Thẻ lưu trú hết hạn khi đang chờ gia hạn: bạn không bị coi là cư trú quá hạn (thời gian đặc lệ 2 tháng theo Điều 20 khoản 6 Luật Nhập cư)

Bạn đã nộp đơn xin gia hạn thời hạn lưu trú (在留期間), nhưng kết quả xét duyệt vẫn chưa có, trong khi ngày hết hạn ghi trên thẻ lưu trú (在留カード) thì đã trôi qua. Tấm thẻ trong ví bạn nay mang một ngày đã hết hiệu lực. Rất nhiều người trong hoàn cảnh này mất ngủ vì không biết mình đã trở thành người cư trú quá hạn hay chưa, và có được tiếp tục đi làm hay không. Xin nói ngay kết luận: nếu bạn đã nộp đơn gia hạn (hoặc đơn xin thay đổi tư cách lưu trú) chậm nhất là vào ngày cuối cùng của thời hạn lưu trú, và cơ quan quản lý xuất nhập cảnh chưa ra quyết định đối với đơn đó, thì bạn không phải là người cư trú bất hợp pháp. Điều 20 khoản 6 của Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn (入管法, sau đây gọi là Luật Nhập cư) quy định một khoảng thời gian cho phép bạn tiếp tục ở lại Nhật Bản một cách hợp pháp. Trên thực tế, khoảng thời gian này được gọi là "thời gian đặc lệ" (特例期間).

Thẻ lưu trú hết hạn trong lúc đang chờ kết quả gia hạn thì có bị coi là cư trú quá hạn không

Không. Điều 20 khoản 6 Luật Nhập cư quy định rằng người nước ngoài đã nộp đơn đúng hạn thì ngay cả sau khi thời hạn lưu trú kết thúc, vẫn được tiếp tục ở lại Nhật Bản với tư cách lưu trú cũ. Đối với đơn xin gia hạn thời hạn lưu trú, Điều 21 khoản 4 dẫn chiếu áp dụng Điều 20 khoản 6, nên cách xử lý hoàn toàn giống nhau. Nói cách khác, việc ngày ghi trên thẻ lưu trú đã trôi qua, tự nó không có nghĩa là bạn đang ở lại bất hợp pháp.

Thời gian đặc lệ chỉ phát sinh hiệu lực khi có đủ hai điều kiện sau:

• đơn xin gia hạn thời hạn lưu trú hoặc đơn xin thay đổi tư cách lưu trú đã được nộp chậm nhất vào ngày cuối cùng của thời hạn lưu trú; và
• tính đến ngày cuối cùng đó, cơ quan quản lý xuất nhập cảnh vẫn chưa ra quyết định (chưa cấp phép cũng chưa từ chối) đối với đơn.

Chỉ cần hai điều kiện này cùng được thỏa mãn, bạn đang lưu trú hợp pháp. Ngược lại, nếu bạn nộp đơn sau khi ngày hết hạn đã trôi qua thì thời gian đặc lệ hoàn toàn không được áp dụng. Đây chính là ranh giới quan trọng nhất.

Thời gian đặc lệ kéo dài đến bao giờ

Điều 20 khoản 6 ấn định điểm kết thúc của thời gian đặc lệ là ngày nào đến sớm hơn trong hai ngày sau: (1) ngày cơ quan quản lý ra quyết định đối với đơn; hoặc (2) ngày tròn 2 tháng kể từ ngày kết thúc thời hạn lưu trú cũ. Ví dụ, nếu thời hạn lưu trú cũ kết thúc vào ngày 31 tháng 3 thì chậm nhất đến ngày 31 tháng 5, thời gian đặc lệ sẽ chấm dứt; nếu quyết định cấp phép hoặc từ chối được đưa ra trước đó thì thời gian đặc lệ chấm dứt ngay trong ngày có quyết định.

Vì vậy, cách hiểu "cứ nộp đơn rồi thì chờ bao lâu cũng không sao" là không chính xác. Giới hạn tối đa là 2 tháng.

Vì sao ở lại trong thời gian đặc lệ không cấu thành tội phạm

Lý do nằm ngay trong cách diễn đạt của chính điều luật hình sự. Điều 70 khoản 1 mục 5 Luật Nhập cư quy định đối tượng bị xử phạt là "người ở lại Nhật Bản quá thời hạn lưu trú (bao gồm cả khoảng thời gian được phép lưu trú tại Nhật Bản theo quy định tại Điều 20 khoản 6) mà không được gia hạn hoặc thay đổi thời hạn lưu trú". Xin lưu ý phần trong ngoặc: thời gian đặc lệ theo Điều 20 khoản 6 được tính vào "thời hạn lưu trú" mà điều luật này nói đến.

Do đó, người đang ở trong thời gian đặc lệ ngay từ đầu đã không thuộc diện "ở lại quá thời hạn lưu trú". Đây không phải chuyện vi phạm nặng hay nhẹ, mà là không thỏa mãn cấu thành của điều luật.

Cũng cần biết mức hình phạt được quy định: theo Điều 70 khoản 1, hình phạt là tù giam (拘禁刑, kōkinkei) đến 3 năm hoặc phạt tiền đến 3.000.000 yên, hoặc áp dụng đồng thời cả hai. Cư trú quá hạn không chỉ là vấn đề hành chính mà bản thân nó là một tội phạm; đồng thời, theo Điều 24 mục 4 ロ, đó còn là căn cứ để trục xuất cưỡng chế (退去強制). Chính vì vậy, việc xác định chính xác mình đang đứng ở phía nào của ranh giới là điều hết sức quan trọng. (Các ký hiệu イ, ロ, ハ là số hiệu tiểu mục trong văn bản luật Nhật Bản, bài viết giữ nguyên theo bản gốc.)

Trong thời gian đặc lệ có được tiếp tục đi làm, đi học không

Điều 20 khoản 6 ghi rõ rằng trong thời gian đặc lệ, người nộp đơn "được tiếp tục lưu trú tại Nhật Bản với tư cách lưu trú đó". Vì tư cách lưu trú cũ vẫn đang tiếp diễn, nên các hoạt động mà tư cách đó cho phép cũng được tiếp tục: người có tư cách lưu trú thuộc nhóm lao động vẫn làm việc tại nơi làm cũ, người có tư cách du học vẫn đến trường bình thường.

Tuy nhiên, việc làm thêm dựa trên giấy phép hoạt động ngoài tư cách (資格外活動許可) là chuyện khác, vì vậy hãy kiểm tra kỹ nội dung và phạm vi của giấy phép đó. Làm việc vượt quá phạm vi được cho phép sẽ phát sinh vấn đề riêng theo Điều 70 khoản 1 mục 4 và Điều 24 mục 4 イ, không liên quan đến thời gian đặc lệ. Tình huống hay gây trở ngại nhất trong thực tế là khi nhân viên phòng nhân sự của công ty hoặc nhân viên quầy tiếp dân của chính quyền địa phương nhìn thẻ và nói "thẻ lưu trú của anh/chị đã hết hạn". Hãy giữ cẩn thận giấy biên nhận được cấp khi nộp đơn và luôn sẵn sàng xuất trình; có hay không một tờ giấy để chứng minh sẽ tạo ra khác biệt rất lớn.

Nếu nộp đơn gia hạn sau khi thời hạn lưu trú đã kết thúc thì sao

Trường hợp đó không được áp dụng thời gian đặc lệ. Kể từ ngày thời hạn lưu trú kết thúc, bạn đã thuộc diện cư trú quá hạn theo Điều 70 khoản 1 mục 5, đồng thời thuộc căn cứ trục xuất cưỡng chế theo Điều 24 mục 4 ロ. Suy nghĩ "dù sao thì sau đó tôi cũng đã nộp đơn nên chắc không sao" rất tiếc là không đúng.

Nhưng điều đó không có nghĩa là hết đường. Điều 50 khoản 1 Luật Nhập cư quy định rằng ngay cả với người thuộc diện bị trục xuất, Bộ trưởng Bộ Tư pháp vẫn có thể đặc biệt cho phép lưu trú. Mục 5 của khoản này là quy định bao quát: "khi Bộ trưởng Bộ Tư pháp nhận thấy có tình tiết khác đáng để đặc biệt cho phép lưu trú", và phần lớn các vụ việc cư trú quá hạn được xem xét theo mục này. Hoàn cảnh dẫn đến việc để quá hạn, thực tế cuộc sống tại Nhật Bản, quan hệ gia đình, hạnh kiểm đều được đánh giá trực tiếp với tư cách là các tình tiết cần cân nhắc được liệt kê tại Điều 50 khoản 5. Điều quan trọng là không được để mặc tình trạng sau khi đã phát hiện ra: thời gian càng trôi qua, thời gian cư trú bất hợp pháp càng dài và các tình tiết bất lợi càng chồng chất.

Nếu đơn gia hạn bị từ chối thì tính là cư trú quá hạn từ ngày nào

Điều 20 khoản 6 ấn định thời gian đặc lệ kéo dài đến "ngày ra quyết định", nên khi có quyết định từ chối, thời gian đặc lệ chấm dứt ngay trong ngày đó. Nếu tiếp tục ở lại sau đó, sẽ phát sinh vấn đề theo Điều 70 khoản 1 mục 5 và Điều 24 mục 4 ロ.

Những gì có thể làm sau khi nhận thông báo từ chối tùy thuộc vào nội dung từng vụ việc. Xin đừng tự mình kết luận chỉ dựa trên cách đọc thông báo. Ngay khi nhận được, hãy tư vấn luật sư càng sớm càng tốt; ở giai đoạn này thường vẫn còn những lựa chọn.

Đã quá 2 tháng mà vẫn chưa có kết quả thì phải làm gì

Xét theo câu chữ của điều luật, khoảng thời gian được lưu trú theo Điều 20 khoản 6 kết thúc vào ngày tròn 2 tháng kể từ ngày hết thời hạn lưu trú cũ. Việc chưa có quyết định không kéo dài giới hạn đó.

Vì vậy, khi thời điểm này đến gần, đừng chỉ ngồi chờ. Hãy liên hệ cơ quan quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú khu vực nơi bạn đã nộp đơn để hỏi về tình hình xét duyệt. Đôi khi nguyên nhân chỉ là một thông báo yêu cầu bổ sung giấy tờ mà bạn chưa nhận được, hoặc thông báo được gửi đến địa chỉ cũ sau khi bạn chuyển nhà. Nếu bạn khó tự mình hỏi, hãy nhờ luật sư.

Ý nghĩa của việc tự mình trình diện trước khi bị phát hiện

Nếu thời gian đặc lệ đã kết thúc, hoặc nếu ngay từ đầu bạn đã nộp đơn muộn, thì hành động tiếp theo của bạn sẽ trực tiếp quyết định bao nhiêu năm nữa bạn mới có thể quay lại Nhật Bản. Đây không phải là chuyện thái độ, mà được ghi rõ trong luật.

Điều 24-3 Luật Nhập cư quy định chế độ lệnh xuất cảnh (出国命令). Khác với thủ tục trục xuất cưỡng chế, chế độ này không lấy việc tạm giữ làm tiền đề: thẩm tra viên chủ nhiệm ra lệnh xuất cảnh và ấn định thời hạn xuất cảnh trong phạm vi không quá 15 ngày (Điều 55-85 khoản 1). Phải thỏa mãn đầy đủ cả năm điều kiện: người đó đã tự mình đến cơ quan quản lý xuất nhập cảnh trình diện trước khi bắt đầu điều tra vi phạm, với ý định nhanh chóng rời Nhật Bản (Điều 24-3 mục 1 イ), hoặc sau khi điều tra đã bắt đầu nhưng trước khi nhận thông báo theo Điều 47 khoản 3 thì bày tỏ ý định nhanh chóng rời Nhật Bản (cùng mục, ロ); không thuộc bất kỳ trường hợp nào tại Điều 24 mục 3 đến mục 3-5, mục 4 ハ đến ヨ, mục 8 hoặc mục 9; sau khi nhập cảnh không bị tuyên hình phạt tù giam (拘禁刑) về một số tội danh nhất định như xâm nhập chỗ ở, làm giả tài liệu, trộm cắp, lừa đảo, cố ý gây thương tích; trước đây chưa từng bị trục xuất cưỡng chế và cũng chưa từng rời Nhật Bản theo lệnh xuất cảnh; và được dự liệu chắc chắn sẽ nhanh chóng rời Nhật Bản.

Sau đó, thời gian cấm nhập cảnh (上陸拒否期間) khác nhau rất rõ rệt. Người tự trình diện trước khi cuộc điều tra vi phạm bắt đầu và rời Nhật theo lệnh xuất cảnh thì bị cấm nhập cảnh 1 năm kể từ ngày xuất cảnh (Điều 5 khoản 1 mục 9 ホ). Ngược lại, người chỉ bày tỏ ý định rời Nhật sau khi cuộc điều tra đã bắt đầu (Điều 24-3 mục 1 ロ), nếu sau này muốn sang Nhật với hoạt động lưu trú ngắn hạn, thì thời gian là 5 năm (Điều 5 khoản 1 mục 9 ヘ). Nếu vì bị phát hiện mà không đủ điều kiện áp dụng lệnh xuất cảnh và phải theo thủ tục trục xuất cưỡng chế, thời gian là 5 năm khi chưa từng bị trục xuất hay nhận lệnh xuất cảnh (cùng mục, ハ), và 10 năm khi đã từng (cùng mục, ニ).

Ngoài ra, Hướng dẫn về giấy phép lưu trú đặc biệt (在留特別許可, sửa đổi tháng 3 năm 2024, có hiệu lực từ ngày 10 tháng 6 năm 2024) ghi rõ rằng việc "người nước ngoài tự mình đến cơ quan quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú khu vực để khai báo tình trạng cư trú bất hợp pháp của mình" được xem xét như một yếu tố tích cực; ngược lại, tình trạng cư trú bất hợp pháp kéo dài bị đánh giá là yếu tố tiêu cực.

Giới thiệu về văn phòng chúng tôi

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado (Tầng 3, tòa nhà Fuse, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo) lấy bào chữa hình sự cho người nước ngoài và các thủ tục nhập cư làm lĩnh vực trọng tâm, với khách hàng chủ yếu là người mang quốc tịch Trung Quốc. Luật sư Matsumura Daisuke (thuộc Đoàn Luật sư Dai-Ichi Tokyo) trực tiếp phụ trách toàn bộ các công đoạn, từ lần tiếp xúc đầu tiên tại nơi giam giữ cho đến khi kết thúc phiên tòa, không giao lại cho nhân viên văn phòng hay luật sư trẻ. Đối với tiếng Trung, văn phòng có phiên dịch chuyên trách thường trực am hiểu các vụ việc liên quan đến người nước ngoài, nhờ đó khách hàng có được người phiên dịch đứng về phía mình, tách biệt với phiên dịch do cơ quan điều tra chỉ định; đối với các ngôn ngữ khác, văn phòng sắp xếp phiên dịch tùy theo yêu cầu của từng vụ việc. Việc gia hạn hay thay đổi tư cách lưu trú sau khi thủ tục hình sự kết thúc được xử lý trọn gói cùng hành chính thư sĩ (行政書士) đối tác.

Vụ việc giành được giấy phép lưu trú đặc biệt vốn được xem là rất khó, chỉ trong một lần thủ tục. Một thân chủ sang Nhật với mục đích du lịch đã có con với một phụ nữ Nhật Bản, sau đó mất tư cách lưu trú và bị bắt, bị truy tố vì cư trú bất hợp pháp. Thủ tục kết hôn và nhận cha con chưa hoàn tất nên cơ quan chức năng ban đầu không tiếp nhận. Chúng tôi đã thương lượng với cơ quan chức năng từ góc độ hiến pháp, hoàn tất thủ tục kết hôn và nhận cha con, tiến hành hỏi bị cáo và thẩm vấn nhân chứng với tầm nhìn hướng tới phiên tòa hình sự. Dù hầu như không có giấy tờ công do nước mà thân chủ mang quốc tịch cấp, chúng tôi vẫn thu thập được chứng cứ có lợi và phân tích các vụ việc từng được cấp phép trước đây, và giấy phép lưu trú đặc biệt đã được cấp chỉ sau một lần thủ tục.

Vụ việc cứu giúp một phụ nữ đứng trước nguy cơ bị trục xuất vì bị quy trách nhiệm tiếp tay cho lao động bất hợp pháp. Thân chủ bị quy kết oan về tội tiếp tay cho lao động bất hợp pháp và đứng trước tình thế buộc phải rời Nhật Bản. Trước thực tiễn lâu nay cho rằng "căn cứ trục xuất cưỡng chế không đòi hỏi cố ý hay vô ý", chúng tôi đã khởi kiện để đặt câu hỏi nguyên tắc trách nhiệm cá nhân có hiệu lực đến đâu, và theo đuổi đến cấp xét xử phúc thẩm. Sau đó, phía cơ quan quản lý xuất nhập cảnh đã chấp nhận cấp giấy phép lưu trú đặc biệt.

Buổi tư vấn đầu tiên miễn phí. Chi phí được báo giá tùy theo tình huống của từng vụ việc. Ngay cả khi bạn chưa tự xác định được thẻ lưu trú của mình có thực sự hết hạn hay không, bạn vẫn có thể đến tư vấn. Hãy mang theo thẻ lưu trú, hộ chiếu, giấy biên nhận khi nộp đơn và các văn bản do cơ quan quản lý xuất nhập cảnh gửi đến.

Lời kết

Nếu bạn đã nộp đơn đúng hạn thì trong thời gian chờ kết quả, bạn vẫn đang ở Nhật Bản một cách hợp pháp và không cần hành động vội vàng. Mặt khác, thời gian đặc lệ có giới hạn 2 tháng, chấm dứt ngay trong ngày có quyết định từ chối, và hoàn toàn không áp dụng cho đơn nộp sau ngày hết hạn. Tùy thuộc vào việc bạn đang ở giai đoạn nào, hành động cần thực hiện hoàn toàn khác nhau. Chính vì vậy, việc xác nhận chính xác tình trạng của mình từ sớm là điều quan trọng hơn cả.

Bài viết này chỉ là giải thích mang tính khái quát; đối với vụ việc cụ thể, xin hãy trực tiếp tư vấn luật sư. Ngoài ra, các vụ việc đã giải quyết trước đây đều dựa trên hoàn cảnh riêng của từng trường hợp và không bảo đảm sẽ có kết quả tương tự.

Tác giả

Matsumura Daisuke / Luật sư

Thuộc Đoàn Luật sư Dai-Ichi Tokyo (số đăng ký: 59077 / đăng ký năm 2019)

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado (Tầng 3, tòa nhà Fuse, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo)

Lấy bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập cư làm lĩnh vực trọng tâm, với khách hàng chủ yếu là người mang quốc tịch Trung Quốc.

Có các kết quả như bản án tuyên vô tội trong vụ vi phạm Luật Kiểm soát chất kích thích (tàng trữ nhằm mục đích thu lợi), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và giành được giấy phép lưu trú đặc biệt trong vụ việc được xem là rất khó.

Liên hệ

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado

Website: https://matsumura-lawoffice.jp/

WeChat ID: matsumura1119

Các phiên bản ngôn ngữ khác của bài viết này

日本語 / 简体中文 / 繁體中文 / English / 한국어