20 câu hỏi thường gặp về án ma túy và tư cách lưu trú｜Giải đáp cho người nước ngoài và gia đình

Quanh chuyện án ma túy và tư cách lưu trú (在留資格), thông tin rời rạc trộn lẫn với nhau khiến người ta khó biết đâu là điều chính xác. Ở đây, chúng tôi gom những câu hỏi hay gặp nhất tại văn phòng thành 20 câu và trả lời ngắn gọn, đi thẳng vào kết luận. Với những vụ có hoàn cảnh phức tạp thì câu trả lời có thể không áp dụng nguyên vẹn, nên xin quý vị dùng bài này như một tấm bản đồ để nắm bức tranh chung.

Những điểm chính

• Tội phạm ma túy, theo Điều 24 khoản 4 mục チ Luật quản lý xuất nhập cảnh (入管法), chỉ cần có bản án có tội là đã thành căn cứ trục xuất (退去強制), bất kể mức hình phạt.
• Việc loại trừ nhờ án treo nằm ở phần trừ của Điều 24 khoản 4 mục リ và không lan sang mục チ.
• Mục チ áp dụng cho mọi loại tư cách lưu trú, nhưng theo Điều 22 Luật đặc lệ nhập cảnh (入管特例法), người vĩnh trú đặc biệt (特別永住者) không bị trục xuất vì lý do ma túy.
• Lệnh xuất cảnh (出国命令) tại Điều 24-3 không dùng được cho tội phạm ma túy, nên thủ tục sẽ đi theo hướng trục xuất.
• Quyết định không khởi tố (不起訴処分) không phải bản án có tội nên không rơi vào mục チ; vì vậy hoạt động bào chữa trước khi bị truy tố có ý nghĩa quyết định.

Câu 1 đến câu 5｜Có bản án có tội là bị trục xuất phải không?

Câu 1. Được án treo rồi mà vẫn bị trục xuất à? Trả lời: Vẫn có thể. Điều 24 khoản 4 mục チ chỉ ghi là người bị kết án có tội, và không đặt ra ngoại lệ cho án treo.

Câu 2. Tôi chỉ bị phạt tiền thôi, có ảnh hưởng đến việc ở lại Nhật không? Trả lời: Mục チ không giới hạn loại hình phạt, nên phạt tiền cũng thuộc diện này. Trường hợp bị xử theo lệnh xử phạt rút gọn (略式命令) cũng vậy.

Câu 3. Không bị khởi tố thì có giữ được tư cách lưu trú không? Trả lời: Không khởi tố không phải bản án có tội nên không rơi vào mục チ. Tuy nhiên, khi xét gia hạn, phần đánh giá hạnh kiểm vẫn có thể nhìn vào thực chất của vụ việc.

Câu 4. Những luật nào bị tính vào đây? Trả lời: Sáu văn bản, gồm Luật kiểm soát ma túy và thuốc hướng thần, Luật về quản lý việc trồng cây cần sa, Luật thuốc phiện, Luật kiểm soát chất kích thích dạng amphetamine (覚醒剤取締法), Luật đặc lệ về ma túy, và Chương 14 Phần 2 Bộ luật Hình sự.

Câu 5. Tôi đã có vĩnh trú (永住者), vẫn bị trục xuất sao? Trả lời: Mục チ không phân biệt loại tư cách lưu trú. Có điều, Điều 50 khoản 1 mục 1 Luật quản lý xuất nhập cảnh nêu trường hợp đã được cấp phép vĩnh trú như một mục để xét giấy phép lưu trú đặc biệt (在留特別許可).

Câu 6 đến câu 10｜Khác nhau theo từng vị thế

Câu 6. Người vĩnh trú đặc biệt thì sao? Trả lời: Căn cứ trục xuất tại Điều 22 Luật đặc lệ nhập cảnh chỉ giới hạn ở nội loạn, ngoại hoạn và một số trường hợp tương tự, không bao gồm ma túy. Dĩ nhiên trách nhiệm hình sự thì vẫn phát sinh.

Câu 7. Tôi là vợ (chồng) của người Nhật, có được đối xử khác không? Trả lời: Việc áp dụng mục チ không khác. Nhưng Điều 50 khoản 5 ghi rõ quan hệ gia đình là một yếu tố phải cân nhắc.

Câu 8. Du học sinh hoặc thực tập sinh kỹ năng (技能実習) thì thế nào? Trả lời: Cả hai đều thuộc diện áp dụng mục チ. Ngoài ra, khi không còn tiếp tục được hoạt động theo tư cách lưu trú, còn có thể phát sinh vấn đề hủy tư cách lưu trú theo Điều 22-4.

Câu 9. Dùng ma túy nguy hiểm loại mới thì có bị trục xuất không? Trả lời: Chất bị chỉ định (指定薬物) thuộc phạm vi quản lý của Luật về dược phẩm và thiết bị y tế, không nằm trong danh sách văn bản của mục チ. Nếu bị án tù giam thực tế trên một năm thì lại thành vấn đề của khoản 4 mục リ.

Câu 10. Con tôi chưa thành niên và bị chuyển sang tòa án gia đình. Trả lời: Biện pháp bảo hộ (保護処分) không phải bản án có tội nên không rơi vào mục チ. Nếu hồ sơ bị chuyển ngược lại để xét xử theo thủ tục hình sự thì phải xem xét riêng.

Câu 11 đến câu 15｜Sau khi án hình sự kết thúc thì thủ tục đi tiếp thế nào?

Câu 11. Tôi tự ra trình diện thì có được về nước theo lệnh xuất cảnh không? Trả lời: Điều 24-3 đặt điều kiện là không thuộc bất kỳ mục nào từ khoản 4 mục ハ đến mục ヨ, nên người thuộc khoản 4 mục チ nằm ngoài diện này.

Câu 12. Vụ hình sự kết thúc rồi thì chuyện gì xảy ra? Trả lời: Nếu đã mất tư cách lưu trú thì đương sự được bàn giao cho cơ quan xuất nhập cảnh, và thủ tục trục xuất chạy tiếp từ khâu điều tra vi phạm.

Câu 13. Có xin được giấy phép lưu trú đặc biệt không? Trả lời: Theo Điều 50 khoản 2, người nộp đơn là người nước ngoài đang bị tạm giữ theo lệnh tạm giữ của cục xuất nhập cảnh (収容令書) hoặc người đã được quyết định áp dụng biện pháp giám sát (監理措置).

Câu 14. Có lệnh trục xuất (退去強制令書) rồi thì còn nộp đơn được không? Trả lời: Không. Điều 50 khoản 3 quy định rõ, nên phải nộp xong đơn trước khi lệnh được ban hành.

Câu 15. Biện pháp giám sát là gì? Trả lời: Là chế độ cho phép tiến hành thủ tục mà không giam giữ; người được quyết định áp dụng có thể nộp đơn xin giấy phép lưu trú đặc biệt theo Điều 50 khoản 2. Có được chấp thuận hay không tùy hoàn cảnh từng vụ.

Câu 16 đến câu 20｜Sau đó và việc bào chữa

Câu 16. Bị trục xuất rồi thì bao lâu mới quay lại Nhật được? Trả lời: Điều 5 khoản 1 mục 5 không ấn định thời hạn. Dù đã qua các mốc 1 năm, 5 năm, 10 năm của mục 9 thì mục 5 vẫn còn, nên chỉ còn cách xin giấy phép nhập cảnh đặc biệt (上陸特別許可) theo Điều 12 khoản 1.

Câu 17. Bị từ chối cấp giấy phép lưu trú đặc biệt thì có kiện được không? Trả lời: Có con đường khởi kiện yêu cầu hủy quyết định giải quyết khiếu nại và quyết định ban hành lệnh trục xuất, kèm theo đề nghị đình chỉ thi hành. Đây không phải điều có thể hứa hẹn kết quả.

Câu 18. Tội sử dụng cần sa có hiệu lực từ khi nào? Trả lời: Tội sử dụng và tội để người khác cho sử dụng tại Điều 66-2 Luật kiểm soát ma túy và thuốc hướng thần có hiệu lực từ ngày 12 tháng 12 năm 2024, với mức hình phạt giam giữ — kōkinkei (拘禁刑) đến 7 năm.

Câu 19. Tôi chỉ giữ hộ mà không biết bên trong là gì, vậy cũng bị trục xuất à? Trả lời: Trước hết phải tranh luận về yếu tố cố ý ngay trong thủ tục hình sự. Còn việc căn cứ trục xuất có đòi hỏi yếu tố cố ý hay lỗi hay không là vấn đề mà văn phòng chúng tôi hiện vẫn đang tranh tụng tại tòa.

Câu 20. Nên gặp luật sư vào lúc nào? Trả lời: Ngay sau khi bị bắt. Với án ma túy, chỉ có việc giành được quyết định không khởi tố trước khi bị truy tố mới là lối ra trọn vẹn để giữ tư cách lưu trú, và cách xử lý trong những ngày đầu chi phối toàn bộ về sau.

Cách làm việc của văn phòng chúng tôi và một số vụ đã giải quyết

Tại Văn phòng luật sư quốc tế Funado (舟渡国際法律事務所), luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp phụ trách toàn bộ tiến trình, từ buổi gặp đầu tiên trong trại tạm giữ cho đến khi kết thúc tranh tụng tại phiên tòa. Về ngôn ngữ, văn phòng có phiên dịch tiếng Trung chuyên trách thường trực, là người am hiểu các vụ án liên quan đến người nước ngoài; với các ngôn ngữ khác, trong đó có tiếng Việt, chúng tôi bố trí phiên dịch theo từng vụ việc.

Có trường hợp khách hàng bị truy tố về tội tàng trữ chất kích thích dạng amphetamine nhằm mục đích thu lợi và đã được tuyên vô tội nhờ phân tích chứng cứ cùng phần hỏi bị cáo và đối chất tại tòa. Trong vụ một người bị bắt lại nhiều lần với vai trò nhận hàng cho đường dây lừa đảo, thông qua cách ứng phó khi bị lấy lời khai và việc trình bày, chứng minh cẩn thận, toàn bộ các lần đều đạt kết quả không khởi tố. Các vụ đã giải quyết đều dựa trên hoàn cảnh riêng của từng vụ và không bảo đảm rằng vụ việc khác sẽ có kết quả tương tự.

Đọc hết 20 câu, quý vị sẽ thấy quan hệ giữa án ma túy và tư cách lưu trú được dựng lên quanh một trục duy nhất là Điều 24 khoản 4 mục チ Luật quản lý xuất nhập cảnh. Bài viết này là phần giải thích mang tính chung; với vụ việc cụ thể của mình, xin quý vị trao đổi trực tiếp với luật sư. Các vụ đã giải quyết đều dựa trên hoàn cảnh riêng của từng vụ và không bảo đảm rằng vụ việc khác sẽ có kết quả tương tự.

Bài viết này phản ánh pháp luật tại thời điểm tháng 8 năm 2026.

Về tác giả

Matsumura Daisuke, Luật sư
Đoàn Luật sư Dai-Ichi Tokyo (số đăng ký 59077, đăng ký năm 2019)
Văn phòng luật Funado International (Toà nhà Fuse, khu chính tầng 3, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực chuyên sâu: bào chữa hình sự cho người nước ngoài và các thủ tục nhập quản.
Các kết quả đã đạt được gồm bản án vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát chất kích thích (tàng trữ nhằm mục đích thu lợi), quyết định không khởi tố trong các vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép lưu trú đặc biệt trong những vụ được coi là khó.

Văn phòng luật Funado International
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119