Bị nói nhận tội thì sớm được về: hai rủi ro chồng lên nhau giữa lời khai và tư cách lưu trú

Không ít thân chủ và gia đình kể lại rằng trong phòng hỏi cung, họ được nghe những câu đại ý là nhận tội thì sớm được về, còn tranh cãi thì sẽ kéo dài. Nghĩ tới công việc và gia đình, mong muốn được ra ngoài sớm dù chỉ một ngày là điều hoàn toàn tự nhiên. Thế nhưng, trong án ma tuý của người nước ngoài, mục tiêu ra ngoài sớm và mục tiêu tiếp tục sống ở Nhật không phải lúc nào cũng cùng hướng. Bài viết này sắp xếp lại hai mục tiêu ấy lệch nhau ở đâu, và nên đối diện với hoạt động hỏi cung như thế nào.

Những điểm chính

• Sớm được trả tự do và giữ được tư cách lưu trú là hai mục tiêu khác nhau, đôi khi mâu thuẫn với nhau.
• Trong án ma tuý, bản thân bản án có tội đã là căn cứ trục xuất theo Luật quản lý xuất nhập cảnh điều 24 mục 4 điểm チ, không xét tới mức nặng nhẹ của hình phạt.
• Khai hay không khai là quyền của đương sự, và việc chọn im lặng không được coi là lý do để đối xử bất lợi.
• Lời khai qua phiên dịch có thể bị đổi sắc thái khi đưa vào biên bản, nên khâu đọc lại trước khi ký rất quan trọng.
• Hồ sơ ghi lại việc đã tranh luận về cố ý có thể trở thành nền tảng lập luận cho thủ tục nhập cư sau này.

Ra ngoài sớm và tiếp tục sống ở Nhật có phải là cùng một mục tiêu không?

Rất tiếc, không phải lúc nào cũng vậy. Đây chính là điểm dễ bị hiểu lầm nhất trong án hình sự của người nước ngoài.

Đúng là khi thừa nhận sự việc và không còn điểm tranh chấp, thủ tục có thể chạy nhanh hơn. Nhưng với án ma tuý, phía trước đó là kết luận có tội. Luật quản lý xuất nhập cảnh (入管法) điều 24 mục 4 điểm チ (chi) quy định người bị kết án có tội do vi phạm một trong các văn bản: Luật kiểm soát ma tuý và thuốc hướng thần (麻薬及び向精神薬取締法), Luật quy định về việc trồng cây cần sa (大麻草の栽培の規制に関する法律), Luật thuốc phiện (あへん法), Luật kiểm soát chất kích thích (覚醒剤取締法), Luật đặc lệ về ma tuý (麻薬特例法), hoặc Chương 14 Quyển 2 Bộ luật Hình sự, là đối tượng của trục xuất (退去強制), và không hề nhắc tới loại hình phạt hay mức hình phạt. Phạt tiền, miễn hình phạt hay án có hưởng án treo đều thuộc diện này. Nghĩa là dù ra ngoài sớm, sau đó thủ tục của cục quản lý xuất nhập cảnh vẫn có thể bắt đầu.

Nên tiếp nhận lời giải thích nhận tội thì sớm được về như thế nào?

Trước hết, cần bình tĩnh xác định câu nói đó hứa hẹn điều gì. Người quyết định có tiếp tục giam giữ hay không là thẩm phán, người quyết định có truy tố hay không là kiểm sát viên. Những lời dự đoán được nói ra trong phòng hỏi cung không bảo đảm kết quả.

Trên cơ sở đó, xin nói thêm rằng việc khắc phục hậu quả khi đã thừa nhận nội dung trái sự thật là khó hơn nhiều so với tưởng tượng. Biên bản một khi đã lập thì nằm lại trong hồ sơ, và nếu sau này thay đổi lời khai, người ta sẽ hỏi tại sao lúc đầu lại nói như vậy. Ngược lại, nếu có những điểm đúng là cần thừa nhận, thì việc trình bày thành thật rồi tích luỹ các tình tiết giảm nhẹ đôi khi lại có lợi. Nói tóm lại, điều quan trọng là trình tự: xác định đâu là sự thật trước, rồi mới quyết định phương án, chứ không phải chọn giữa nhận hay không nhận.

Quyền im lặng và việc ký vào biên bản lời khai

Khai hay không khai là điều đương sự có thể lựa chọn. Việc không trả lời những nội dung mình không muốn trả lời cũng là thực hiện một quyền được pháp luật thừa nhận, không có gì phải áy náy. Chúng tôi luôn nói rõ điều này với thân chủ ngay trong buổi tiếp xúc đầu tiên.

Biên bản lời khai không phải là bản ghi nguyên văn những gì đã nói, mà do phía phụ trách hỏi cung tóm tắt ý chính. Sau khi được đọc lại, đương sự được yêu cầu ký; nếu thấy nội dung khác với điều mình đã trình bày, có thể yêu cầu sửa ngay tại chỗ, và cũng có thể từ chối ký. Điều duy nhất chúng tôi mong quý vị tránh là ký khi chưa hiểu nội dung.

• Có thể chọn không trả lời những nội dung mình không muốn trả lời
• Nếu thấy nội dung biên bản có chỗ không ổn, có thể đề nghị sửa ngay tại chỗ
• Không cần phải ký khi chưa hiểu nội dung
• Những điều thấy bất thường trong quá trình hỏi cung, hãy kể cụ thể với luật sư bào chữa khi gặp mặt

Lời khai qua phiên dịch có thể lệch đi như thế nào?

Trong thủ tục xuyên ngôn ngữ, những cách nói tinh tế rất dễ bị đánh mất. Chẳng hạn, một câu có dè dặt như tôi đã nghĩ có lẽ là như vậy lại bị thay bằng một câu khẳng định là tôi đã biết. Lời giải thích tôi giữ hộ cho người khác bị tóm tắt thành tôi đã nhận. Những sai lệch như thế là khác biệt nghiêm trọng, có thể chi phối việc nhận định cố ý về sau.

Phiên dịch do cơ quan điều tra bố trí là để thủ tục vận hành được. Đó không phải là người đứng về phía đương sự và cùng cân nhắc tới từng cách chọn chữ. Chính vì vậy, việc dùng phiên dịch của phía luật sư để xác nhận kỹ các tình tiết bằng tiếng mẹ đẻ mới có ý nghĩa.

Ý nghĩa của hồ sơ đã tranh luận về cố ý đối với các thủ tục sau

Trong án ma tuý, không hiếm tranh chấp xoay quanh nhận thức, kiểu như tôi chỉ giữ hộ đồ, hay tôi không biết bên trong là gì. Việc trình bày kỹ điểm này và để lại trong hồ sơ ngay trong thủ tục hình sự cũng có ý nghĩa đối với thủ tục nhập cư về sau.

Trong thực tiễn của cơ quan quản lý xuất nhập cảnh, cách vận hành cho rằng việc xác định căn cứ trục xuất không đòi hỏi yếu tố cố ý hay lỗi vô ý đã được duy trì từ lâu. Luật sư Matsumura Daisuke hiện vẫn đang theo đuổi một vụ kiện đặt thẳng câu hỏi rằng nguyên tắc trách nhiệm có nên áp dụng cả cho biện pháp hành chính là trục xuất hay không, trong vụ việc trục xuất với lý do tiếp tay cho lao động bất hợp pháp. Chúng tôi không thể nói trước kết luận, và xin lưu ý đây là vấn đề còn đang tranh tụng. Dù vậy, có thể khẳng định rõ ý nghĩa thực tiễn này: việc tranh luận về nội dung nhận thức ở giai đoạn hình sự và lưu lại diễn biến đó trong hồ sơ sẽ là nền móng khi dựng tuyến phòng thủ thứ hai.

Ngược lại, nếu chỉ vì muốn ra ngoài sớm mà thừa nhận, thì dư địa tranh luận về nhận thức ở các thủ tục sau sẽ bị thu hẹp.

Về cơ chế làm việc của văn phòng

Tại Văn phòng luật sư quốc tế Funado, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp phụ trách toàn bộ quá trình, từ buổi tiếp xúc đầu tiên trong trại tạm giữ cho tới khi kết thúc tranh tụng tại phiên toà. Phương án ứng phó với hoạt động hỏi cung cần được điều chỉnh theo tình hình từng ngày, nên chúng tôi giữ cơ chế không thay đổi người phụ trách.

Đối với tiếng Trung, văn phòng có phiên dịch chuyên trách thường trực, am hiểu các vụ án của người nước ngoài. Khác với phiên dịch do cơ quan điều tra chỉ định, đây là người làm việc vì chính thân chủ và có thể sử dụng trong toàn bộ thủ tục hình sự, nhờ đó có thể vừa xác nhận sắc thái lời khai bằng tiếng mẹ đẻ vừa quyết định phương án. Với các ngôn ngữ khác, trong đó có tiếng Việt, chúng tôi bố trí phiên dịch tuỳ theo từng vụ việc. Các thủ tục về tư cách lưu trú (在留資格) cần thiết sau khi kết thúc thủ tục hình sự được xử lý cùng hành chính thư sĩ hợp tác với văn phòng.

Từ những vụ việc đã nhận

Trong vụ việc một người bị coi là kẻ nhận tiền của đường dây lừa đảo đặc biệt và bị bắt lại nhiều lần, chúng tôi đã thiết kế chi tiết cách ứng phó với hoạt động hỏi cung, phản đối rõ ràng những cách hỏi cung không thoả đáng và liên tục đưa ra lập luận cùng chứng cứ; kết quả là toàn bộ các vụ đều nhận được quyết định không khởi tố (不起訴処分). Đây là ví dụ cho thấy cách đối diện với hoạt động hỏi cung đã quyết định kết luận.

Ngoài ra, có vụ việc thân chủ bị truy tố về tội tàng trữ chất kích thích với mục đích thu lợi (営利目的) theo Luật kiểm soát chất kích thích và được tuyên vô tội nhờ phân tích triệt để chứng cứ cùng phần hỏi bị cáo và đối chất nhân chứng. Trong vụ việc một phụ nữ bị quy kết oan về tội tiếp tay cho lao động bất hợp pháp, chúng tôi vừa tiếp tục vụ kiện đặt câu hỏi về phạm vi của nguyên tắc trách nhiệm, vừa đã giành được giấy phép lưu trú đặc biệt (在留特別許可) chưa từng có tiền lệ trong loại vụ việc bị nhận định phạm tội này.

Mong muốn sớm được ra ngoài không hề sai. Chỉ xin quý vị dành một khoảng thời gian trước khi quyết định, để cùng luật sư bào chữa (弁護人) xác nhận lại các tình tiết. Nếu phương án được thiết kế cẩn thận, con đường vừa hướng tới việc được trả tự do vừa giữ được tư cách lưu trú vẫn có thể mở ra. Bài viết này là phần giải thích mang tính chung; với vụ việc cụ thể, xin hãy trao đổi trực tiếp với luật sư. Ngoài ra, các vụ việc đã giải quyết trong quá khứ đều dựa trên tình tiết riêng của từng vụ và không bảo đảm sẽ có kết quả tương tự.

Bài viết này phản ánh pháp luật tại thời điểm tháng 8 năm 2026.

Về tác giả

Matsumura Daisuke, Luật sư
Đoàn Luật sư Dai-Ichi Tokyo (số đăng ký 59077, đăng ký năm 2019)
Văn phòng luật Funado International (Toà nhà Fuse, khu chính tầng 3, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực chuyên sâu: bào chữa hình sự cho người nước ngoài và các thủ tục nhập quản.
Các kết quả đã đạt được gồm bản án vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát chất kích thích (tàng trữ nhằm mục đích thu lợi), quyết định không khởi tố trong các vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép lưu trú đặc biệt trong những vụ được coi là khó.

Văn phòng luật Funado International
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119