Cư trú quá hạn tại Nhật và việc tư vấn luật sư: quy trình từ buổi tư vấn đầu tiên đến khi ký hợp đồng ủy thác

Nhiều người đang ở Nhật sau khi thời hạn lưu trú đã hết thường mở đầu câu chuyện theo cùng một cách: họ muốn được tư vấn, nhưng lo rằng vừa kể cho luật sư nghe là sẽ bị đưa thẳng đến cục quản lý xuất nhập cảnh. Trên thực tế, buổi tư vấn không dẫn đến hậu quả đó. Điều thực sự xảy ra là thời gian trôi qua trong khi bạn chưa hiểu rõ vị trí pháp lý của mình sẽ lần lượt khép lại những lựa chọn còn sót lại. Bài viết này trình bày theo thứ tự toàn bộ quá trình từ lúc liên hệ, xác định phương án, cho đến khi chính thức ký hợp đồng ủy thác, bao gồm cả việc tư vấn bằng tiếng Trung và cách liên lạc với gia đình ở quê nhà.

Nếu tôi kể với luật sư, tôi có bị báo lên cục quản lý xuất nhập cảnh không

Không. Luật sư có nghĩa vụ bảo mật theo pháp luật và sẽ không chuyển những gì bạn nói cho cơ quan điều tra hay cho Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú (出入国在留管理庁) nếu không có sự đồng ý của bạn. Bản thân việc bạn đã đi tư vấn cũng không trở thành yếu tố bất lợi trong các thủ tục về sau. Buổi tư vấn không phải là lúc bạn buộc phải quyết định có ra trình diện hay không, mà là nơi để xác nhận trong tình trạng hiện tại còn lại những lựa chọn nào.

Việc ở lại Nhật Bản quá thời hạn lưu trú thuộc Điều 70 khoản 1 mục 5 Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn (入管法), với hình phạt luật định là kōkinkei (拘禁刑, hình phạt giam giữ) đến 3 năm hoặc phạt tiền đến 3 triệu yên, hoặc áp dụng đồng thời cả hai. Đồng thời, đó cũng là căn cứ trục xuất (退去強制事由) theo Điều 24 mục 4 (ロ). Hai tuyến, hình sự và hành chính, chạy song song, nên không thể chỉ nhìn một tuyến rồi kết luận rằng mọi việc ổn. Sắp xếp cả hai tuyến chính là mục đích của buổi tư vấn đầu tiên.

Buổi tư vấn đầu tiên sẽ hỏi những gì

Chủ yếu là năm điểm sau, mỗi điểm đều tương ứng với một ngã rẽ pháp lý.

• Ngày thời hạn lưu trú hết hiệu lực và diễn biến sau đó. Độ dài thời gian cư trú quá hạn là yếu tố trung tâm quyết định mức nặng nhẹ của xử lý hình sự, đồng thời liên quan đến thời gian lưu trú tại Nhật và địa vị pháp lý trong thời gian đó, những tình tiết được liệt kê tại Điều 50 khoản 5.
• Trước đây đã từng bị trục xuất hoặc từng xuất cảnh theo lệnh xuất cảnh (出国命令) hay chưa. Nếu có, bạn không thỏa mãn Điều 24-3 mục 4, và chế độ lệnh xuất cảnh sẽ không thể sử dụng được.
• Đã từng bị xử lý hình sự hay chưa, với tội danh và mức án nào. Điều 24-3 mục 3 đòi hỏi người đó không bị tuyên kōkinkei về một số tội nhất định, bao gồm xâm nhập chỗ ở, làm giả tiền tệ, tài liệu, chứng khoán, đánh bạc, giết người, cố ý gây thương tích, bắt giữ giam người trái pháp luật, bắt cóc và chiếm đoạt người, trộm cắp và cướp, lừa đảo và cưỡng đoạt, cùng các tội liên quan đến tài sản do phạm tội mà có.
• Thực tế cuộc sống tại Nhật. Tình trạng lưu trú của người thân, hôn nhân và con cái, nơi ở, thu nhập, việc nộp thuế, mối liên hệ với địa phương. Những nội dung này tương ứng với các tình tiết nêu tại Điều 50 khoản 5 như quan hệ gia đình, hạnh kiểm, sự cần thiết của cân nhắc nhân đạo, và vấn đề là chứng minh được đến đâu bằng chứng cứ.
• Những bất lợi sẽ phát sinh nếu phải về nước. Việc học của con, quá trình điều trị đang tiếp diễn, hoàn cảnh tại quê nhà. Đây chính là nội dung của lý do mong muốn tiếp tục lưu trú.

Khi đã nắm được đến đây, trong nhiều trường hợp chúng tôi có thể đưa ra ngay đánh giá rằng con đường nào là thực tế: ra trình diện để hướng tới lệnh xuất cảnh, hướng tới giấy phép lưu trú đặc biệt, hay tiến hành song song với vụ án hình sự.

Trước khi tư vấn cần chuẩn bị những gì

Có gì trong tay thì mang theo thứ đó. Hộ chiếu, thẻ lưu trú, giấy tờ thể hiện tư cách lưu trú (在留資格) trước đây, giấy tờ liên quan đến kết hôn hoặc khai sinh, hợp đồng thuê nhà, bảng lương, chứng từ nộp thuế và bảo hiểm. Nếu có con, các giấy tờ của trường học hoặc nhà trẻ cũng có giá trị tham khảo.

Không ít người đã mất hộ chiếu hoặc hộ chiếu đã hết hạn. Đó không phải là lý do để trì hoãn việc tư vấn. Việc cấp lại hộ chiếu thường phải qua đại sứ quán hoặc lãnh sự quán và mất nhiều thời gian, nên càng cần bắt tay sớm. Ngay cả khi gần như không lấy được giấy tờ công do nước mà bạn mang quốc tịch cấp, vẫn có cách chứng minh thực tế đời sống bằng các tài liệu khác.

Có thể tư vấn bằng tiếng Trung không

Có. Văn phòng chúng tôi có phiên dịch tiếng Trung chuyên trách thường trực, thông thạo các vụ việc liên quan đến người nước ngoài, nên ngay từ giai đoạn tư vấn bạn đã có thể trình bày bằng tiếng mẹ đẻ. Với các ngôn ngữ khác ngoài tiếng Trung, chúng tôi sắp xếp phiên dịch tùy theo từng vụ việc.

Đây không chỉ là vấn đề tiện lợi. Trong các vụ cư trú quá hạn, kết luận phụ thuộc vào những lời giải thích mang nhiều sắc thái: vì sao để quá hạn, trong thời gian đó đã sống ra sao, quan hệ với gia đình thực chất thế nào. Phiên dịch do cơ quan điều tra hay cục quản lý xuất nhập cảnh bố trí đứng ở vị trí thúc đẩy thủ tục. Bảo đảm ngay từ đầu một phiên dịch làm việc vì bản thân bạn, để điều bạn muốn nói được chuyển sang tiếng Nhật một cách chính xác, là điều có ý nghĩa thực chất.

Quy trình từ tư vấn đến khi chính thức ký hợp đồng ủy thác ra sao

Về cơ bản gồm: nghe trình bày sự việc, giải thích đánh giá pháp lý, đưa ra các phương án, quyết định phương hướng, ký hợp đồng ủy thác.

Khi đưa ra các phương án, chúng tôi giải thích cả hệ quả của từng con đường và thời điểm sớm nhất có thể quay lại Nhật Bản. Ví dụ, người tự mình đến cơ quan quản lý xuất nhập cảnh trình diện trước khi cuộc điều tra vi phạm theo Điều 27 bắt đầu thuộc Điều 24-3 mục 1 (イ); còn người bày tỏ ý định xuất cảnh sau khi cuộc điều tra đã bắt đầu nhưng trước khi nhận thông báo theo Điều 47 khoản 3 thuộc mục 1 (ロ), và thời hạn cấm nhập cảnh sau đó sẽ khác nhau. Chúng tôi coi trọng việc để đương sự và gia đình quyết định phương hướng sau khi đã hiểu rõ những hệ quả này.

Về chi phí, buổi tư vấn đầu tiên miễn phí. Nếu bạn ủy thác, chúng tôi sẽ đưa ra báo giá căn cứ vào nội dung vụ việc và phạm vi thủ tục dự kiến, và chỉ bắt đầu công việc sau khi bạn đồng ý. Bạn không cần quyết định ký hợp đồng ngay trong ngày tư vấn.

Nếu người thân đã bị bắt hoặc bị thu dung, luật sư có gặp trực tiếp được không

Được. Dù đang bị tạm giữ tại đồn cảnh sát hay bị thu dung tại cơ sở của cục quản lý xuất nhập cảnh, luật sư đều có thể gặp và bàn bạc phương hướng trực tiếp với đương sự. Nhiều vụ việc bắt đầu từ đề nghị của người nhà.

Ở giai đoạn này, thủ tục hình sự và thủ tục trục xuất diễn ra song song. Ngay cả khi xử lý hình sự nhẹ, thủ tục trục xuất vẫn tiếp tục vì đã thuộc Điều 24 mục 4 (ロ). Ngược lại, kết quả hình sự phản hồi lại quyết định của cục quản lý xuất nhập cảnh: khi bị tuyên kōkinkei không thời hạn hoặc trên 1 năm, theo phần ngoại lệ của Điều 50 khoản 1, giấy phép lưu trú đặc biệt chỉ được cấp khi được nhận định là có tình tiết đặc biệt khiến việc không cho phép lưu trú bị coi là thiếu cân nhắc nhân đạo (không áp dụng với người được hưởng án treo toàn bộ). Đó chính là lý do hoạt động bào chữa hình sự và hoạt động về lưu trú phải được thiết kế như một thể thống nhất ngay từ đầu.

Liên lạc với gia đình ở quê nhà như thế nào

Chúng tôi trao đổi qua WeChat. Trong các vụ mà người nhà ở nước ngoài làm đầu mối liên lạc, cả chênh lệch múi giờ lẫn ngôn ngữ đều là rào cản, nên ngay từ đầu chúng tôi xác định rõ cách liên lạc và người phụ trách.

Có những giấy tờ chỉ có thể lấy từ nước sở tại. Giấy chứng nhận công về khai sinh, kết hôn hay các giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân thường mất thời gian, phải chuẩn bị song song với tiến độ thủ tục. Chúng tôi làm rõ trước mỗi giấy tờ dùng để chống đỡ cho lập luận nào, rồi mới nhờ gia đình thu thập theo thứ tự ưu tiên.

Ý nghĩa của việc chủ động hành động trước khi bị phát hiện

Việc tư vấn sớm có căn cứ pháp lý cụ thể. Người tự mình đến cơ quan quản lý xuất nhập cảnh trình diện với ý định xuất cảnh nhanh chóng, trước khi cuộc điều tra vi phạm theo Điều 27 bắt đầu, thuộc Điều 24-3 mục 1 (イ). Nếu thỏa mãn đủ năm điều kiện của điều luật này thì có thể trở thành đối tượng của lệnh xuất cảnh, và người xuất cảnh theo lệnh xuất cảnh chịu thời hạn cấm nhập cảnh là 1 năm kể từ ngày xuất cảnh, theo Điều 5 khoản 1 mục 9 (ホ).

Ngược lại, người chỉ bày tỏ ý định xuất cảnh sau khi cuộc điều tra vi phạm đã bắt đầu (Điều 24-3 mục 1 (ロ)) tuy vẫn có thể nhận lệnh xuất cảnh, nhưng nếu sau đó muốn nhập cảnh với hoạt động lưu trú ngắn hạn thì thời hạn cấm nhập cảnh là 5 năm kể từ ngày xuất cảnh, theo Điều 5 khoản 1 mục 9 (ヘ). Hơn nữa, nếu vì bị phát hiện mà không thỏa mãn các điều kiện khác của Điều 24-3 thì không thể dùng lệnh xuất cảnh và phải chịu trục xuất, khi đó thời hạn cấm nhập cảnh là 5 năm kể từ ngày rời khỏi Nhật theo Điều 5 khoản 1 mục 9 (ハ), hoặc 10 năm theo mục 9 (ニ) nếu đã từng bị trục xuất hoặc từng nhận lệnh xuất cảnh.

Với giấy phép lưu trú đặc biệt cũng vậy. Hướng dẫn về giấy phép lưu trú đặc biệt, sửa đổi tháng 3 năm 2024 và có hiệu lực từ ngày 10 tháng 6 năm 2024, ghi rõ rằng việc tự mình đến cơ quan quản lý xuất nhập cảnh địa phương để khai báo tình trạng cư trú bất hợp pháp được xem xét như một yếu tố tích cực. Mặt khác, tình trạng cư trú bất hợp pháp kéo dài bị đánh giá là yếu tố tiêu cực. Trong lúc chờ đợi, những tình tiết có lợi lặng lẽ giảm đi còn những tình tiết bất lợi thì tích tụ lại.

Về văn phòng chúng tôi

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado (Tokyo, quận Toshima, Takada 3-4-10, tòa nhà Fuse, tòa chính tầng 3) tập trung vào bào chữa hình sự cho người nước ngoài và các thủ tục xuất nhập cảnh, với khách hàng chủ yếu là người mang quốc tịch Trung Quốc. Luật sư Matsumura Daisuke (thuộc Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo) trực tiếp phụ trách toàn bộ các khâu, từ buổi tiếp xúc đầu tiên tại nơi giam giữ cho đến khi kết thúc phiên tòa, không giao cho nhân viên văn phòng hay luật sư trẻ làm thay. Những gì bạn trình bày trong buổi tư vấn sẽ đi thẳng vào văn bản đệ trình và phần tranh luận tại tòa.

Văn phòng có phiên dịch tiếng Trung chuyên trách thường trực, thông thạo các vụ việc của người nước ngoài, nên ngoài phiên dịch do cơ quan điều tra chỉ định, bạn có thể sử dụng phiên dịch đứng về phía mình. Với các ngôn ngữ khác, chúng tôi sắp xếp phiên dịch tùy theo vụ việc. Việc gia hạn hoặc thay đổi tư cách lưu trú sau khi kết thúc thủ tục hình sự được xử lý trọn gói cùng hành chính thư sĩ hợp tác.

Xin giới thiệu hai vụ việc. Thứ nhất, một người nhập cảnh với mục đích du lịch, có con với một phụ nữ Nhật Bản, mất tư cách lưu trú và bị bắt, bị truy tố vì cư trú bất hợp pháp. Thủ tục kết hôn và nhận cha con chưa hoàn tất nên ban đầu bị từ chối tiếp nhận; luật sư đã đàm phán với cơ quan chức năng từ góc độ hiến pháp để hoàn tất cả hai thủ tục, thu thập chứng cứ có lợi trong hoàn cảnh gần như không có giấy tờ công do nước mang quốc tịch cấp, phân tích các vụ được cấp phép trước đây, và đạt được giấy phép lưu trú đặc biệt chỉ trong một lần thủ tục.

Thứ hai, một phụ nữ bị oan trong vụ án tiếp tay cho lao động bất hợp pháp và đứng trước nguy cơ bị trục xuất. Trước quan điểm thực tiễn lâu nay rằng căn cứ trục xuất không đòi hỏi lỗi cố ý hay vô ý, chúng tôi đã khởi kiện để đặt vấn đề về phạm vi của nguyên tắc trách nhiệm và theo đuổi đến cấp phúc thẩm. Sau đó, cơ quan quản lý xuất nhập cảnh đã chấp thuận giấy phép lưu trú đặc biệt.

Lời kết

Trong các vụ cư trú quá hạn, thời điểm bạn đi tư vấn quyết định luôn cả việc còn có thể chọn những thủ tục nào. Đi tư vấn không có nghĩa là ngay hôm đó phải quyết định điều gì. Hãy bắt đầu từ việc biết vụ việc của mình đang đứng ở đâu về mặt pháp lý.

Bài viết này là giải thích mang tính khái quát; với vụ việc cụ thể, xin hãy trao đổi trực tiếp với luật sư. Các kết quả đã nêu dựa trên hoàn cảnh riêng của từng vụ việc và không bảo đảm sẽ có kết quả tương tự.

Người viết

Matsumura Daisuke, Luật sư

Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo (số đăng ký: 59077, đăng ký năm 2019)

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado (Tokyo, quận Toshima, Takada 3-4-10, tòa nhà Fuse, tòa chính tầng 3)

Tập trung vào bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục xuất nhập cảnh, với khách hàng chủ yếu là người mang quốc tịch Trung Quốc.

Đã đạt được bản án tuyên vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát chất kích thích (tàng trữ nhằm mục đích thu lợi), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép lưu trú đặc biệt trong những vụ được xem là khó.

Liên hệ

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado

Website: https://matsumura-lawoffice.jp/

WeChat ID: matsumura1119

Các phiên bản ngôn ngữ khác của bài viết này

日本語 / 简体中文 / 繁體中文 / English / 한국어