Bị từ chối cấp phép lưu trú đặc biệt tại Nhật: đọc văn bản nêu lý do theo Điều 50 khoản 10 và bước tiếp theo

Bạn đã ở lại Nhật Bản quá thời hạn lưu trú, bị đưa vào thủ tục trục xuất, đã xin phép lưu trú đặc biệt (在留特別許可) nhưng không được chấp thuận. Phần lớn mọi người khi nhận văn bản đó đều thấy đầu óc trống rỗng: rốt cuộc mình thiếu điều gì, sắp tới sẽ ra sao, còn có thể ở lại Nhật nữa không. Tuy nhiên, văn bản ấy không chỉ là một tờ giấy báo "không được chấp thuận". Điều 50 khoản 10 Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn (入管法, sau đây gọi là Luật Nhập quản) quy định rằng khi ra quyết định không cấp phép lưu trú đặc biệt thì phải nhanh chóng thông báo cho đương sự bằng văn bản có nêu lý do. Vì có lý do được ghi ra, nên trong đó còn lại manh mối để bạn thiết kế bước đi tiếp theo.

Khi không được cấp phép lưu trú đặc biệt, có được cho biết lý do không?

Có. Theo Điều 50 khoản 10 Luật Nhập quản, quyết định không cấp phép không thể chỉ được giải thích miệng tại quầy, mà phải được đưa ra dưới hình thức văn bản ghi rõ lý do.

Trước khi đọc nội dung, hãy xác định văn bản đó xuất hiện ở giai đoạn nào của thủ tục. Theo Điều 50 khoản 4, phép lưu trú đặc biệt chỉ có thể được cấp sau khi đương sự đã chấp nhận kết luận theo Điều 47 khoản 3 hoặc phán định theo Điều 48 khoản 8, hoặc sau khi Bộ trưởng Bộ Tư pháp ra quyết định rằng khiếu nại không có căn cứ. Theo Điều 50 khoản 2, người có thể nộp đơn là người nước ngoài bị thu dung theo lệnh thu dung (収容令書) hoặc người đã nhận quyết định biện pháp giám lý (監理措置). Và theo Điều 50 khoản 3, sau khi lệnh trục xuất (退去強制令書) đã được ban hành thì không thể nộp đơn nữa. Nếu nhận định sai mình đang ở giai đoạn nào, bước đi tiếp theo cũng sẽ sai theo.

Vì sao quyết định hành chính bắt buộc phải nêu lý do?

Thông thường người ta nêu hai ý nghĩa. Thứ nhất, yêu cầu nêu lý do buộc phía ra quyết định phải xem xét thận trọng và hợp lý, qua đó kiềm chế sự tùy tiện. Thứ hai, nó cho người bị ra quyết định một điểm tựa để biết cần tranh luận từ đâu. Vì vậy, lý do cần được ghi ở mức đủ để đối phương hiểu được: lấy những sự thật nào làm tiền đề, đánh giá các tình tiết ra sao, và từ đó đi đến kết luận thế nào.

Theo hướng dẫn (guideline) đã công bố, phép lưu trú đặc biệt được định vị là biện pháp mang tính ngoại lệ và ân huệ dành cho người nước ngoài lẽ ra phải bị trục xuất. Tuy vậy, tính ân huệ không có nghĩa là được miễn giải thích lý do. Thêm vào đó, Điều 50 khoản 5 đã minh thị ngay trong luật những tình tiết phải xem xét. Khi các tình tiết được luật định và việc nêu lý do cũng được luật định, sẽ hình thành một cấu trúc cho phép kiểm chứng, dựa trên câu chữ của văn bản, rằng tình tiết nào đã được đánh giá như thế nào.

Văn bản nêu lý do thường viết những gì, nên bắt đầu đọc từ đâu?

Đa số trường hợp, văn bản liệt kê các tình tiết có lợi và bất lợi theo các yếu tố nêu tại Điều 50 khoản 5, rồi trình bày kết luận không cấp phép như kết quả của việc cân nhắc tổng hợp. Điều 50 khoản 5 liệt kê: lý do mong muốn lưu trú, quan hệ gia đình, hạnh kiểm, hoàn cảnh nhập cảnh vào Nhật Bản, thời gian đã lưu trú tại Nhật Bản, địa vị pháp lý trong thời gian đó, sự thật cấu thành lý do trục xuất, và sự cần thiết của cân nhắc nhân đạo; ngoài ra còn xem xét tình hình trong và ngoài nước cùng ảnh hưởng đối với người cư trú bất hợp pháp tại Nhật Bản và các tình tiết khác. Cách đánh giá từng yếu tố được nêu trong hướng dẫn về phép lưu trú đặc biệt (sửa đổi tháng 3 năm 2024, có hiệu lực từ ngày 10 tháng 6 năm 2024). Hướng dẫn ghi rõ rằng việc đương sự tự mình đến cơ quan quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú địa phương để khai báo tình trạng cư trú bất hợp pháp được xem là yếu tố tích cực, còn việc cư trú bất hợp pháp kéo dài bị đánh giá là yếu tố tiêu cực.

Khi đọc, hãy tách nội dung thành ba tầng. Tầng thứ nhất là những sự thật được lấy làm tiền đề. Tầng thứ hai là đánh giá gắn cho các sự thật đó. Tầng thứ ba là sự cân nhắc tổng thể giữa yếu tố tích cực và tiêu cực. Nếu tầng thứ nhất có sai sót hoặc thiếu sót, vẫn còn dư địa để chỉnh lại bằng tài liệu. Nếu tranh chấp nằm ở tầng thứ hai, cần bổ sung dày dặn các tài liệu phản ánh thực tế đời sống. Trong vụ việc chỉ liên quan đến cư trú quá hạn theo Điều 24 khoản 4 mục ロ, thì hoàn cảnh nhập cảnh, thời gian lưu trú và sự thật cấu thành lý do trục xuất hầu như không thể tranh cãi; ngược lại, quan hệ gia đình, hạnh kiểm và sự cần thiết của cân nhắc nhân đạo có thể hiện ra rất khác nhau tùy vào tài liệu được nộp.

Sau khi nhận văn bản từ chối, còn có thể làm gì?

Có. Nhưng làm được gì thì tùy thuộc bạn đang ở giai đoạn nào của thủ tục.

• Nếu không phục kết luận của thẩm tra viên nhập cảnh theo Điều 47 khoản 3, có thể yêu cầu thẩm lý bằng lời nói theo Điều 48. Nếu không phục phán định của thẩm lý viên đặc biệt theo Điều 48 khoản 8, có thể khiếu nại lên Bộ trưởng Bộ Tư pháp theo Điều 49.
• Sau khi khiếu nại bị quyết định là không có căn cứ và lệnh trục xuất đã được ban hành theo Điều 51, thì theo Điều 50 khoản 3 không thể nộp đơn nữa. Giai đoạn này chuyển sang cứu trợ tư pháp: khởi kiện hủy quyết định ban hành lệnh trục xuất, kèm theo đơn xin đình chỉ thi hành.
• Nếu sau khi có quyết định mà hoàn cảnh thay đổi, chẳng hạn kết hôn, nhận cha cho con, sinh con, hoặc phát hiện bệnh cần điều trị, có thể nộp tài liệu tương ứng và đề nghị cơ quan xem xét theo thẩm quyền.
• Xuất cảnh trước, chờ hết thời hạn cấm nhập cảnh rồi quay lại Nhật Bản bằng tư cách lưu trú (在留資格) chính quy cũng là một phương án thực tế.

Văn bản nêu lý do được dùng thế nào cho lần nộp sau hoặc cho vụ kiện?

Hãy dùng nó như một tấm bản đồ để xác định điểm tranh chấp. Khi đã rõ chỗ nào bị đánh giá tiêu cực, bạn có thể thu hẹp hướng thu thập tài liệu, và có thể tổ chức lại lập luận bằng cách gắn từng loại tài liệu với từng yếu tố tại Điều 50 khoản 5. Đó cũng là điểm xuất phát để đối chiếu vụ việc của mình với các trường hợp được cấp và không được cấp mà Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú công bố. Nếu ra tòa, chính câu chữ của văn bản đó trở thành tài liệu cho thấy quyết định đã dựa trên những sự thật và đánh giá nào.

Đồng thời, nhất định phải nhìn cả mối liên hệ với xử lý hình sự. Phần "trừ trường hợp" của Điều 50 khoản 1 đặt ra một yêu cầu nặng hơn đối với một số người, trong đó có người bị tuyên hình phạt giam giữ (拘禁刑) vô thời hạn hoặc trên 1 năm, không kể người được hưởng án treo toàn bộ và người được hưởng án treo một phần mà phần không được hưởng án treo từ 1 năm trở xuống. Với những người này, chỉ có thể cấp phép khi nhận thấy có tình tiết đặc biệt đến mức việc không cho phép lưu trú bị coi là thiếu cân nhắc nhân đạo. Vụ việc chỉ có cư trú quá hạn theo Điều 24 khoản 4 mục ロ không thuộc phạm vi áp dụng của quy định này, và đó là một tình tiết có lợi. Ngược lại, nếu thành án tù giam thực tế trên 1 năm thì triển vọng sẽ khó khăn hơn hẳn. Ngoài ra, hiểu rằng "được án treo là ổn" là sai. Điều 24 khoản 4 mục リ đúng là có quy định loại trừ đối với án treo, nhưng cư trú quá hạn thì ngay từ đầu đã cấu thành lý do trục xuất theo Điều 24 khoản 4 mục ロ.

Ý nghĩa của việc chủ động hành động trước khi bị phát hiện

Thực ra, phần lớn khung kết quả đã được định đoạt từ trước khi bạn đọc văn bản nêu lý do. Ranh giới chỉ nằm ở một điểm: bị phát hiện, hay tự mình ra trình diện.

Chế độ lệnh xuất cảnh (出国命令) tại Điều 24-3 chỉ áp dụng khi thỏa mãn đầy đủ năm điều kiện. Mục (1) イ chỉ người mà, trước khi cuộc điều tra vi phạm theo Điều 27 bắt đầu, đã tự mình đến cơ quan quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú trình diện với ý định nhanh chóng rời khỏi Nhật Bản. Người xuất cảnh theo lệnh xuất cảnh theo cách này chịu thời hạn cấm nhập cảnh là 1 năm kể từ ngày xuất cảnh (Điều 5 khoản 1 mục 9 ホ). Ngược lại, nếu chỉ bày tỏ ý định xuất cảnh sau khi cuộc điều tra vi phạm đã bắt đầu nhưng trước khi nhận thông báo theo Điều 47 khoản 3 (mục (1) ロ), thì khi sau đó muốn nhập cảnh với hoạt động lưu trú ngắn hạn, thời hạn cấm nhập cảnh là 5 năm kể từ ngày xuất cảnh (Điều 5 khoản 1 mục 9 ヘ). Hơn nữa, nếu vì bị phát hiện mà không thỏa mãn các điều kiện của Điều 24-3 thì không thể dùng lệnh xuất cảnh, và phải theo thủ tục trục xuất: người chưa từng bị trục xuất hay chưa từng xuất cảnh theo lệnh xuất cảnh thì là 5 năm kể từ ngày rời Nhật (Điều 5 khoản 1 mục 9 ハ), người đã từng có các tiền lệ đó thì là 10 năm (cùng mục ニ). Kết hợp với việc hướng dẫn minh thị coi việc tự ra trình diện là yếu tố tích cực, có thể nói sự chuẩn bị lớn nhất để văn bản nêu lý do được viết theo hướng có lợi cho bạn nằm ở cách hành động ở giai đoạn sớm hơn.

Về văn phòng chúng tôi

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado (Tòa nhà Fuse, tòa chính tầng 3, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo) lấy bào chữa hình sự cho người nước ngoài và các thủ tục nhập quản làm lĩnh vực trọng tâm, với khách hàng chủ yếu là người mang quốc tịch Trung Quốc. Người phụ trách là luật sư Matsumura Daisuke (thuộc Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo, số đăng ký 59077, đăng ký năm 2019). Từ lần tiếp xúc đầu tiên tại nơi giam giữ cho đến khi kết thúc tranh tụng tại phiên tòa, toàn bộ các khâu đều do luật sư Matsumura trực tiếp đảm nhiệm, không giao cho nhân viên văn phòng hay luật sư trẻ làm thay. Văn phòng có phiên dịch tiếng Trung chuyên trách thường trực, am hiểu các vụ việc liên quan đến người nước ngoài, nhờ đó thân chủ có thể sử dụng người phiên dịch đứng về phía mình, bên cạnh phiên dịch do cơ quan điều tra chỉ định; đối với các ngôn ngữ khác, văn phòng sẽ thu xếp phiên dịch tùy theo từng vụ việc. Việc gia hạn hay thay đổi tư cách lưu trú sau khi kết thúc thủ tục hình sự được xử lý trọn gói cùng hành chính thư sĩ (行政書士) hợp tác.

Xin giới thiệu hai vụ việc. Thứ nhất là vụ đã đạt được phép lưu trú đặc biệt chỉ qua một lần thủ tục, trong một hoàn cảnh được xem là rất khó. Thân chủ nhập cảnh Nhật Bản với mục đích du lịch, có con với một phụ nữ Nhật Bản, nhưng đã mất tư cách lưu trú và bị bắt, bị truy tố vì cư trú bất hợp pháp. Khi đó thủ tục kết hôn và nhận cha cho con chưa hoàn tất và từng bị cơ quan chức năng không tiếp nhận. Luật sư Matsumura đã thương lượng với cơ quan chức năng từ góc độ hiến pháp, thực hiện được việc kết hôn và nhận con, thu thập được chứng cứ có lợi ngay cả khi hầu như không tồn tại giấy tờ công do nước mà thân chủ mang quốc tịch cấp, đồng thời phân tích các trường hợp được cấp phép trước đây của cơ quan nhập quản, và đã đạt được phép lưu trú đặc biệt.

Thứ hai là vụ một phụ nữ bị nghi ngờ tiếp tay cho lao động bất hợp pháp và đứng trước nguy cơ bị trục xuất. Đây là một vụ oan sai. Trước thực tiễn lâu nay cho rằng lý do trục xuất không đòi hỏi cố ý hay lỗi vô ý, văn phòng đã khởi kiện để đặt câu hỏi về phạm vi của nguyên tắc trách nhiệm, và theo đuổi đến cấp phúc thẩm. Sau đó, cơ quan nhập quản đã chấp thuận cấp phép lưu trú đặc biệt.

Buổi tư vấn đầu tiên miễn phí. Chi phí được báo giá tùy theo từng vụ việc. Nếu bạn đang giữ văn bản nêu lý do từ chối, hãy mang theo, chúng ta sẽ cùng xem xét bước tiếp theo có thể làm gì.

Lời kết

Văn bản nêu lý do từ chối không chỉ là tờ giấy báo kết thúc; nó đồng thời cho biết lần sau bạn cần trình ra điều gì. Chỉ có điều, việc có thể làm thay đổi theo từng giai đoạn, và một khi lệnh trục xuất đã được ban hành thì theo Điều 50 khoản 3, con đường nộp đơn sẽ khép lại. Nếu đã nhận văn bản, xin hãy xác nhận càng sớm càng tốt mình đang ở vị trí nào trong thủ tục.

Bài viết này là giải thích mang tính khái quát; đối với vụ việc cụ thể, xin vui lòng trực tiếp tư vấn luật sư. Các kết quả đã nêu đều dựa trên tình tiết riêng của từng vụ việc và không bảo đảm sẽ có kết quả tương tự.

Người viết

Matsumura Daisuke / Luật sư

Thuộc Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo (số đăng ký: 59077 / đăng ký năm 2019)

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado (Tòa nhà Fuse, tòa chính tầng 3, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo)

Lấy bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập quản làm lĩnh vực trọng tâm, với khách hàng chủ yếu là người mang quốc tịch Trung Quốc.

Có thành tích như giành phán quyết vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát chất kích thích (tàng trữ nhằm mục đích thu lợi), đạt quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo đặc biệt, và đạt được phép lưu trú đặc biệt trong vụ việc được xem là khó.

Liên hệ

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado

Website: https://matsumura-lawoffice.jp/

WeChat ID: matsumura1119

Các phiên bản ngôn ngữ khác của bài viết này

日本語 / 简体中文 / 繁體中文 / English / 한국어