Đã có lệnh cưỡng chế trục xuất thì phải làm gì: kiện hủy quyết định và xin đình chỉ thi hành

Bạn đã ở lại Nhật Bản sau khi hết thời hạn lưu trú, và nay lệnh cưỡng chế trục xuất (退去強制令書) đã được ban hành. Hoặc Bộ trưởng Bộ Tư pháp đã ra quyết định rằng đơn khiếu nại của bạn không có căn cứ, và người thân đang bị thu dung gọi điện hỏi rằng liệu còn cách nào nữa không. Rất nhiều người mở trang này đúng vào thời điểm đó. Giai đoạn lệnh trục xuất được ban hành đúng là giai đoạn khắc nghiệt nhất trong toàn bộ thủ tục. Nhưng điều đó không có nghĩa là mọi phương án pháp lý đã cạn. Bên ngoài thủ tục của cơ quan quản lý xuất nhập cảnh, vẫn còn một con đường: sự cứu trợ từ tòa án. Bài viết này trình bày theo từng điều luật những gì có thể làm sau khi lệnh cưỡng chế trục xuất được ban hành, tập trung vào hai công cụ là vụ kiện hủy quyết định hành chính và đơn xin đình chỉ thi hành.

Sau khi có lệnh cưỡng chế trục xuất, còn xin được đặc biệt cho phép lưu trú không

Trong nội bộ thủ tục nhập quản, về nguyên tắc là không còn xin được nữa. Điều 50 khoản 3 Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn (nhập quản pháp) quy định rằng sau khi lệnh cưỡng chế trục xuất đã được ban hành thì không thể nộp đơn xin đặc biệt cho phép lưu trú (在留特別許可). Nói cách khác, việc ban hành lệnh đánh dấu khép lại khả năng xin lưu trú trong nội bộ hệ thống nhập quản.

Quyền nộp đơn, theo Điều 50 khoản 2, chỉ phát sinh đối với người nước ngoài bị thu dung theo lệnh thu dung (収容令書) hoặc người được ra quyết định biện pháp giám lý (監理措置決定). Trình tự đi từ điều tra vi phạm (Điều 27 trở đi), lệnh thu dung (Điều 39) hoặc quyết định biện pháp giám lý (Điều 44-2 khoản 7), thẩm tra vi phạm (Điều 45 trở đi), nhận định (Điều 47 khoản 3), yêu cầu thẩm vấn bằng lời (Điều 48), phán định (Điều 48 khoản 8), đến khiếu nại lên Bộ trưởng Bộ Tư pháp (Điều 49). Ở điểm cuối, hồ sơ rẽ thành hai nhánh: đặc biệt cho phép lưu trú (Điều 50) hoặc ban hành lệnh cưỡng chế trục xuất (Điều 51), phù hợp với Điều 50 khoản 4. Lệnh đã ban hành nghĩa là hồ sơ đã đi vào nhánh thứ hai.

Tuy vậy, điều đó không có nghĩa là không còn cách tranh tụng. Từ đây trở đi, vấn đề không còn là xin cơ quan nhập quản cho phép, mà là yêu cầu tòa án xem xét lại chính quyết định mà cơ quan nhập quản đã đưa ra.

Sau khi có lệnh, còn những phương án pháp lý nào

Chủ yếu có hai. Thứ nhất là khởi kiện yêu cầu tòa án hủy quyết định hành chính. Thứ hai là cùng với vụ kiện đó, nộp đơn xin tòa án đình chỉ thi hành quyết định cho đến khi có bản án. Cả hai đều là thủ tục tố tụng hành chính thông thường theo Luật Tố tụng vụ án hành chính, đưa vấn đề ra khỏi phạm vi phán đoán nội bộ của cơ quan nhập quản và giao cho tòa án, một bên thứ ba, xem xét.

Đối tượng tranh tụng thường là quyết định của Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho rằng khiếu nại không có căn cứ, và quyết định ban hành lệnh cưỡng chế trục xuất do thẩm tra viên chủ nhiệm đưa ra sau đó. Tùy vụ việc, quyết định không cho phép lưu trú đặc biệt cũng có thể được đưa vào phạm vi tranh tụng. Điều 50 khoản 10 quy định rằng khi ra quyết định không cho phép lưu trú đặc biệt thì phải nhanh chóng thông báo bằng văn bản có nêu lý do. Văn bản nêu lý do đó là manh mối để hiểu cơ quan nhập quản đã đánh giá từng tình tiết ra sao, và là điểm khởi đầu để xây dựng các luận điểm trong vụ kiện.

Cũng cần lưu ý rằng tố tụng hành chính có thời hạn khởi kiện. Khi thời hạn trôi qua thì về nguyên tắc không còn tranh tụng được nữa. Sau khi lệnh được ban hành, chính thời gian là yếu tố bất lợi. Ở giai đoạn này, tư vấn sớm hơn một ngày là có thêm lựa chọn.

Cứ khởi kiện thì việc trục xuất có dừng lại không

Chỉ khởi kiện thì không dừng. Theo Luật Tố tụng vụ án hành chính, việc khởi kiện yêu cầu hủy quyết định hành chính, tự nó, về nguyên tắc không làm đình chỉ hiệu lực hay việc thi hành quyết định. Đó là nguyên tắc khởi kiện không đình chỉ thi hành. Vì vậy, nếu yên tâm chỉ vì đã nộp đơn kiện, việc trục xuất có thể được thực hiện ngay trong lúc vụ án đang được xét xử.

Do đó, đồng thời với việc khởi kiện, cần nộp đơn xin tòa án đình chỉ thi hành. Việc đình chỉ thi hành lấy tiền đề là vụ kiện chính đã được thụ lý tại tòa, nên khởi kiện và đơn xin đình chỉ phải được thiết kế như một chỉnh thể. Trên thực tế, có trường hợp phần liên quan đến việc trục xuất và phần liên quan đến việc thu dung được xin đình chỉ riêng. Xin đình chỉ đến phạm vi nào phụ thuộc vào tình trạng thân thể của đương sự và hoàn cảnh sinh hoạt của gia đình.

Tòa án chấp nhận đình chỉ thi hành trong trường hợp nào

Về khung chung, tòa án có thể quyết định đình chỉ thi hành khi thấy có nhu cầu khẩn cấp nhằm tránh thiệt hại nghiêm trọng phát sinh từ quyết định hành chính. Ngược lại, đơn sẽ không được chấp nhận trong những trường hợp như khi xét về vụ kiện chính thì thấy không có căn cứ. Nghĩa là, chỉ trình bày chung chung rằng bị trục xuất thì sẽ khó khăn là chưa đủ; cần có tài liệu cụ thể cho thấy nếu việc trục xuất thực sự được thi hành thì bản thân và gia đình sẽ chịu những bất lợi khó khôi phục nào.

Tòa án sẽ đánh giá ra sao thì khác nhau rất nhiều tùy từng vụ việc, và về bản chất không thể bảo đảm kết quả. Nhưng có một điều chắc chắn: một khi việc trục xuất đã được thi hành, thì dù vụ kiện vẫn tiếp diễn, việc khôi phục trên thực tế là vô cùng khó khăn. Chính vì vậy, ở giai đoạn này, việc giành lấy thời gian có ý nghĩa thực tiễn ngang với việc trau chuốt các lập luận về nội dung.

Nếu thắng kiện thì có được ở lại Nhật Bản không

Khi bản án hủy quyết định có hiệu lực, quyết định đó được coi như chưa từng tồn tại, và cơ quan nhập quản phải tiến hành lại thủ tục. Do đó, bản án tự nó không cấp tư cách lưu trú (在留資格). Tuy nhiên, khi quyết định khiếu nại và lệnh trục xuất bị hủy, thủ tục quay lại giai đoạn xem xét đặc biệt cho phép lưu trú, và khả năng được lưu trú sẽ được xem xét lại.

Khung xem xét đó được quy định tại Điều 50 khoản 5: lý do mong muốn lưu trú, quan hệ gia đình, tư cách hạnh kiểm, hoàn cảnh dẫn đến việc nhập cảnh Nhật Bản, thời gian đã lưu trú tại Nhật Bản và địa vị pháp lý trong thời gian đó, sự việc trở thành lý do cưỡng chế trục xuất, sự cần thiết của cân nhắc nhân đạo, ngoài ra còn xem xét tình hình trong và ngoài nước, ảnh hưởng đối với người cư trú bất hợp pháp tại Nhật Bản và các tình tiết khác. Những tài liệu về quan hệ gia đình, thực trạng sinh hoạt và sức khỏe tích lũy trong quá trình tố tụng sẽ phát huy tác dụng ngay ở giai đoạn tiếp theo. Vụ kiện và thủ tục nhập quản không phải hai việc tách rời, mà phải được thiết kế như một chỉnh thể liên tục.

Có một điểm có lợi. Trong vụ việc chỉ liên quan đến lưu trú quá hạn theo Điều 24 khoản 4 mục ロ, điều kiện gia trọng tại phần quy định ngoại lệ (但し書き) của Điều 50 khoản 1 không được áp dụng, tức là ngưỡng nặng chỉ cho phép khi thừa nhận có tình tiết đặc biệt khiến việc không cho phép lưu trú tại Nhật Bản bị coi là thiếu cân nhắc nhân đạo. Điều này vẫn đúng ngay cả sau khi lệnh trục xuất đã được ban hành. Ngược lại, nếu đã bị tuyên hình phạt giam giữ (拘禁刑) không thời hạn hoặc trên 1 năm không được hưởng án treo, thì phần quy định ngoại lệ (但し書き) này được áp dụng và triển vọng sẽ khó khăn hơn nhiều.

Nên tiếp tục tranh tụng hay tự nguyện xuất cảnh

Câu trả lời phụ thuộc phần lớn vào việc bạn có dự định quay lại Nhật Bản hay không. Ngay cả sau khi lệnh cưỡng chế trục xuất đã được ban hành, nếu nhận được quyết định theo Điều 52 khoản 5 và tự xuất cảnh trong thời hạn ấn định, thì thời gian bị từ chối nhập cảnh là 1 năm kể từ ngày xuất cảnh (Điều 5 khoản 1 mục 9 ロ; không áp dụng khi lần sau nhập cảnh nhằm hoạt động lưu trú ngắn hạn). Ngược lại, nếu bị cưỡng chế trục xuất, thời gian là 5 năm kể từ ngày bị trục xuất nếu trước đó chưa từng bị cưỡng chế trục xuất hay xuất cảnh theo lệnh xuất cảnh (cùng mục ハ), và là 10 năm nếu đã từng có tiền lệ như vậy (cùng mục ニ). Ngoài ra, người bị cưỡng chế trục xuất do thuộc các lý do nghiêm trọng nêu tại Điều 24 khoản 4 mục オ đến ヨ thì theo Điều 5 khoản 1 mục 10, việc từ chối nhập cảnh không có thời hạn. Người có tiền án về vi phạm pháp luật liên quan đến ma túy cũng không có giới hạn thời gian, theo Điều 5 khoản 1 mục 5.

Nghĩa là, tuy kết quả nhìn bề ngoài đều là rời khỏi Nhật Bản, nhưng rời đi theo thủ tục nào và ở giai đoạn nào sẽ quyết định lần sau bạn có thể đặt chân lên đất Nhật sau 1 năm, 5 năm hay 10 năm. Tiếp tục tranh tụng, hay khép lại để chuẩn bị cho lần trở lại sau này, đó không phải là lựa chọn mà đương sự tự quyết định một mình. Cần đặt cạnh nhau đời sống của gia đình, việc học của con cái, tình trạng sức khỏe, hoàn cảnh ở nước sở tại, rồi so sánh sau khi đã trình bày chính xác hệ quả pháp lý của từng phương án.

Ý nghĩa của việc chủ động hành động trước khi bị phát hiện

Phạm vi các phương án có thể dùng trước và sau khi lệnh trục xuất được ban hành là hoàn toàn khác nhau. Người nào, trước khi điều tra vi phạm bắt đầu, tự mình đến cơ quan quản lý xuất nhập cảnh với ý định nhanh chóng rời khỏi Nhật Bản, thì có thể thuộc Điều 24-3 mục 1 イ. Nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện của lệnh xuất cảnh nêu tại điều này, hồ sơ có thể đi theo thủ tục lệnh xuất cảnh vốn không lấy việc thu dung làm tiền đề, và thẩm tra viên chủ nhiệm ấn định thời hạn xuất cảnh trong phạm vi không quá 15 ngày (Điều 55-85 khoản 1). Khi đó, thời gian bị từ chối nhập cảnh là 1 năm kể từ ngày xuất cảnh (Điều 5 khoản 1 mục 9 ホ). Ngược lại, nếu chỉ bày tỏ ý định xuất cảnh sau khi điều tra vi phạm đã bắt đầu (Điều 24-3 mục 1 ロ), thì thời gian này là 5 năm nếu sau đó muốn thực hiện hoạt động lưu trú ngắn hạn (cùng khoản mục 9 ヘ).

Ngoài ra, Hướng dẫn về đặc biệt cho phép lưu trú (sửa đổi tháng 3 năm 2024, có hiệu lực từ ngày 10 tháng 6 năm 2024) xác định đặc biệt cho phép lưu trú là biện pháp mang tính ngoại lệ và ân huệ, đồng thời ghi rõ rằng việc người nước ngoài tự mình đến cơ quan quản lý xuất nhập cảnh địa phương để khai báo tình trạng cư trú bất hợp pháp sẽ được xem xét như yếu tố tích cực. Mặt khác, tình trạng cư trú bất hợp pháp kéo dài bị đánh giá là yếu tố tiêu cực. Một hành động chủ động trình diện có thể làm thay đổi đánh giá cả trong xử lý hình sự, trong việc lưu trú, lẫn trong việc quay lại Nhật Bản sau này.

Cũng xin nói thêm rằng lưu trú quá hạn không chỉ là vấn đề hành chính. Điều 70 khoản 1 mục 5 quy định xử phạt người ở lại Nhật Bản quá thời hạn lưu trú mà không được gia hạn hoặc thay đổi, với hình phạt luật định là hình phạt giam giữ (拘禁刑) đến 3 năm hoặc phạt tiền đến 3 triệu yên, hoặc áp dụng đồng thời cả hai. Và ngay cả khi vụ án hình sự kết thúc bằng án treo hoặc quyết định không truy tố, thủ tục cưỡng chế trục xuất vẫn tiếp tục theo Điều 24 khoản 4 mục ロ. Triển vọng hình sự và triển vọng lưu trú là hai vấn đề khác nhau, phải được thiết kế đồng thời ngay từ bước ứng phó đầu tiên.

Giới thiệu về văn phòng chúng tôi

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado (tầng 3, tòa nhà chính Fuse, 3-4-10 Takada, quận Toshima, Tokyo) lấy bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập quản làm lĩnh vực trọng tâm, chủ yếu cho khách hàng mang quốc tịch Trung Quốc. Người phụ trách là luật sư Matsumura Daisuke (thuộc Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo, số đăng ký 59077, đăng ký năm 2019).

Từ buổi tiếp xúc đầu tiên tại nơi giam giữ cho đến khi kết thúc phiên tòa, luật sư Matsumura trực tiếp phụ trách toàn bộ các công đoạn, không giao cho nhân viên văn phòng hay luật sư trẻ làm thay. Giai đoạn sau khi lệnh trục xuất được ban hành vừa là cuộc chạy đua với thời gian, vừa là công việc phân tích tỉ mỉ hồ sơ mà cơ quan nhập quản đã tích lũy. Việc kiểm chứng từng tình tiết đã được đánh giá ra sao để khoanh vùng điểm tranh tụng chỉ đạt độ chính xác khi do luật sư theo dõi vụ việc từ đầu thực hiện.

Về tiếng Trung, văn phòng có phiên dịch chuyên trách am hiểu các vụ việc liên quan đến người nước ngoài thường trực tại văn phòng; đối với các ngôn ngữ khác, chúng tôi sắp xếp phiên dịch tùy theo từng vụ việc. Nhờ đó, ngoài phiên dịch do cơ quan điều tra chỉ định, bạn có thể sử dụng phiên dịch đứng về phía mình. Việc thông tin giữa người đang bị thu dung và gia đình bên ngoài lệch nhau, khiến quyết định bị chậm trễ, không phải là hiếm. Một cơ chế cho phép chia sẻ chính xác tình hình bằng tiếng mẹ đẻ đặc biệt có ý nghĩa ở giai đoạn này. Về gia hạn, thay đổi tư cách lưu trú sau khi thủ tục hình sự kết thúc, chúng tôi phối hợp với hành chính thư sĩ (行政書士) đối tác để xử lý trọn gói.

Xin giới thiệu hai vụ việc liên quan. Thứ nhất, một người đến Nhật với mục đích du lịch đã có con với một phụ nữ Nhật Bản, nhưng mất tư cách lưu trú và bị bắt, bị truy tố vì cư trú bất hợp pháp. Thủ tục kết hôn và nhận cha con chưa hoàn tất nên ban đầu bị cơ quan chức năng từ chối tiếp nhận; luật sư Matsumura đã thương lượng với cơ quan chức năng từ góc độ hiến pháp để hoàn tất việc kết hôn và nhận cha con, thu thập chứng cứ có lợi ngay trong hoàn cảnh hầu như không có giấy tờ công do nước sở tại cấp, và qua việc phân tích các trường hợp đã được cho phép trước đó, đã giành được đặc biệt cho phép lưu trú chỉ trong một lần thủ tục.

Thứ hai, một phụ nữ bị quy kết oan tội trợ giúp lao động bất hợp pháp và đứng trước nguy cơ bị cưỡng chế trục xuất. Trước thực tiễn lâu nay cho rằng lý do cưỡng chế trục xuất không đòi hỏi cố ý hay vô ý, chúng tôi đã khởi kiện để đặt câu hỏi về phạm vi của nguyên tắc trách nhiệm và tranh tụng đến cấp phúc thẩm. Sau đó, cơ quan nhập quản đã chấp nhận đặc biệt cho phép lưu trú. Cả hai kết quả đều dựa trên tình tiết riêng của từng vụ việc và không bảo đảm kết quả tương tự. Buổi tư vấn đầu tiên miễn phí. Chi phí được báo giá tùy theo vụ việc.

Lời kết

Ngay cả khi lệnh cưỡng chế trục xuất đã được ban hành, con đường cứu trợ tư pháp gồm vụ kiện hủy quyết định và đơn xin đình chỉ thi hành vẫn còn. Nhưng có thời hạn khởi kiện, và một khi việc trục xuất đã được thi hành thì việc khôi phục trên thực tế là vô cùng khó khăn. Hành động nhanh hay chậm ngay từ đầu quyết định phạm vi lựa chọn của bạn.

Bài viết này là giải thích chung. Về vụ việc cụ thể, xin hãy trực tiếp tư vấn luật sư. Ngoài ra, các vụ việc đã giải quyết đều dựa trên tình tiết riêng và không bảo đảm kết quả tương tự.

Tác giả

Matsumura Daisuke / Luật sư

Thuộc Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo (số đăng ký: 59077 / đăng ký năm 2019)

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado (tầng 3, tòa nhà chính Fuse, 3-4-10 Takada, quận Toshima, Tokyo)

Lấy bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập quản làm lĩnh vực trọng tâm, chủ yếu cho khách hàng mang quốc tịch Trung Quốc.

Có thành tích như giành được bản án vô tội trong vụ vi phạm Luật Kiểm soát chất kích thích (tàng trữ nhằm mục đích thu lợi), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo đặc thù, và giành được đặc biệt cho phép lưu trú trong vụ việc được coi là rất khó.

Liên hệ

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado

Website: https://matsumura-lawoffice.jp/

WeChat ID: matsumura1119

Các phiên bản ngôn ngữ khác của bài viết này

日本語 / 简体中文 / 繁體中文 / English / 한국어