Người thân bị bắt vì ma túy｜Danh sách những việc làm được trong 72 giờ đầu tiên

Ngay sau khi nhận tin người nhà bị bắt, đầu óc thường trống rỗng. Không hiểu chuyện gì đang xảy ra, cũng không biết nên hỏi ai điều gì. Văn phòng chúng tôi đã tiếp rất nhiều gia đình trong tình trạng đó. Điều đầu tiên chúng tôi muốn nói là: những ngày đầu tiên chắc chắn có việc để làm, và đó là những việc không cần kiến thức đặc biệt cũng bắt tay vào được. Bài viết này là một danh sách kiểm tra theo thứ tự, dùng được cho cả gia đình đang ở Nhật lẫn gia đình đang tìm cách liên lạc từ nước ngoài. Xin quý vị bình tĩnh, kiểm tra từng mục một.

Những điểm chính

• Ba điều cần xác nhận trước tiên: đang bị giữ ở đồn cảnh sát nào, tội danh là gì, bị bắt vào ngày giờ nào.
• Quá trình từ lúc bị bắt đến khi có quyết định tạm giam (勾留) diễn ra rất nhanh, nên mời luật sư bào chữa (弁護人) càng sớm thì càng giữ được nhiều lựa chọn.
• Việc thăm gặp và gửi đồ tiếp tế có thể bị hạn chế, nhưng luật sư bào chữa được gặp riêng, không có người giám sát ngồi cùng.
• Với người mang quốc tịch nước ngoài, theo Điều 36 khoản 1 mục (b) Công ước Vienna về quan hệ lãnh sự, đương sự có thể yêu cầu thông báo cho cơ quan lãnh sự nước mình.
• Tội phạm ma túy, theo Điều 24 khoản 4 mục チ Luật quản lý xuất nhập cảnh (入管法), chỉ cần bản án có tội là đã thành căn cứ trục xuất (退去強制), nên cách xử lý trước khi bị truy tố gắn thẳng với việc giữ tư cách lưu trú (在留資格).

Ba điều cần xác nhận đầu tiên

Trước hết, hãy nắm khung xương của sự việc. Cần xác nhận ba điều: đang bị giữ ở đồn cảnh sát nào, bị bắt về tội danh gì, và bị bắt vào lúc nào. Có ba thông tin này là luật sư đã có thể bắt tay vào việc ngay.

Tin báo có khi đến thẳng từ đồn cảnh sát, cũng có khi đến qua chỗ làm hoặc bạn bè của đương sự. Thông tin rời rạc cũng không sao. Chỉ cần ghi lại những gì đã biết và sắp theo thứ tự thời gian, buổi tư vấn sau đó sẽ nhanh hơn rất nhiều.

• Tên và địa chỉ đồn cảnh sát nơi đang bị giữ
• Tội danh (vi phạm Luật kiểm soát chất kích thích dạng amphetamine, vi phạm Luật kiểm soát ma túy và thuốc hướng thần…)
• Ngày giờ bị bắt và ngày giờ gia đình nhận được tin
• Loại tư cách lưu trú của đương sự, thời hạn lưu trú, và thẻ lưu trú (在留カード) hiện đang ở đâu

Nên liên hệ với ai?

Liên hệ với luật sư là con đường nhanh nhất. Người bị bắt có quyền yêu cầu cử luật sư trực (当番弁護士), và theo đề nghị của chính đương sự, một luật sư sẽ đến gặp một lần. Song song đó, gia đình cân nhắc việc có mời luật sư do mình chọn (私選弁護人) để phụ trách liên tục hay không.

Sau khi bị bắt, thủ tục chuyển hồ sơ, đề nghị tạm giam và thẩm vấn về việc tạm giam diễn ra trong khoảng thời gian rất ngắn. Những gì đương sự trình bày trong giai đoạn này sẽ định hình toàn bộ về sau. Vì vậy, việc thu xếp để một luật sư đứng về phía đương sự vào gặp càng sớm càng tốt là điều có ý nghĩa.

Về thăm gặp, gửi đồ tiếp tế và phiên dịch

Việc gia đình vào thăm bị giới hạn về thời gian và số người, và tùy vụ việc, biện pháp cấm gặp mặt (接見等禁止) có thể khiến việc thăm gặp không thực hiện được. Ngược lại, luật sư bào chữa được gặp riêng mà không có người giám sát ngồi cùng, nên có thể nắm tình trạng và nguyện vọng của đương sự rồi truyền đạt lại cho gia đình.

Về đồ tiếp tế, thường thì tiền mặt, quần áo, sách vở được chấp nhận, nhưng mỗi cơ sở lưu giữ có cách xử lý khác nhau, nên hỏi trước cơ sở đó sẽ yên tâm hơn. Ngoài ra, với người mang quốc tịch nước ngoài, theo Điều 36 khoản 1 mục (b) Công ước Vienna về quan hệ lãnh sự, đương sự có thể yêu cầu thông báo cho cơ quan lãnh sự nước mình. Đây là việc cần hỏi ý đương sự rồi mới cân nhắc.

Rào cản ngôn ngữ cũng là vấn đề lớn. Phiên dịch do cơ quan điều tra bố trí, xét cho cùng, là phiên dịch phục vụ việc điều tra. Có bảo đảm được một phiên dịch đứng về phía đương sự hay không sẽ làm thay đổi cách câu chuyện được truyền đạt.

Có nên báo cho công ty hay nhà trường không?

Không cần vội đưa ra kết luận. Bởi cách nói và thời điểm nói có thể làm thay đổi khả năng giữ được việc làm hay được tiếp tục đi học. Chúng tôi khuyến nghị trao đổi với luật sư bào chữa rồi mới quyết định sẽ báo cho ai, đến mức nào và theo hình thức nào.

Đặc biệt với người có tư cách lưu trú để đi làm hoặc du học, quan hệ với công ty hoặc nhà trường chính là nền tảng của việc lưu trú. Nếu vẫn còn khả năng tiếp tục hợp đồng lao động hoặc trở lại trường, đó có thể trở thành tài liệu quan trọng cho các thủ tục về sau.

Những việc nên tránh trong giai đoạn này

Là người nhà, ai cũng thấy khó ngồi yên, nhưng có những hành động lại gây bất lợi. Việc liên hệ với những người liên quan để thống nhất lại nội dung sự việc rất dễ bị hiểu là hành vi tiêu hủy chứng cứ. Việc mang đồ ra khỏi nơi ở của đương sự cũng có thể dẫn tới nghi ngờ tương tự.

Ngoài ra, xin quý vị hạn chế đăng tải về vụ việc ở nơi công khai, vì những nội dung đó có thể bị trích dẫn theo hướng bất lợi cho đương sự. Nếu băn khoăn về một hành động nào đó, xin hỏi luật sư bào chữa trước khi thực hiện.

• Liên lạc có thể bị hiểu là thông cung với những người liên quan
• Mang đồ vật ra khỏi phòng của đương sự
• Đăng tải về vụ việc trên mạng xã hội
• Tự mình đáp ứng yêu cầu của cơ quan điều tra mà không hỏi ý luật sư bào chữa

Về ảnh hưởng tới việc lưu trú, xin quý vị biết ngay từ bây giờ

Án ma túy có một cấu trúc rất riêng trong quan hệ với tư cách lưu trú. Điều 24 khoản 4 mục チ Luật quản lý xuất nhập cảnh coi người bị kết án có tội do vi phạm Luật kiểm soát ma túy và thuốc hướng thần, Luật về quản lý việc trồng cây cần sa, Luật thuốc phiện, Luật kiểm soát chất kích thích dạng amphetamine, Luật đặc lệ về ma túy, hoặc Chương 14 Phần 2 Bộ luật Hình sự là thuộc diện bị trục xuất, không giới hạn loại hình phạt cũng không giới hạn mức án. Trường hợp được án treo cũng nằm trong đó.

Từ cấu trúc này rút ra một hệ quả thực tiễn: với án ma túy của người nước ngoài, phương châm lấy việc giành án treo tại phiên tòa làm mục tiêu cuối cùng là đặt sai mục tiêu, nếu nhìn từ góc độ giữ tư cách lưu trú. Giành được quyết định không khởi tố (不起訴処分) ở giai đoạn trước khi bị truy tố mới là lối ra trọn vẹn để giữ tư cách lưu trú. Chính vì thế, cách hành động trong mấy ngày đầu tiên mới có ý nghĩa.

Cách làm việc của văn phòng chúng tôi và một số vụ đã giải quyết

Tại Văn phòng luật sư quốc tế Funado (舟渡国際法律事務所), luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp phụ trách toàn bộ tiến trình, từ buổi gặp đầu tiên trong trại tạm giữ cho đến khi kết thúc tranh tụng tại phiên tòa. Văn phòng không áp dụng cách để nhân viên hay luật sư trẻ đi gặp thay. Về ngôn ngữ, văn phòng có phiên dịch tiếng Trung chuyên trách thường trực, là người am hiểu các vụ án liên quan đến người nước ngoài; khác với phiên dịch do cơ quan điều tra chỉ định, đây là phiên dịch đứng về phía đương sự và có thể sử dụng trong suốt thủ tục hình sự. Với các ngôn ngữ khác, trong đó có tiếng Việt, chúng tôi bố trí phiên dịch theo từng vụ việc.

Có trường hợp một phụ nữ ngoài hai mươi tuổi bị coi là người đi rút tiền cho đường dây lừa đảo, và nhờ trình bày tổng hợp các tình tiết về mặt chủ quan, hồ sơ đã nhận được quyết định không khởi tố. Trong vụ một người bị bắt lại nhiều lần với vai trò nhận hàng cho đường dây lừa đảo, thông qua cách ứng phó khi bị lấy lời khai, việc phản đối những cuộc lấy lời khai không thỏa đáng và việc trình bày, chứng minh cẩn thận, toàn bộ các lần đều đạt kết quả không khởi tố. Cũng có vụ khách hàng bị truy tố về tội tàng trữ chất kích thích dạng amphetamine nhằm mục đích thu lợi và đã được tuyên vô tội nhờ phân tích chứng cứ triệt để cùng phần hỏi bị cáo và đối chất tại tòa. Các vụ đã giải quyết đều dựa trên hoàn cảnh riêng của từng vụ và không bảo đảm rằng vụ việc khác sẽ có kết quả tương tự.

Khi biến cố ập đến bất ngờ, gia đình dễ có cảm giác mình chẳng làm được gì. Nhưng xác nhận nơi đang bị giữ, ghi lại diễn biến theo thời gian, rồi cùng luật sư bào chữa xử lý từng việc một: chính sự tích lũy đó tạo thành nền móng vững chắc cho các thủ tục về sau. Bắt đầu từ những việc làm được ngay hôm nay, bình tĩnh, như thế là đủ. Bài viết này là phần giải thích mang tính chung; với vụ việc cụ thể của mình, xin quý vị trao đổi trực tiếp với luật sư. Các vụ đã giải quyết đều dựa trên hoàn cảnh riêng của từng vụ và không bảo đảm rằng vụ việc khác sẽ có kết quả tương tự.

Bài viết này phản ánh pháp luật tại thời điểm tháng 8 năm 2026.

Về tác giả

Matsumura Daisuke, Luật sư
Đoàn Luật sư Dai-Ichi Tokyo (số đăng ký 59077, đăng ký năm 2019)
Văn phòng luật Funado International (Toà nhà Fuse, khu chính tầng 3, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực chuyên sâu: bào chữa hình sự cho người nước ngoài và các thủ tục nhập quản.
Các kết quả đã đạt được gồm bản án vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát chất kích thích (tàng trữ nhằm mục đích thu lợi), quyết định không khởi tố trong các vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép lưu trú đặc biệt trong những vụ được coi là khó.

Văn phòng luật Funado International
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119