Quá hạn lưu trú và quyết định về nước: cách bạn rời Nhật quyết định khi nào được quay lại

Trong số những người đang cư trú tại Nhật Bản sau khi thời hạn lưu trú đã hết, không ít người cuối cùng đi đến cùng một kết luận: không thể tiếp tục như thế này nữa, hãy về nước trước đã. Khi đã quyết định như vậy, nhiều người nghĩ rằng việc còn lại chỉ là thu dọn hành lý và ra sân bay. Trên thực tế, pháp luật không vận hành như vậy. Dù kết quả đều là rời khỏi Nhật Bản, con đường pháp lý mà bạn đi qua sẽ quyết định lần sau bạn có thể trở lại Nhật Bản sau một năm, năm năm, mười năm, hay bị từ chối nhập cảnh không có thời hạn ấn định. Về nước không phải là dấu chấm hết, mà là điểm khởi đầu cho mối liên hệ tiếp theo với Nhật Bản.

Đã quyết định về nước rồi thì tham vấn luật sư để làm gì

Vẫn rất cần. Bởi cùng một quyết định về nước, nhưng đi qua thủ tục pháp lý khác nhau thì hệ quả khác nhau rất xa. Việc rời Nhật Bản trong các vụ việc lưu trú quá hạn về cơ bản đi theo một trong hai con đường: xuất cảnh theo chế độ lệnh xuất cảnh (出国命令, Điều 24-3 Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn, sau đây gọi là Luật Nhập quản) hoặc bị trục xuất theo thủ tục cưỡng chế trục xuất (退去強制). Bạn đi vào con đường nào là do điều luật quyết định, căn cứ vào thời điểm bạn trình diện, trình diện ở đâu và bằng hình thức nào. Chính vì đã quyết tâm về nước, bạn vẫn đang ở giai đoạn còn có thể chọn cửa vào của thủ tục.

Lần sau tôi có thể sang Nhật sau một năm, năm năm hay mười năm

Điều 5 khoản 1 mục (ix) Luật Nhập quản quy định thời gian từ chối nhập cảnh (上陸拒否期間) khác nhau tùy theo lý do bạn đã rời Nhật Bản. Các ký hiệu イ, ロ, ハ, ニ, ホ, ヘ trong luật Nhật Bản tương ứng với các điểm a, b, c, d, e, f.

• Người xuất cảnh theo lệnh xuất cảnh: một năm kể từ ngày xuất cảnh (Điều 5(1)(ix)(e)).
• Người thuộc Điều 24-3 mục (i) điểm (b), tức là người chỉ bày tỏ ý định xuất cảnh sau khi việc điều tra vi phạm đã bắt đầu, xuất cảnh theo lệnh xuất cảnh và sau đó muốn thực hiện hoạt động thuộc tư cách lưu trú Tạm trú ngắn hạn (短期滞在): năm năm kể từ ngày xuất cảnh (Điều 5(1)(ix)(f)).
• Người thuộc diện cưỡng chế trục xuất nhưng đã nhận quyết định theo Điều 52 khoản 5 và tự rời Nhật Bản trong thời hạn (trừ trường hợp nhằm mục đích tạm trú ngắn hạn): một năm (Điều 5(1)(ix)(b)).
• Người bị cưỡng chế trục xuất mà trước đó chưa từng bị trục xuất, cũng chưa từng xuất cảnh theo lệnh xuất cảnh: năm năm (Điều 5(1)(ix)(c)).
• Người bị cưỡng chế trục xuất mà trước đó đã từng bị trục xuất hoặc đã từng xuất cảnh theo lệnh xuất cảnh: mười năm (Điều 5(1)(ix)(d)).
• Người bị trục xuất theo các căn cứ thuộc Điều 24 mục (iv) từ điểm オ đến điểm ヨ: không có thời hạn ấn định (Điều 5(1)(x)).

Ngoài ra, nếu từng bị xử phạt vì vi phạm pháp luật về ma túy, chất kích thích thì theo Điều 5 khoản 1 mục (v), việc từ chối nhập cảnh cũng không có thời hạn ấn định. Nghĩa là cùng là về nước, kết quả có thể là một năm, cũng có thể là mười năm, thậm chí là vô thời hạn.

Xuất cảnh theo lệnh xuất cảnh thì chắc chắn một năm sau được quay lại phải không

Không hẳn như vậy. Nguyên tắc là một năm theo Điều 5(1)(ix)(e). Tuy nhiên, người thuộc Điều 24-3 mục (i) điểm (b), tức là người chỉ bày tỏ ý định xuất cảnh sau khi việc điều tra vi phạm đã bắt đầu, nếu sau đó muốn nhập cảnh với tư cách Tạm trú ngắn hạn thì thời gian là năm năm theo Điều 5(1)(ix)(f). Điểm (a) quy định về "người, trước khi việc điều tra vi phạm theo Điều 27 bắt đầu, đã tự mình trình diện tại cơ quan quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú với ý định rời khỏi Nhật Bản ngay"; điểm (b) quy định về "người, sau khi việc điều tra vi phạm đã bắt đầu và trước khi nhận được thông báo theo Điều 47 khoản 3, đã bày tỏ với thẩm tra viên nhập cảnh hoặc cán bộ cảnh bị nhập cảnh rằng mình có ý định rời khỏi Nhật Bản ngay". Ranh giới ở đây chính là thời điểm hành động.

Hơn nữa, để sử dụng được chế độ lệnh xuất cảnh, phải đồng thời thỏa mãn cả năm điều kiện của Điều 24-3: thuộc điểm (a) hoặc (b) nêu trên (mục (i)); không thuộc bất kỳ trường hợp nào của Điều 24 mục (iii) đến (iii)-5, mục (iv) từ điểm ハ đến điểm ヨ, mục (viii) hoặc mục (ix) (mục (ii)); sau khi vào Nhật Bản không bị tuyên phạt kōkinkei (拘禁刑, hình phạt giam giữ) vì các tội như xâm nhập chỗ ở, làm giả tiền tệ, văn bản, chứng khoán, dữ liệu điện từ của thẻ thanh toán, đánh bạc, giết người, cố ý gây thương tích, bắt giữ giam người trái phép, bắt cóc chiếm đoạt người, trộm cắp cướp tài sản, lừa đảo cưỡng đoạt, tiêu thụ tài sản do phạm tội mà có, cùng một số tội theo các luật chuyên ngành liên quan (mục (iii)); trước đây chưa từng bị cưỡng chế trục xuất khỏi Nhật Bản và chưa từng xuất cảnh theo lệnh xuất cảnh (mục (iv)); và được dự liệu chắc chắn sẽ rời Nhật Bản ngay (mục (v)). Chỉ cần thiếu một điều kiện, con đường lệnh xuất cảnh đã đóng lại.

Tôi tự mua vé máy bay rồi rời Nhật ở sân bay có được không

Cách đó chưa chắc mang lại kết quả tương tự. Điều mà Điều 24-3 mục (i) điểm (a) đòi hỏi là, trước khi việc điều tra vi phạm theo Điều 27 bắt đầu, đương sự đã "tự mình trình diện tại cơ quan quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú" với ý định rời Nhật Bản ngay. Còn trường hợp chỉ khai báo khi việc lưu trú quá hạn bị phát hiện ngay tại khâu kiểm tra xuất cảnh, thì có được xử lý theo điểm (a) hay không lại là một vấn đề khác hẳn. Ý nghĩa pháp lý của việc chủ động đến Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú địa phương trình diện trước nằm chính ở chỗ đó.

Trước khi về nước cần chuẩn bị những gì tại Nhật Bản

Điều then chốt là thu thập trước khi rời đi những tài liệu mà sau khi về nước sẽ rất khó hoặc không thể lấy được: hộ chiếu (nếu đã hết hạn hoặc bị mất thì xin cấp lại tại đại sứ quán, lãnh sự quán nước mình tại Nhật Bản); giấy tờ về hôn nhân, khai sinh, quan hệ cha mẹ con; tài liệu chứng minh nơi đã cư trú; hồ sơ về thu nhập, nộp thuế, đóng bảo hiểm xã hội; hồ sơ trường học của con; và các tài liệu thể hiện mối liên hệ với nơi làm việc và cộng đồng địa phương.

Những tài liệu này có hai ý nghĩa. Chừng nào thủ tục còn chưa kết thúc, đó là chứng cứ cho các tình tiết được liệt kê tại Điều 50 khoản 5: lý do mong muốn được lưu trú, quan hệ gia đình, hạnh kiểm, hoàn cảnh nhập cảnh vào Nhật Bản, thời gian đã lưu trú tại Nhật Bản và địa vị pháp lý trong thời gian đó, sự việc trở thành lý do cưỡng chế trục xuất, và sự cần thiết của việc cân nhắc nhân đạo. Còn khi thời gian từ chối nhập cảnh kết thúc và bạn hướng tới Nhật Bản một lần nữa, chúng trở thành tài liệu chứng minh nền tảng sinh sống và quan hệ gia đình. Nếu về nước rồi mới thu thập lại từ nước ngoài thì vừa tốn tiền vừa tốn thời gian, có những giấy tờ thậm chí không thể lấy được. Cùng với đó, tiền lương còn bị nợ, hợp đồng thuê nhà, hợp đồng điện thoại, tài khoản ngân hàng và tình trạng lưu trú của người thân ở lại Nhật Bản cũng cần được xử lý trước khi xuất cảnh.

Hết thời gian từ chối nhập cảnh thì có tự động được vào Nhật không

Không. Việc thời gian đó kết thúc chỉ có nghĩa là căn cứ từ chối nhập cảnh theo Điều 5 khoản 1 mục (ix) không còn nữa. Để vào Nhật Bản, bạn vẫn phải chứng minh lại rằng hoạt động dự định thực hiện thuộc một tư cách lưu trú (在留資格), khi cần thì phải phù hợp tiêu chuẩn cho phép nhập cảnh, phải được cấp thị thực và phải qua thẩm tra nhập cảnh. Việc bạn từng lưu trú bất hợp pháp hoặc từng bị cưỡng chế trục xuất, tự thân nó đương nhiên được cân nhắc trong quá trình thẩm tra. Đây không phải là chế độ hết thời hạn là xóa sạch.

Trong thời gian bị từ chối nhập cảnh có con đường nào sang Nhật không

Có một chế độ mang tính ngoại lệ là cho phép nhập cảnh đặc biệt (上陸特別許可) theo Điều 12 khoản 1. Theo đó, ngay cả khi tại khâu thẩm tra nhập cảnh bị kết luận là không đáp ứng điều kiện nhập cảnh, sau khi qua thủ tục điều trần và nộp đơn khiếu nại lên Bộ trưởng Bộ Tư pháp, Bộ trưởng vẫn có thể đặc biệt cho phép nhập cảnh; điểm (iii) của khoản này quy định trường hợp "Bộ trưởng Bộ Tư pháp nhận thấy có tình tiết khác đáng được đặc biệt cho phép nhập cảnh". Tuy nhiên, đây vẫn chỉ là biện pháp ngoại lệ. Cần trình bày cụ thể bằng tài liệu về những tình tiết đặc biệt đáng được cho phép nhập cảnh, chẳng hạn có vợ hoặc chồng, có con tại Nhật Bản, và kết quả phụ thuộc vào hoàn cảnh của từng vụ việc. Vì vậy, không nên lấy khả năng đó làm tiền đề để quyết định thời điểm và cách thức về nước, mà nên dồn sức vào phần còn có thể lựa chọn ngay lúc này, tức là giữ cho khoảng thời gian đó là một năm chứ không phải năm năm.

Ý nghĩa của việc chủ động hành động trước khi bị phát hiện

Chính trong tình huống chọn về nước, sự khác biệt giữa chủ động và bị động thể hiện rõ nhất. Nếu tự mình trình diện tại cơ quan quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú trước khi việc điều tra vi phạm bắt đầu thì thuộc Điều 24-3 mục (i) điểm (a); nếu các điều kiện còn lại được thỏa mãn, thời gian từ chối nhập cảnh là một năm kể từ ngày xuất cảnh (Điều 5(1)(ix)(e)). Ngược lại, nếu chỉ bày tỏ ý định xuất cảnh sau khi việc điều tra đã bắt đầu (điểm (b)) thì sau này muốn sang Nhật với tư cách Tạm trú ngắn hạn sẽ là năm năm (Điều 5(1)(ix)(f)). Nếu do bị phát hiện mà không còn thỏa mãn các điều kiện khác của Điều 24-3, con đường lệnh xuất cảnh biến mất hoàn toàn, và việc cưỡng chế trục xuất kéo theo năm năm (Điều 5(1)(ix)(c)), hoặc mười năm nếu trước đó đã từng bị trục xuất hay từng xuất cảnh theo lệnh xuất cảnh (điểm (d)).

Bên cạnh đó, Hướng dẫn về cho phép lưu trú đặc biệt được sửa đổi tháng 3 năm 2024 và có hiệu lực từ ngày 10 tháng 6 năm 2024 ghi rõ rằng việc "người nước ngoài đó đã tự mình trình diện tại Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú địa phương để khai báo tình trạng lưu trú bất hợp pháp" được cân nhắc như một yếu tố tích cực. Hoàn cảnh có thể thay đổi: có những người ban đầu định về nước, nhưng trong quá trình thủ tục lại chuyển sang mong muốn được ở lại, và khi đó việc hồ sơ có ghi nhận sự trình diện tự nguyện hay không tạo ra khác biệt rất lớn. Mặt khác, tình trạng lưu trú bất hợp pháp kéo dài bị đánh giá là yếu tố tiêu cực, nên bản thân thời gian do dự cũng có cái giá của nó.

Về văn phòng chúng tôi

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado (tầng 3, tòa nhà Fuse, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo) lấy bào chữa hình sự cho người nước ngoài và các thủ tục nhập quản làm lĩnh vực trọng tâm, với phần lớn thân chủ mang quốc tịch Trung Quốc. Luật sư phụ trách là ông Matsumura Daisuke, thành viên Đoàn Luật sư Dai-Ichi Tokyo (số đăng ký 59077, đăng ký năm 2019).

Luật sư Matsumura trực tiếp đảm nhiệm toàn bộ các giai đoạn, từ lần tiếp xúc đầu tiên tại nơi tạm giam cho đến khi kết thúc phiên tòa, không giao lại cho nhân viên văn phòng hay luật sư trẻ. Văn phòng có phiên dịch tiếng Trung chuyên trách thường trực, am hiểu các vụ việc liên quan đến người nước ngoài, nhờ đó thân chủ có thể sử dụng phiên dịch đứng về phía mình, tách biệt với phiên dịch do cơ quan điều tra chỉ định. Đối với các ngôn ngữ khác ngoài tiếng Trung, văn phòng sẽ bố trí phiên dịch tùy theo yêu cầu của từng vụ việc. Việc gia hạn hoặc thay đổi tư cách lưu trú sau khi thủ tục hình sự kết thúc được xử lý trọn gói cùng với hành chính thư sĩ (行政書士) hợp tác.

Xin giới thiệu hai vụ việc. Thứ nhất, một thân chủ nhập cảnh với mục đích du lịch, có con với một phụ nữ Nhật Bản, sau đó mất tư cách lưu trú và bị bắt, bị truy tố. Văn phòng đã thương lượng với cơ quan chức năng để hoàn tất việc kết hôn và nhận cha cho con, phân tích các trường hợp đã được cho phép trước đây, và đạt được cho phép lưu trú đặc biệt chỉ trong một lần thủ tục.

Thứ hai, một phụ nữ bị buộc tội oan về hành vi tiếp tay cho lao động bất hợp pháp và đứng trước nguy cơ bị cưỡng chế trục xuất. Văn phòng đã khởi kiện để đặt vấn đề về phạm vi của nguyên tắc trách nhiệm cá nhân, theo đuổi đến cấp phúc thẩm; sau đó cơ quan nhập quản đã chấp thuận cho phép lưu trú đặc biệt.

Ngay cả khi tiền đề của buổi tư vấn là bạn sẽ về nước, chúng tôi vẫn có thể cùng bạn xem xét việc lựa chọn con đường xuất cảnh, các tài liệu cần thu thập trước khi rời đi, thủ tục cho người thân ở lại Nhật Bản, và sự chuẩn bị hướng tới lần trở lại trong tương lai. Buổi tư vấn đầu tiên miễn phí. Chi phí được báo giá tùy theo từng vụ việc.

Lời kết

Với người đã quyết định về nước, lựa chọn còn lại chỉ là rời đi khi nào và bằng cách nào, và lựa chọn ấy quyết định lần tới bạn đến Nhật Bản là sau một năm, hay sau năm năm, mười năm. Khoảng thời gian còn có thể hành động là hữu hạn, vì vậy xin hãy tham vấn sớm ngay khi đã đưa ra quyết định.

Bài viết này là giải thích mang tính chung. Với vụ việc cụ thể của mình, xin hãy trao đổi trực tiếp với luật sư. Các kết quả đã đạt được trong quá khứ dựa trên hoàn cảnh riêng của từng vụ việc và không bảo đảm sẽ có kết quả tương tự.

Tác giả

Matsumura Daisuke, Luật sư

Đoàn Luật sư Dai-Ichi Tokyo (số đăng ký: 59077, đăng ký năm 2019)

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado (tầng 3, tòa nhà Fuse, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo)

Lấy bào chữa hình sự cho người nước ngoài và các thủ tục nhập quản làm lĩnh vực trọng tâm, với phần lớn thân chủ mang quốc tịch Trung Quốc.

Đã đạt được bản án tuyên vô tội trong vụ vi phạm Luật Kiểm soát chất kích thích (tàng trữ nhằm mục đích thu lợi), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo đặc biệt, và việc cho phép lưu trú đặc biệt trong vụ việc được coi là rất khó.

Liên hệ

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado

Website: https://matsumura-lawoffice.jp/

WeChat ID: matsumura1119

Các phiên bản ngôn ngữ khác của bài viết này

日本語 / 简体中文 / 繁體中文 / English / 한국어