vẫn còn những lựa chọn thực sự.

Tôi còn có thể xin giấy phép lưu trú đặc biệt không

Có. Điều 50 khoản 1 quy định rằng ngay cả khi một người thuộc diện bị cưỡng chế trục xuất, Bộ trưởng Bộ Tư pháp vẫn có thể đặc biệt cho phép người đó lưu trú, theo đơn của chính người nước ngoài đó hoặc theo thẩm quyền. Các vụ việc lưu trú bất hợp pháp xuất phát từ tư cách Kỹ năng đặc định hoặc Kinh doanh – Quản lý phần lớn được xem xét theo mục 5 của khoản này (khi Bộ trưởng nhận thấy có tình tiết khác đáng để đặc biệt cho phép lưu trú). Phần "trừ trường hợp" của khoản này đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt hơn đối với người bị tuyên phạt tù chung thân hoặc kōkinkei trên một năm, theo đó chỉ được cho phép "khi nhận thấy có tình tiết đặc biệt mà việc không cho phép lưu trú tại Nhật Bản sẽ bị coi là thiếu cân nhắc về mặt nhân đạo". Tuy nhiên, vụ việc chỉ có lưu trú bất hợp pháp (Điều 24 mục 4 (ロ)) không thuộc phạm vi của quy định này. Đó là một điểm xuất phát thuận lợi.

Về thủ tục, đơn được nộp bởi người đang bị thu dung theo lệnh thu dung, hoặc người đã nhận quyết định áp dụng biện pháp giám sát (Điều 50 khoản 2); sau khi lệnh cưỡng chế trục xuất đã được ban hành thì không thể nộp đơn nữa (khoản 3). Quyết định được đưa ra sau khi đương sự chấp nhận kết luận hoặc phán định, hoặc sau khi khiếu nại bị bác vì không có căn cứ (khoản 4). Các tình tiết được cân nhắc quy định tại khoản 5 gồm: lý do mong muốn lưu trú, quan hệ gia đình, tư cách đạo đức, hoàn cảnh dẫn đến việc nhập cảnh Nhật Bản, thời gian đã lưu trú và địa vị pháp lý trong thời gian đó, sự việc là căn cứ cưỡng chế trục xuất, mức độ cần thiết của cân nhắc nhân đạo, ngoài ra còn tình hình trong và ngoài nước cùng ảnh hưởng đối với người lưu trú bất hợp pháp tại Nhật Bản. Hướng dẫn xác định giấy phép lưu trú đặc biệt là biện pháp mang tính ngoại lệ và ân huệ. Khi ra quyết định không cho phép, cơ quan phải thông báo ngay bằng văn bản có nêu lý do (khoản 10).

Nếu hình phạt nhẹ thì có được ở lại Nhật Bản không

Mức độ nặng nhẹ của xử lý hình sự và khả năng tiếp tục lưu trú là hai vấn đề khác nhau. Hình phạt luật định của tội lưu trú bất hợp pháp là như nhau bất kể thời gian quá hạn dài hay ngắn; cái thay đổi theo độ dài thời gian là lựa chọn xử lý của công tố viên và biên độ lượng hình. Trên thực tế, độ dài của thời gian quá hạn, với tư cách là khoảng thời gian duy trì trạng thái vi phạm, là yếu tố trung tâm ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ nặng nhẹ của xử lý. Những vụ việc có thời gian ngắn, đương sự tự trình diện, nền tảng sinh hoạt và quan hệ gia đình rõ ràng thường hướng đến xử lý nhẹ hơn; những vụ việc kéo dài, kèm theo các vi phạm khác như làm việc bất hợp pháp hay giấy tờ giả mạo thường hướng đến xử lý nặng hơn. Dù vậy, mỗi vụ việc có biên độ riêng và không thể nói chung một cách nhất loạt. Hơn nữa, ngay cả khi vụ án hình sự kết thúc bằng quyết định không truy tố hoặc án treo, thủ tục cưỡng chế trục xuất theo Điều 24 mục 4 (ロ) vẫn tiếp tục. Ngược lại, khi hình phạt tù thực tế vượt quá một năm, yêu cầu nghiêm ngặt hơn tại phần "trừ trường hợp" của Điều 50 khoản 1 sẽ được áp dụng và triển vọng xin giấy phép lưu trú đặc biệt trở nên khó khăn hơn nhiều. Chính vì thế, hoạt động làm nhẹ xử lý hình sự và hoạt động xin phép được lưu trú phải được thiết kế chung với nhau ngay từ những bước đầu tiên.

Giới thiệu về văn phòng chúng tôi

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado đặt tại tầng 3 tòa nhà chính Fuse, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo. Luật sư Matsumura Daisuke thuộc Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo (số đăng ký 59077, đăng ký năm 2019), chuyên sâu về bào chữa hình sự cho người nước ngoài, chủ yếu là thân chủ mang quốc tịch Trung Quốc, và về các thủ tục nhập cư.

Cách làm việc của chúng tôi có ba đặc điểm. Thứ nhất, luật sư Matsumura trực tiếp đảm nhiệm toàn bộ các giai đoạn, từ lần gặp đầu tiên tại đồn cảnh sát đến khi kết thúc phiên tòa; công việc không được giao lại cho nhân viên văn phòng hay luật sư trẻ. Thứ hai, văn phòng có phiên dịch tiếng Trung chuyên trách thường trực, am hiểu các vụ việc liên quan đến người nước ngoài; đối với các ngôn ngữ khác, chúng tôi sắp xếp phiên dịch tùy theo từng vụ việc. Việc có một phiên dịch đứng về phía thân chủ, tách biệt với phiên dịch do cơ quan điều tra chỉ định, đặc biệt quan trọng trong các vụ việc Kỹ năng đặc định và Kinh doanh – Quản lý, nơi phải giải thích chi tiết nội dung kinh doanh, quá trình giao dịch và thực tế của hợp đồng lao động. Thứ ba, việc gia hạn hoặc thay đổi tư cách lưu trú sau khi thủ tục hình sự kết thúc được xử lý trọn gói cùng với hành chính thư sĩ hợp tác với chúng tôi.

Xin nêu hai vụ việc liên quan. Thứ nhất, một thân chủ đã mất tư cách lưu trú và bị bắt, bị truy tố vì lưu trú bất hợp pháp. Thủ tục kết hôn và nhận cha con chưa hoàn tất và ban đầu bị cơ quan chức năng từ chối tiếp nhận; chúng tôi thương lượng từ góc độ hiến pháp, việc kết hôn và nhận cha con đã thực hiện được, chứng cứ có lợi được thu thập dù hầu như không có giấy tờ chính thức từ nước mà thân chủ mang quốc tịch, các trường hợp được cấp phép trước đây được phân tích, và giấy phép lưu trú đặc biệt đã đạt được chỉ trong một lần thủ tục. Thứ hai, một phụ nữ bị quy kết oan về tội tiếp tay cho lao động bất hợp pháp và đứng trước nguy cơ bị trục xuất. Trước thực tiễn lâu nay cho rằng "căn cứ cưỡng chế trục xuất không đòi hỏi cố ý hay vô ý", chúng tôi khởi kiện để đặt lại vấn đề về phạm vi của nguyên tắc trách nhiệm và theo đuổi đến cấp phúc thẩm; sau đó, cơ quan nhập cư đã chấp thuận giấy phép lưu trú đặc biệt.

Buổi tư vấn đầu tiên miễn phí. Chi phí được báo giá tùy theo từng vụ việc.

Lời kết

Khoảng thời gian từ ngày bạn nhận ra thời hạn lưu trú đã hết cho đến ngày bị phát hiện là khoảng thời gian có nhiều lựa chọn nhất. Với Kỹ năng đặc định, bạn tìm được cơ quan tiếp nhận mới đến đâu; với Kinh doanh – Quản lý, bạn tập hợp được bao nhiêu tài liệu chứng minh thực thể kinh doanh: đó là những gì tạo nên khác biệt về sau. Xin đừng gánh một mình, hãy trao đổi với luật sư sớm.

Bài viết này là giải thích mang tính khái quát. Với hoàn cảnh cụ thể của bạn, xin hãy trực tiếp tư vấn luật sư. Các kết quả trong quá khứ dựa trên tình tiết riêng của từng vụ việc và không bảo đảm sẽ có kết quả tương tự.

Tác giả

Matsumura Daisuke, Luật sư

Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo (số đăng ký: 59077, đăng ký năm 2019)

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado (tầng 3 tòa nhà chính Fuse, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo)

Chuyên sâu về bào chữa hình sự cho người nước ngoài, chủ yếu là thân chủ mang quốc tịch Trung Quốc, và về thủ tục nhập cư.

Các kết quả đã đạt được gồm bản án vô tội trong vụ việc vi phạm Luật kiểm soát chất kích thích (tàng trữ nhằm mục đích sinh lợi), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và việc đạt được giấy phép lưu trú đặc biệt trong những vụ việc được xem là khó.

Liên hệ

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado

Website: https://matsumura-lawoffice.jp/

WeChat ID: matsumura1119

Các phiên bản ngôn ngữ khác của bài viết này

日本語 / 简体中文 / 繁體中文 / English / 한국어