Bị nghi nhập khẩu chất kích thích nhằm thu lợi tại sân bay: mức án chung thân hoặc từ 3 năm trở lên và tư cách lưu trú

Người thân đáng lẽ phải xuất hiện ở sảnh đến, chờ mãi vẫn không thấy đâu. Vài ngày sau, gia đình mới biết người ấy đã bị bắt giữ ngay tại khu kiểm tra hải quan. Các vụ ma tuý ở sân bay thường đến với gia đình theo cách như vậy. Nhập khẩu chất kích thích nhằm thu lợi thuộc nhóm tội nặng nhất trong các tội về ma tuý ở Nhật Bản, với mức hình phạt bao gồm cả giam giữ chung thân. Bài viết này trình bày một cách bình tĩnh: đây là tội nặng tới đâu, thủ tục diễn ra ra sao, và với thân chủ là người nước ngoài thì điều gì trở thành vấn đề dưới góc độ tư cách lưu trú.

Những điểm chính

• Hành vi nhập khẩu, xuất khẩu, sản xuất chất kích thích nhằm thu lợi bị quy định tại Luật kiểm soát chất kích thích điều 41 khoản 2 với mức giam giữ chung thân hoặc từ 3 năm trở lên, tuỳ tình tiết kèm hình phạt đó cùng tiền phạt tới 10 triệu yên.
• Hành vi nhập khẩu, xuất khẩu, sản xuất không nhằm thu lợi cũng bị quy định tại khoản 1 cùng điều với mức giam giữ có thời hạn từ 1 năm trở lên.
• Vì mức hình phạt bao gồm chung thân nên loại vụ việc này được xét xử theo thủ tục có hội thẩm nhân dân.
• Xét về tư cách lưu trú, chính bản án có tội đã tạo thành căn cứ trục xuất theo Luật quản lý xuất nhập cảnh điều 24 mục 4 điểm チ; và nếu thời hạn hình phạt phải chấp hành vượt quá 1 năm thì điều kiện nặng hơn tại câu trừ của điều 50 khoản 1 cũng vận hành.
• Do đó, việc sớm chuyển hướng sang bào chữa theo hướng giảm nhẹ hình phạt không hẳn là tối ưu nếu nhìn từ góc độ lưu trú.

Bị bắt tại sân bay thì bị truy cứu tội nặng tới mức nào?

Hành vi nhập khẩu, xuất khẩu, sản xuất chất kích thích được quy định tại Luật kiểm soát chất kích thích (覚醒剤取締法) điều 41 khoản 1 với mức giam giữ kōkinkei (拘禁刑) có thời hạn từ 1 năm trở lên. Và nếu có mục đích thu lợi (営利目的) thì theo khoản 2 cùng điều, mức hình phạt là giam giữ chung thân hoặc từ 3 năm trở lên, tuỳ tình tiết có thể bị áp dụng đồng thời hình phạt đó cùng khoản tiền phạt tới 10 triệu yên. Việc chung thân nằm trong các lựa chọn đã nói lên vị trí của loại vụ việc này.

Với ma tuý cũng có cấu trúc tương tự. Hành vi nhập khẩu, xuất khẩu, sản xuất diacetylmorphine, tức heroin và các chất tương tự, chịu mức giam giữ có thời hạn từ 1 năm trở lên theo Luật kiểm soát ma tuý và thuốc hướng thần (麻薬及び向精神薬取締法) điều 64 khoản 1; trường hợp có mục đích thu lợi là giam giữ chung thân hoặc từ 3 năm trở lên, cộng thêm tiền phạt tới 10 triệu yên. Hành vi nhập khẩu, xuất khẩu, sản xuất các loại ma tuý khác như cocaine hay MDMA chịu mức giam giữ từ 1 năm đến 10 năm theo điều 65 khoản 1 của cùng luật; trường hợp có mục đích thu lợi là giam giữ có thời hạn từ 1 năm trở lên cộng thêm tiền phạt tới 5 triệu yên.

Ngoài ra, với những vụ có yếu tố buôn lậu mang tính tổ chức và lặp đi lặp lại, điều 5 của Luật đặc lệ về ma tuý (麻薬特例法) về hành vi nhập khẩu bất hợp pháp như một hoạt động thường xuyên có thể được áp dụng. Điều này quy định mức giam giữ chung thân hoặc từ 5 năm trở lên cùng tiền phạt tới 10 triệu yên, và có sức nặng khác với các điều luật kia ở chỗ việc áp dụng kèm tiền phạt là bắt buộc.

• Chất kích thích, nhập khẩu và tương tự (Luật kiểm soát chất kích thích điều 41 khoản 1) = giam giữ có thời hạn từ 1 năm trở lên
• Chất kích thích, nhập khẩu và tương tự nhằm thu lợi (khoản 2 cùng điều) = giam giữ chung thân hoặc từ 3 năm trở lên, tuỳ tình tiết kèm hình phạt đó cùng tiền phạt tới 10 triệu yên
• Heroin và tương tự, nhập khẩu và tương tự nhằm thu lợi (Luật kiểm soát ma tuý và thuốc hướng thần điều 64 khoản 1) = giam giữ chung thân hoặc từ 3 năm trở lên cùng tiền phạt tới 10 triệu yên
• Nhập khẩu bất hợp pháp như một hoạt động thường xuyên (Luật đặc lệ về ma tuý điều 5) = giam giữ chung thân hoặc từ 5 năm trở lên cùng tiền phạt tới 10 triệu yên

Thủ tục diễn ra như thế nào?

Các vụ ở sân bay thường bắt đầu từ khâu kiểm tra hải quan, tiếp đó là việc bắt giữ tại chỗ rồi chuyển sang giai đoạn hỏi cung của cơ quan điều tra. Với những vụ lượng ma tuý bị thu giữ lớn, cuộc điều tra ngay từ đầu đã được tiến hành trên tiền đề có mục đích thu lợi.

Vì đây là tội mà mức hình phạt bao gồm chung thân, nên nếu bị truy tố thì vụ án được xét xử theo thủ tục có hội thẩm nhân dân. Vụ việc phải qua thủ tục chỉnh lý trước phiên toà, và từ khi thụ lý tới khi có bản án cần một khoảng thời gian đáng kể. Trong thời gian đó, tình trạng bị giam giữ thường kéo dài, khiến gia đình phải sống trong quãng thời gian không nhìn thấy trước điều gì.

Ngoài ra, với những người vừa mới nhập cảnh, còn thêm hoàn cảnh là trong nước Nhật không có ai đứng ra bảo lãnh và chỗ ở cũng chưa ổn định. Những vấn đề thực tế như bảo đảm đầu mối liên lạc, liên hệ với gia đình ở quê nhà, bố trí phiên dịch, phát sinh song song với các điểm tranh luận pháp lý.

Cách xử lý những vụ chỉ mang hộ theo lời nhờ

Với các vụ ma tuý được giấu trong đáy đôi của vali hay trong đồ lưu niệm, người vận chuyển thường nói rằng mình không biết bên trong là gì. Tội phạm chỉ thành lập khi có yếu tố cố ý, nên về mặt pháp lý đây là lập luận có ý nghĩa trực diện.

Mặt khác, để lời giải thích ấy được chấp nhận, nó phải ăn khớp với các tình tiết như diễn biến chuyến đi, quan hệ với người nhờ, số tiền thù lao và tính tương xứng của nó, hoàn cảnh nhận giữ kiện hàng, ai chi trả chi phí đi lại. Người ta cũng sẽ yêu cầu giải thích vì sao trọng lượng hay hình dáng kiện hàng có điểm bất thường mà vẫn không kiểm tra. Việc có bị đánh giá là cố ý gián tiếp hay không thường là ngã rẽ trên thực tế.

Vì vậy, việc xây dựng lời khai ban đầu ra sao mang tính quyết định. Không nên mỗi lúc kể một mảnh ký ức, mà cần trình bày nhất quán theo trình tự thời gian toàn bộ diễn biến từ khâu chuẩn bị chuyến đi cho tới lúc bị bắt giữ. Trong các trao đổi qua phiên dịch, những cách diễn đạt tinh tế liên quan tới nhận thức có thể mang nghĩa mạnh hơn khi vào biên bản, nên điểm này cũng cần lưu ý.

Đặc thù của loại vụ việc này nhìn từ góc độ tư cách lưu trú

Luật quản lý xuất nhập cảnh (入管法) điều 24 mục 4 điểm チ (chi) liệt kê vào căn cứ trục xuất (退去強制) những người bị kết án có tội do vi phạm các văn bản được nêu, trong đó có Luật kiểm soát chất kích thích. Mức nặng nhẹ của hình phạt không phải là điều kiện, nên với loại vụ việc này, một khi đã bị kết án có tội thì việc căn cứ trục xuất hình thành là điều không tránh khỏi.

Trên cơ sở đó, vì mức tối thiểu của hình phạt được đặt từ 3 năm trở lên, nên nếu bị kết tội thì khả năng phải chấp hành thực tế hình phạt trên 1 năm là cao. Câu trừ tại điều 50 khoản 1 của Luật quản lý xuất nhập cảnh đặt điều kiện nặng hơn đối với người bị tuyên hình phạt giam giữ chung thân hoặc trên 1 năm: chỉ cho phép lưu trú khi thừa nhận có tình tiết đặc biệt khiến việc không cho lưu trú bị coi là thiếu cân nhắc về mặt nhân đạo. Nói cách khác, với loại vụ việc này, chính khuôn khổ xét giấy phép lưu trú đặc biệt (在留特別許可) dịch sang phía khắt khe hơn.

Thêm nữa, sau khi bị trục xuất, căn cứ từ chối nhập cảnh (上陸拒否) theo điều 5 khoản 1 mục 5 của Luật quản lý xuất nhập cảnh vẫn còn, và điều này không đặt các mốc 1 năm, 5 năm, 10 năm như mục 9 cùng khoản. Với những người bị trục xuất trong khi gia đình còn ở Nhật, đây là điều ảnh hưởng tới cả triển vọng đoàn tụ sau này.

Cái bẫy của việc sớm chuyển sang bào chữa về tình tiết giảm nhẹ

Với các vụ án nghiêm trọng, đôi khi người ta nói rằng có tranh luận thì kết quả cũng không đổi, nên nên sớm thừa nhận sự việc và chuyển hướng sang giảm nhẹ hình phạt. Nếu chỉ nhìn vào một điểm là rút ngắn thời hạn hình phạt thì quả thật có những tình huống lựa chọn ấy là hợp lý.

Nhưng với thân chủ là người nước ngoài, lựa chọn này đi kèm một ý nghĩa khác. Theo cấu trúc của điểm チ, bị kết án có tội là căn cứ trục xuất phát sinh bất kể hình phạt nặng nhẹ. Nghĩa là dù thành công trong việc giảm nhẹ hình phạt, kết quả về mặt lưu trú vẫn không đổi. Lối ra có thể giữ được tư cách lưu trú (在留資格) chỉ còn giới hạn ở hai khả năng: quyết định không khởi tố (不起訴処分) trước khi truy tố, hoặc phán quyết vô tội tại phiên toà.

Vì vậy, khi khách quan vẫn còn dư địa tranh luận về yếu tố cố ý mà lại sớm thừa nhận sự việc nhằm mục đích giảm nhẹ hình phạt, thì đó có thể là lựa chọn khiến ta mất mát rất nhiều nếu nhìn từ góc độ lưu trú. Đo triển vọng vụ án hình sự và triển vọng lưu trú bằng hai thước đo riêng, truyền đạt chính xác cả hai cho thân chủ và gia đình, rồi để họ tự quyết định phương án. Đây chính là khâu mà văn phòng chúng tôi dành nhiều thời gian nhất.

Xin nói thêm, việc quyết định tranh luận về cố ý phải được đưa ra sau khi rà soát kỹ toàn bộ chứng cứ; chúng tôi không hề nói rằng cứ tranh luận là sẽ có lợi. Công việc đi trước là xác định, dựa trên hồ sơ, xem có dư địa tranh luận hay không.

Vụ việc đã giải quyết và cơ chế tư vấn

Về các vụ án nghiêm trọng và các vụ có tranh chấp về mục đích thu lợi, chúng tôi nêu hai vụ trong phạm vi có thể công bố. Các vụ việc đã giải quyết trong quá khứ đều dựa trên tình tiết riêng của từng vụ và không bảo đảm sẽ có kết quả tương tự.

Luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp phụ trách toàn bộ quá trình, từ buổi tiếp xúc đầu tiên trong trại tạm giữ cho tới khi kết thúc tranh tụng tại phiên toà. Với các vụ thuộc diện xét xử có hội thẩm nhân dân, việc xây dựng lập luận và thẩm định chứng cứ trong thủ tục chỉnh lý trước phiên toà đòi hỏi thời gian dài, và chúng tôi giữ nguyên tắc một người phụ trách xuyên suốt quá trình này thay vì chia nhỏ. Đối với tiếng Trung, văn phòng có phiên dịch chuyên trách thường trực, am hiểu các vụ án của người nước ngoài; khác với phiên dịch do cơ quan điều tra chỉ định, đây là người làm việc vì chính thân chủ và có thể sử dụng trong toàn bộ thủ tục hình sự. Với các ngôn ngữ khác, trong đó có tiếng Việt, chúng tôi bố trí phiên dịch tuỳ theo từng vụ việc.

• Với thân chủ bị truy tố về tội tàng trữ chất kích thích có mục đích thu lợi theo Luật kiểm soát chất kích thích, nhờ phân tích triệt để chứng cứ cùng phần hỏi bị cáo và đối chất nhân chứng, bản án vô tội đã được tuyên. Đây là vụ việc mà chúng tôi tranh luận trực diện, bám sát chứng cứ, về việc nhận định yếu tố chủ quan là mục đích thu lợi.
• Văn phòng có kinh nghiệm xử lý các vụ án hình sự mang tính quốc tế, các vụ án thuộc diện xét xử có hội thẩm nhân dân và những vụ án nghiêm trọng được báo chí thế giới đưa tin.

Những vụ bắt đầu từ một cuộc bắt giữ ở sân bay có mức độ nghiêm trọng của tội danh, độ dài của thủ tục và gánh nặng đặt lên gia đình khác hẳn các vụ ma tuý khác. Chính vì thế, việc ngay từ đầu hướng phương án bào chữa về phía nào sẽ chi phối rất lớn các lựa chọn về sau. Điều quan trọng hơn cả là đặt cạnh nhau hai thước đo, thời hạn hình phạt và tư cách lưu trú, để quý vị quyết định phương án trong tâm thế thấy thuyết phục. Chúng tôi mong được đồng hành cùng quý vị, bắt đầu từ việc sắp xếp lại các tình tiết. Bài viết này là phần giải thích mang tính chung; với vụ việc cụ thể, xin hãy trao đổi trực tiếp với luật sư. Các vụ việc đã giải quyết trong quá khứ đều dựa trên tình tiết riêng của từng vụ và không bảo đảm sẽ có kết quả tương tự.

Bài viết này phản ánh pháp luật tại thời điểm tháng 8 năm 2026.

Về tác giả

Matsumura Daisuke, Luật sư
Đoàn Luật sư Dai-Ichi Tokyo (số đăng ký 59077, đăng ký năm 2019)
Văn phòng luật Funado International (Toà nhà Fuse, khu chính tầng 3, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực chuyên sâu: bào chữa hình sự cho người nước ngoài và các thủ tục nhập quản.
Các kết quả đã đạt được gồm bản án vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát chất kích thích (tàng trữ nhằm mục đích thu lợi), quyết định không khởi tố trong các vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép lưu trú đặc biệt trong những vụ được coi là khó.

Văn phòng luật Funado International
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119