Cư trú quá hạn ở Nhật: ra trình diện có bị tạm giữ ngay không? Lệnh thu dung và biện pháp giám lý (監理措置)

Khi thời hạn lưu trú đã hết mà bạn vẫn đang sống tại Nhật Bản và đang nghĩ đến việc ra trình diện với cơ quan quản lý xuất nhập cảnh, điều đè nặng lên tâm trí thường không phải là điều luật. Đó là một nỗi lo rất cụ thể: liệu ngay trong ngày hôm đó mình có bị giữ lại và không được về nhà hay không. Với người có con nhỏ hay người đang điều trị bệnh, nỗi lo ấy còn nặng hơn nữa.

Kể từ khi Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn (入管法, Luật Nhập quản) sửa đổi có hiệu lực từ ngày 10 tháng 6 năm 2024, việc xử lý về mặt thân thể trong thủ tục trục xuất (退去強制) được chia thành hai hướng: thu dung theo lệnh thu dung (収容令書), hoặc biện pháp giám lý (監理措置, kanri sochi), theo đó thủ tục vẫn tiếp tục trong khi người đó sinh hoạt ngoài xã hội dưới sự giám lý của một người giám lý được chỉ định. Bài viết này giải thích ranh giới giữa hai hướng đó nằm ở đâu, và khi được áp dụng biện pháp giám lý thì phải tuân thủ những gì.

Ra trình diện với cục nhập quản có bị thu dung ngay trong ngày không?

Không nhất thiết như vậy. Sau khi cán bộ cảnh bị nhập quốc tiến hành điều tra vi phạm theo Điều 27 và các điều tiếp theo, nếu có lý do tương đối để nghi ngờ người đó thuộc diện bị trục xuất, thì chủ nhiệm thẩm tra quan (主任審査官) phải xem xét nên áp dụng biện pháp giám lý hay tiến hành thu dung (Điều 39 khoản 2). Nếu quyết định thu dung thì lệnh thu dung được phát ra (Điều 39-2). Nếu xét thấy tiến hành thủ tục mà không thu dung là thỏa đáng thì sẽ có quyết định biện pháp giám lý (Điều 44-2 khoản 1). Ở lại quá thời hạn lưu trú thuộc lý do trục xuất tại Điều 24 mục 4 điểm (ロ), nhưng thuộc diện lý do trục xuất và bị giữ về mặt thân thể là hai phán đoán riêng biệt.

Thu dung theo lệnh thu dung và quyết định biện pháp giám lý khác nhau thế nào?

Thu dung là việc giữ người trong cơ sở của cơ quan nhập quản. Biện pháp giám lý là việc tiếp tục thủ tục trục xuất trong khi người đó sinh hoạt ngoài xã hội dưới sự giám lý của người giám lý đã được chọn. Điều 44-2 khoản 1 quy định rằng quyết định áp dụng biện pháp giám lý được đưa ra khi, sau khi cân nhắc mức độ nguy cơ người đó bỏ trốn hoặc tiêu hủy chứng cứ, mức độ bất lợi mà người đó phải chịu do bị thu dung và các tình tiết khác, thấy rằng tiến hành thủ tục trục xuất mà không thu dung là thỏa đáng.

Ngay cả khi đã bị thu dung, bản thân người đó vẫn có thể yêu cầu chủ nhiệm thẩm tra quan áp dụng biện pháp giám lý cho mình (khoản 4). Nếu vì tuổi tác, bệnh tật hoặc lý do khác mà không thể tự mình yêu cầu, thì vợ hoặc chồng, con, cha mẹ và thân nhân khác đang sống chung có thể yêu cầu thay, theo thứ tự đó (khoản 5). Dựa trên yêu cầu đó hoặc theo thẩm quyền, cơ quan có thể quyết định phóng thích và áp dụng biện pháp giám lý (khoản 6). Khi thấy cần thiết để ngăn ngừa bỏ trốn hoặc tiêu hủy chứng cứ, việc nộp tiền bảo chứng có thể được đặt ra như một điều kiện, với mức do lệnh của Bộ Tư pháp quy định (khoản 2 và khoản 6). Có một điểm dễ bị bỏ sót: trong thời gian được áp dụng biện pháp giám lý, người được giám lý được coi là không thuộc diện người ở lại quá thời hạn lưu trú theo Điều 70 khoản 1 mục 5, và việc lưu trú trong thời gian đó được coi là không phải lưu trú bất hợp pháp (khoản 10).

Ai có thể làm người giám lý và người giám lý làm những gì?

Người giám lý do chính chủ nhiệm thẩm tra quan ra quyết định lựa chọn, trong số những người hiểu rõ trách nhiệm của người giám lý, đã đồng ý làm người giám lý cho người nước ngoài đó, và được coi là thích hợp xét theo năng lực thực hiện nhiệm vụ (Điều 44-3 khoản 1). Luật không đòi hỏi một chứng chỉ hay tư cách cụ thể nào; thân nhân, người quen, người liên quan đến nơi làm việc trước đây, người hỗ trợ, luật sư đều nằm trong phạm vi dự liệu.

Trách nhiệm của người giám lý gồm: trong phạm vi cần thiết để bảo đảm người được giám lý ra trình diện và tuân thủ các điều kiện, nắm bắt tình hình sinh hoạt và thực hiện hướng dẫn, giám sát (khoản 2); tiếp nhận tư vấn và nỗ lực hỗ trợ về duy trì chỗ ở, cung cấp thông tin cần thiết, tư vấn và giúp đỡ khác (khoản 3); khai báo với chủ nhiệm thẩm tra quan khi phát sinh các sự việc luật định (khoản 4); báo cáo tình hình sinh hoạt và tình hình tuân thủ điều kiện khi được yêu cầu (khoản 5). Khi từ nhiệm, người giám lý phải khai báo trước (khoản 7); khi xét thấy không còn thích hợp để người đó tiếp tục, việc lựa chọn có thể bị hủy bỏ (khoản 6). Sớm xác định được người sẵn sàng đứng ra làm người giám lý là một trong những khâu chuẩn bị quan trọng nhất trên thực tế.

Biện pháp giám lý kèm theo điều kiện gì và nghĩa vụ khai báo nào?

Khi ra quyết định, sẽ kèm theo các điều kiện: giới hạn về nơi cư trú và phạm vi đi lại, nghĩa vụ ra trình diện khi được triệu tập, và các điều kiện khác được coi là cần thiết để ngăn ngừa bỏ trốn và tiêu hủy chứng cứ. Những điều kiện này gọi chung là điều kiện biện pháp giám lý (Điều 44-2 khoản 1). Thông báo quyết định ghi rõ các điều kiện được giao cho đương sự, còn bản sao được giao cho người giám lý (khoản 7). Đương sự có nghĩa vụ khai báo với chủ nhiệm thẩm tra quan về tình hình tuân thủ điều kiện, tình hình hoạt động đã thực hiện theo giấy phép và các nội dung khác do lệnh của Bộ Tư pháp quy định; thời điểm và cách thức khai báo do lệnh của Bộ Tư pháp quy định và phải được thực hiện định kỳ (Điều 44-6). Không khai báo hoặc khai báo gian dối là căn cứ để hủy bỏ quyết định. Khi có thay đổi như chuyển chỗ ở hoặc mất liên lạc với người giám lý, đừng tự mình quyết định để mặc, hãy trao đổi với người giám lý và luật sư trước.

Trong thời gian giám lý có được đi làm thêm không?

Làm việc mà không có giấy phép tự nó đã là hành vi phạm tội. Với biện pháp giám lý áp dụng trước khi có lệnh trục xuất, chủ nhiệm thẩm tra quan có thể, khi thấy cần thiết để người được giám lý duy trì sinh kế và xét thấy thỏa đáng, căn cứ đơn của đương sự (phải có sự đồng ý của người giám lý), cho phép người đó thực hiện hoạt động có thù lao dựa trên hợp đồng lao động với cơ quan công hoặc tư tại Nhật do chủ nhiệm thẩm tra quan chỉ định, trong phạm vi cần thiết để duy trì sinh kế (Điều 44-5 khoản 1).

Người thực hiện hoạt động có thù lao hoặc hoạt động điều hành công việc kinh doanh có thu nhập mà không có giấy phép đó thuộc Điều 70 khoản 1 mục 9. Hình phạt luật định của khoản này là kōkinkei (hình phạt giam giữ, 拘禁刑) đến ba năm hoặc phạt tiền đến ba triệu yên, và có thể áp dụng đồng thời cả hai. Ngược lại, biện pháp giám lý áp dụng sau khi đã có lệnh trục xuất (Điều 52-2) không có chế độ cấp phép lao động như vậy, nên hành vi tương tự thuộc Điều 70 khoản 1 mục 10 và chịu cùng hình phạt luật định. Chính vào lúc cuộc sống khó khăn nhất, bạn càng không nên tự mình quyết định đi làm.

Trong trường hợp nào biện pháp giám lý bị hủy và chuyển sang thu dung?

Điều 44-4 quy định về việc này. Khi việc nộp tiền bảo chứng là điều kiện mà không nộp đúng hạn, và khi việc lựa chọn người giám lý bị hủy, người giám lý từ nhiệm hoặc qua đời mà không có người mới được chọn, thì quyết định phải bị hủy bỏ (khoản 1). Ngoài ra, quyết định có thể bị hủy khi người đó bỏ trốn hoặc có lý do tương đối để nghi ngờ sẽ bỏ trốn, khi đã tiêu hủy chứng cứ hoặc có lý do tương đối để nghi ngờ sẽ tiêu hủy, khi vi phạm điều kiện biện pháp giám lý, khi thực hiện hoạt động có thù lao mà không có giấy phép, hoặc khi không khai báo hay khai báo gian dối (khoản 2).

Khi bị hủy, văn bản hủy quyết định được lập cùng với lệnh thu dung và người đó sẽ bị thu dung (khoản 3 và khoản 6). Tiền bảo chứng đã nộp có thể bị tịch thu toàn bộ hoặc một phần (khoản 5). Bên cạnh đó, đối với người vi phạm điều kiện mà bỏ trốn, hoặc không có lý do chính đáng mà không đáp lại giấy triệu tập, Điều 72 mục 3 có quy định chế tài riêng. Biện pháp giám lý không phải là trở lại trạng thái tự do, mà là được phép sinh hoạt ngoài xã hội kèm theo điều kiện.

Thu dung và biện pháp giám lý liên quan thế nào đến phép lưu trú đặc biệt?

Liên quan trực tiếp. Điều 50 khoản 2 quy định rằng đơn xin phép lưu trú đặc biệt (在留特別許可) được nộp lên Bộ trưởng Bộ Tư pháp theo thủ tục do lệnh của Bộ Tư pháp quy định, bởi người nước ngoài đã bị thu dung theo lệnh thu dung hoặc đã nhận quyết định biện pháp giám lý. Quyền nộp đơn chỉ phát sinh sau khi rơi vào một trong hai trạng thái đó; trước thời điểm đó, những gì có thể làm là thúc đẩy Bộ trưởng thực hiện thẩm quyền theo chức trách. Theo khoản 3, sau khi lệnh trục xuất đã được phát ra thì không thể nộp đơn nữa. Thời điểm phán đoán là khi đương sự chấp nhận kết luận của thẩm tra quan nhập quốc (Điều 47 khoản 3) hoặc phán định của đặc biệt thẩm lý quan (Điều 48 khoản 8), hoặc sau khi Bộ trưởng ra quyết định rằng khiếu nại không có căn cứ (Điều 50 khoản 4).

Việc có được ở ngoài xã hội hay không vì thế không chỉ là chuyện thuận tiện trong sinh hoạt. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ thu thập tài liệu chứng minh quan hệ gia đình, chỗ ở, sinh kế, quá trình làm việc, và đến cách xây dựng lập luận theo các tình tiết cần cân nhắc nêu tại Điều 50 khoản 5. Vấn đề thân thể và vấn đề lưu trú không thể tách rời.

Ý nghĩa của việc chủ động hành động trước khi bị phát hiện

Sự khác biệt xuất hiện cả ở cách xử lý về thân thể lẫn ở thời điểm bạn có thể quay lại Nhật Bản. Mức độ nguy cơ bỏ trốn hoặc tiêu hủy chứng cứ là một trong những yếu tố được cân nhắc khi quyết định biện pháp giám lý (Điều 44-2 khoản 1). Một vụ việc trong đó người đó chủ động ra trình diện trước khi điều tra vi phạm bắt đầu, có chỗ ở rõ ràng và đã xác định cụ thể được người sẵn sàng làm người giám lý là vụ việc dễ trình bày hơn ở điểm này. Hướng dẫn về phép lưu trú đặc biệt (sửa đổi tháng 3 năm 2024, có hiệu lực từ ngày 10 tháng 6 năm 2024) cũng ghi rõ rằng việc tự mình đến cơ quan quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú địa phương để khai báo tình trạng cư trú bất hợp pháp được cân nhắc như một yếu tố tích cực, còn việc cư trú bất hợp pháp kéo dài bị đánh giá là yếu tố tiêu cực.

Số năm cũng thay đổi nếu bạn chọn về nước. Người chủ động ra trình diện trước khi điều tra vi phạm bắt đầu (Điều 24-3 mục 1 điểm (イ)) và xuất cảnh theo lệnh xuất cảnh thì thời hạn từ chối nhập cảnh là một năm kể từ ngày xuất cảnh (Điều 5 khoản 1 mục 9 điểm (ホ)). Người chỉ bày tỏ ý định xuất cảnh sau khi điều tra vi phạm đã bắt đầu (Điều 24-3 mục 1 điểm (ロ)), nếu sau đó muốn nhập cảnh với hoạt động lưu trú ngắn hạn, thì là năm năm (Điều 5 khoản 1 mục 9 điểm (ヘ)). Nếu bị phát hiện và không còn đáp ứng điều kiện của lệnh xuất cảnh, vụ việc sẽ thành trục xuất, với năm năm kể từ ngày rời khỏi Nhật (điểm (ハ)), hoặc mười năm nếu trước đó đã từng bị trục xuất hay đã từng xuất cảnh theo lệnh xuất cảnh (điểm (ニ)). Thứ tự hành động quyết định số năm về sau.

Giới thiệu về văn phòng chúng tôi

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado (Tòa nhà Fuse, tòa chính tầng 3, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo) tập trung vào bào chữa hình sự cho người nước ngoài và các thủ tục nhập quản, với khách hàng chủ yếu là người quốc tịch Trung Quốc. Luật sư Matsumura Daisuke (Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo, số đăng ký 59077, đăng ký năm 2019) trực tiếp phụ trách toàn bộ các khâu, từ buổi tiếp xúc đầu tiên tại nơi tạm giữ cho đến khi kết thúc phiên tòa, không giao cho nhân viên văn phòng hay luật sư trẻ làm thay. Đối với tiếng Trung, văn phòng có phiên dịch chuyên trách am hiểu các vụ việc liên quan đến người nước ngoài thường trực tại chỗ, nên khách hàng có thể sử dụng phiên dịch đứng về phía mình, tách biệt với phiên dịch do cơ quan điều tra chỉ định; đối với các ngôn ngữ khác, chúng tôi sắp xếp phiên dịch tùy theo tình hình vụ việc. Việc gia hạn hoặc thay đổi tư cách lưu trú (在留資格) sau khi thủ tục hình sự kết thúc được xử lý trọn gói cùng hành chính thư sĩ hợp tác.

Một vụ việc tiêu biểu là giành được phép lưu trú đặc biệt, vốn được coi là rất khó, chỉ trong một lần thủ tục. Khách hàng nhập cảnh với mục đích du lịch, có con với một phụ nữ Nhật Bản, mất tư cách lưu trú và bị bắt, bị truy tố vì cư trú bất hợp pháp. Thủ tục kết hôn và nhận con chưa hoàn tất nên ban đầu bị từ chối tiếp nhận; văn phòng đã đàm phán từ góc độ hiến pháp, hoàn tất cả hai thủ tục, tiến hành thẩm vấn với ý thức rõ về phiên tòa hình sự và phân tích các trường hợp được cấp phép trước đây, và phép lưu trú đặc biệt đã được cấp.

Một vụ khác liên quan đến một phụ nữ bị buộc tội tiếp tay cho lao động bất hợp pháp và đứng trước nguy cơ bị trục xuất. Trước thực tiễn lâu nay cho rằng lý do trục xuất không đòi hỏi cố ý hay lỗi vô ý, văn phòng đã khởi kiện đặt vấn đề về phạm vi của nguyên tắc trách nhiệm và theo đuổi đến cấp phúc thẩm. Sau đó, cơ quan nhập quản đã chấp thuận phép lưu trú đặc biệt.

Ở khâu liên quan đến thân thể, có nhiều việc có thể chuẩn bị trước khi ra trình diện: xác định người sẵn sàng làm người giám lý, chuẩn bị tài liệu chứng minh chỗ ở và tình hình sinh hoạt, soạn hồ sơ yêu cầu áp dụng biện pháp giám lý. Buổi tư vấn đầu tiên miễn phí. Chi phí được báo giá tùy theo từng vụ việc.

Lời kết

Kết quả là thu dung hay biện pháp giám lý phụ thuộc rất nhiều vào những gì bạn có trong tay vào đúng ngày ra trình diện. Chỗ ở, người sẵn sàng làm người giám lý, và tài liệu thể hiện quan hệ gia đình cùng thực tế cuộc sống. Chuẩn bị sẵn những thứ đó trước khi hành động là sự phòng bị tốt nhất.

Bài viết này là giải thích mang tính chung. Với vụ việc cụ thể của bạn, xin hãy trực tiếp tham khảo ý kiến luật sư. Các kết quả đã đạt được trong quá khứ dựa trên tình tiết riêng của từng vụ việc và không bảo đảm sẽ có kết quả tương tự.

Tác giả

Matsumura Daisuke, Luật sư

Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo (số đăng ký: 59077, đăng ký năm 2019)

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado (Tòa nhà Fuse, tòa chính tầng 3, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo)

Lĩnh vực tập trung chính là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập quản, chủ yếu cho khách hàng quốc tịch Trung Quốc.

Có các kết quả như bản án tuyên vô tội trong vụ vi phạm Luật Kiểm soát chất kích thích (tàng trữ nhằm mục đích thu lợi), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo đặc thù, và việc giành được phép lưu trú đặc biệt trong vụ việc được coi là khó.

Liên hệ

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado

Website: https://matsumura-lawoffice.jp/

WeChat ID: matsumura1119

Các phiên bản ngôn ngữ khác của bài viết này

日本語 / 简体中文 / 繁體中文 / English / 한국어