Xét nghiệm nước tiểu dương tính với ma tuý thì có còn cách nào không? Cách nhìn thủ tục lấy mẫu và giám định

Rất nhiều người gục ngã ngay khi nghe cán bộ điều tra thông báo rằng mẫu nước tiểu cho kết quả dương tính. Nhưng kết quả giám định là một sự kiện, còn việc tội phạm đã được chứng minh hay chưa lại là một đánh giá pháp lý khác. Hành vi sử dụng chất kích thích bị xử phạt theo Luật kiểm soát chất kích thích (覚醒剤取締法) điều 41-3 khoản 1 mục 1, còn hành vi sử dụng cần sa bị xử phạt theo Luật kiểm soát ma tuý và thuốc hướng thần (麻薬及び向精神薬取締法) điều 66-2 khoản 1, có hiệu lực từ ngày 12 tháng 12 năm 2024. Trong cả hai trường hợp, cấu trúc chứng minh không phải là mọi thứ được quyết định chỉ bằng một tờ kết quả giám định nước tiểu. Bài viết này trình bày ở mức lý thuyết chung những điểm còn dư địa để xem xét.

Những điểm chính

• Kết quả giám định nước tiểu là chứng cứ quan trọng, nhưng bản thân nó không xác lập toàn bộ sự thật về hành vi sử dụng.
• Nếu mẫu được nộp theo hình thức tự nguyện, thì diễn biến dẫn tới việc nộp mẫu có thực sự mang tính tự nguyện hay không là vấn đề cần xem xét.
• Nếu việc lấy mẫu dựa trên lệnh của toà án, thì việc ban hành và thi hành lệnh có đúng đắn hay không có thể trở thành vấn đề.
• Tính đồng nhất của mẫu vật và quá trình bảo quản cho tới khi giám định cũng là những điểm cần kiểm tra.
• Việc xác định thời điểm và địa điểm sử dụng gắn liền với vấn đề cố ý và với sự rõ ràng của nội dung buộc tội.

Kết quả dương tính có nghĩa là không còn gì để tranh luận nữa hay sao?

Nói một cách khái quát, không hẳn như vậy. Kết quả giám định cho biết rằng từ mẫu vật đó đã phát hiện một thành phần nhất định. Từ dữ kiện ấy, toàn bộ sự thật của tội phạm gồm thời điểm nào, nơi nào, ai, với nhận thức ra sao đã đưa chất đó vào cơ thể, không tự động được suy ra.

Dĩ nhiên, kết quả giám định là chứng cứ có sức nặng, và chúng tôi không có ý khuyên ai xem nhẹ điều đó. Điều muốn nói là: nếu dừng mọi suy nghĩ ngay tại thời điểm biết kết quả, thì những điều đáng lẽ phải được kiểm tra sẽ trôi qua mà không ai kiểm tra, trong khi thủ tục vẫn tiếp tục chạy. Một vụ việc cụ thể còn dư địa tranh luận tới đâu thì chỉ có thể trả lời sau khi đọc hồ sơ, nên phần dưới đây xin được đọc như những góc nhìn chung.

Việc lấy nước tiểu theo hình thức tự nguyện có thể phát sinh vấn đề ở đâu?

Đúng như tên gọi, điểm xuất phát là mẫu vật có được nộp dựa trên ý chí của chính người đó hay không. Nếu có những tình tiết như bị giữ lại tại hiện trường trong thời gian dài, hoặc trên thực tế không thể rời khỏi nơi đó, thì việc nộp mẫu có thực sự tự nguyện hay không trở thành đối tượng xem xét.

Với các vụ việc của người nước ngoài, điểm này có cái khó riêng. Không hiếm trường hợp người ta được yêu cầu ký vào giấy tờ trong khi chưa nắm chính xác nội dung đang được yêu cầu. Ngay cả khi có phiên dịch, thì việc bản chất tự nguyện và quyền được từ chối có được truyền đạt rõ ràng bằng tiếng mẹ đẻ hay không lại là chuyện khác. Hãy cố nhớ lại tình huống lúc đó càng cụ thể càng tốt và ghi ra giấy: giờ giấc, địa điểm, số người có mặt, nội dung trao đổi. Những ghi chép ấy sẽ là manh mối cho việc xem xét về sau.

Trường hợp lấy mẫu theo lệnh của toà án thì nhìn nhận thế nào?

Khi cơ quan điều tra xin được lệnh của thẩm phán và tiến hành lấy nước tiểu một cách cưỡng chế, nguyên tắc lệnh của toà (令状主義) phát huy tác dụng. Do đó, những điểm cần xem xét là: đã có đủ tài liệu để lệnh được ban hành hay chưa, và cách thức thi hành có nằm trong phạm vi mà lệnh cho phép hay không.

Trên thực tế, vấn đề này thường nối liền với diễn biến trước khi xin lệnh, tức là tính hợp pháp của việc hỏi thăm chức vụ và kiểm tra đồ mang theo. Nếu đầu mối ban đầu có vấn đề, thì đánh giá về các thủ tục phái sinh từ đó cũng có thể bị ảnh hưởng. Đây là nội dung vẫn được bàn trong khuôn khổ loại trừ chứng cứ thu thập trái pháp luật. Về phía luật sư bào chữa (弁護人), công việc bắt đầu từ yêu cầu công khai hồ sơ và dựng lại tỉ mỉ trình tự thời gian.

Tính đồng nhất của mẫu vật và chuỗi bảo quản

Nước tiểu đã lấy phải đúng là mẫu vật được đưa đi giám định. Và trong khoảng thời gian từ khi lấy tới khi giám định, mẫu phải được quản lý trong trạng thái không thể lẫn lộn hay biến chất. Hai điều này là tiền đề để kết quả giám định được sử dụng làm chứng cứ.

Những nội dung cần kiểm tra chẳng hạn như dưới đây. Tất nhiên, không phải lúc nào cũng tìm thấy sai sót ở các khâu này; trong phần lớn vụ việc, quy trình được xử lý đúng đắn. Điều quan trọng là giữ thái độ xác minh bằng hồ sơ rằng các tiền đề đã được thoả mãn.

• Ngày giờ, địa điểm lấy mẫu, người chứng kiến và cách các thông tin đó được ghi lại
• Cách niêm phong và dán nhãn lên vật chứa, có được thực hiện trước mặt đương sự hay không
• Lộ trình và điều kiện bảo quản từ lúc lấy mẫu tới khi bàn giao cho cơ quan giám định
• Cách xác định mẫu vật được ghi trong bản kết luận giám định và phương pháp giám định

Vì sao thời điểm và địa điểm sử dụng lại trở thành vấn đề?

Trong các tội sử dụng, không ít trường hợp giám định nước tiểu trên thực tế là chứng cứ khách quan duy nhất. Thế nhưng, điều mà giám định cho biết chỉ dừng ở chỗ chất đó đã có trong cơ thể vào một khoảng thời gian nào đó. Vì vậy, thời điểm và nơi sử dụng thường phải dựa vào lời khai của chính đương sự.

Chính ở đây, sức nặng của nội dung lời khai hiện ra. Nếu trí nhớ còn mơ hồ mà lại khai ngày giờ và địa điểm theo kịch bản được đưa ra trong buổi hỏi cung, thì điều đó trở thành bộ khung của nội dung buộc tội. Ngược lại, với những vụ có khả năng bị người khác cho dùng mà không hay biết, hoặc những vụ có ăn uống chung với người khác, thì bản thân vấn đề cố ý trở thành đối tượng xem xét. Vấn đề nhận thức còn có ý nghĩa ở thủ tục nhập cư diễn ra sau này, nên rất đáng để ghi chép cẩn thận ngay từ giai đoạn hình sự.

Việc tranh luận có ý nghĩa gì đối với tư cách lưu trú

Với người nước ngoài, việc xem xét này không dừng lại ở thủ tục hình sự. Luật quản lý xuất nhập cảnh (入管法) điều 24 mục 4 điểm チ (chi) quy định người bị kết án có tội do vi phạm Luật kiểm soát chất kích thích, Luật kiểm soát ma tuý và thuốc hướng thần và các luật khác là đối tượng của trục xuất (退去強制), mà không hề đề cập tới loại hình phạt hay mức hình phạt. Phạt tiền hay án có hưởng án treo đều được đối xử như nhau. Do đó, một phương án bào chữa lấy mục tiêu cuối cùng là giành án treo tại phiên toà sẽ không khép kín được việc bảo vệ tư cách lưu trú (在留資格).

Văn phòng chúng tôi thiết kế tuyến phòng thủ thứ nhất là giành quyết định không khởi tố (不起訴処分) ở giai đoạn trước khi truy tố, tuyến thứ hai là tranh luận trong thủ tục trục xuất, tuyến thứ ba là giấy phép lưu trú đặc biệt (在留特別許可). Việc xem xét thủ tục lấy mẫu và giám định vừa là hạt nhân của tuyến thứ nhất, vừa để lại những ghi chép nâng đỡ tuyến thứ hai và thứ ba. Không ai có thể bảo đảm kết quả, nhưng việc đã xem xét đến nơi đến chốn hay chưa thì sẽ hiện rõ ở các thủ tục về sau.

Cơ chế làm việc của văn phòng và một số vụ việc đã nhận

Tại Văn phòng luật sư quốc tế Funado, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp phụ trách toàn bộ quá trình, từ buổi tiếp xúc đầu tiên trong trại tạm giữ cho tới khi kết thúc tranh tụng tại phiên toà. Ký ức về hoàn cảnh lúc lấy mẫu rất dễ phai, nên chúng tôi coi trọng việc hỏi kỹ đương sự ngay từ giai đoạn sớm. Đối với tiếng Trung, văn phòng có phiên dịch chuyên trách thường trực, am hiểu các vụ án của người nước ngoài; khác với phiên dịch do cơ quan điều tra chỉ định, đây là người làm việc vì lợi ích của chính đương sự và có thể sử dụng trong toàn bộ thủ tục hình sự. Với các ngôn ngữ khác, trong đó có tiếng Việt, chúng tôi bố trí phiên dịch tuỳ theo từng vụ việc.

Trong quá khứ, chúng tôi đã có vụ việc mà thân chủ bị truy tố về tội tàng trữ chất kích thích với mục đích thu lợi (営利目的) theo Luật kiểm soát chất kích thích; sau khi phân tích triệt để chứng cứ và tiến hành hỏi bị cáo cùng đối chất nhân chứng, bản án tuyên vô tội đã được đưa ra. Ngoài ra, trong vụ việc một người bị coi là kẻ nhận tiền trong đường dây lừa đảo đặc biệt và bị bắt lại nhiều lần, nhờ kiên trì ứng phó với hoạt động hỏi cung và liên tục phản đối những cách hỏi cung không thoả đáng, toàn bộ các vụ đều nhận được quyết định không khởi tố.

Khi kết quả giám định được đưa ra, việc bạn dừng suy nghĩ ở đó hay quay lại kiểm tra từ các tiền đề sẽ làm thay đổi những gì diễn ra sau này. Đọc hồ sơ, kiểm tra những gì cần kiểm tra, rồi mới chọn phương án. Chúng tôi cho rằng trình tự ấy rốt cuộc là con đường chắc chắn nhất. Bài viết này là phần giải thích mang tính chung; với vụ việc cụ thể, xin hãy trao đổi trực tiếp với luật sư. Ngoài ra, các vụ việc đã giải quyết trong quá khứ đều dựa trên tình tiết riêng của từng vụ và không bảo đảm sẽ có kết quả tương tự.

Bài viết này phản ánh pháp luật tại thời điểm tháng 8 năm 2026.

Về tác giả

Matsumura Daisuke, Luật sư
Đoàn Luật sư Dai-Ichi Tokyo (số đăng ký 59077, đăng ký năm 2019)
Văn phòng luật Funado International (Toà nhà Fuse, khu chính tầng 3, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực chuyên sâu: bào chữa hình sự cho người nước ngoài và các thủ tục nhập quản.
Các kết quả đã đạt được gồm bản án vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát chất kích thích (tàng trữ nhằm mục đích thu lợi), quyết định không khởi tố trong các vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép lưu trú đặc biệt trong những vụ được coi là khó.

Văn phòng luật Funado International
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119