Luật sư làm gì để xin không khởi tố? Nội dung buổi làm việc với công tố viên và bản ý kiến

Trong lúc việc tạm giam (勾留) còn kéo dài, luật sư rốt cuộc đang làm gì? Đó là câu hỏi chúng tôi nhận được từ cả thân chủ lẫn gia đình đang chờ ở bên ngoài. Nhìn từ ngoài thì khó thấy chuyển động, nhưng chính quãng thời gian trước khi có quyết định xử lý mới là lúc hoạt động bào chữa dày đặc nhất. Đặc biệt trong án ma túy của người nước ngoài, vì chính sự kiện bị kết tội sẽ định đoạt quyền lưu trú, nên chúng tôi dồn sức vào đúng một điểm: có bị truy tố hay không. Bài viết trình bày nội dung của buổi làm việc với công tố viên và của bản ý kiến đề nghị không khởi tố.

Những điểm chính

• Trước khi quyết định xử lý được đưa ra, luật sư nộp cho công tố viên bản ý kiến đề nghị không khởi tố và, khi cần, đề nghị được gặp trực tiếp.
• Bản ý kiến được dựng theo ba lớp: lập luận về tình tiết của chính hành vi, lập luận về hoàn cảnh chung của thân chủ, và ảnh hưởng tới quyền lưu trú.
• Trong án ma túy, bản án có tội dẫn thẳng tới căn cứ trục xuất (退去強制) theo Điều 24 khoản 4 mục チ Luật quản lý xuất nhập cảnh (入管法), nên việc trình bày mức độ nghiêm trọng ấy theo đúng điều luật là có ý nghĩa.
• Người bảo lãnh, cơ chế giám sát, việc khám chữa tại cơ sở y tế, cùng tài liệu về việc tiếp tục công việc hay việc học là những cột trụ chống đỡ cho lập luận.
• Tài liệu không phải cứ nộp sớm là tốt; điều quan trọng là chỉnh đốn sau khi đã xác nhận rõ sự việc.

Trước khi có quyết định xử lý, luật sư đang làm gì?

Nói ngắn gọn, chúng tôi tự mình chuẩn bị và chuyển tới công tố viên những chất liệu cần thiết để họ phán định có truy tố hay không. Trong tay cơ quan điều tra, theo cấu trúc thông thường, chứng cứ theo hướng bất lợi dễ tập hợp hơn. Còn các tình tiết có lợi, nếu không được thu thập và trình bày một cách có ý thức, sẽ không xuất hiện trên bàn cân.

Cụ thể, luật sư bào chữa (弁護人) gặp thân chủ nhiều lần để làm rõ sự việc, thu thập tài liệu cần thiết từ những người liên quan, rồi soạn bản ý kiến dựa trên đó. Sau đó liên hệ với công tố viên phụ trách để nộp văn bản, và tùy vụ việc còn đề nghị được gặp trực tiếp để trình bày. Vì thời hạn tạm giam là có hạn, chúng tôi phải tính ngược từ mốc cuối để sắp xếp trình tự công việc.

Bản ý kiến đề nghị không khởi tố viết những gì?

Về bố cục, chúng tôi dựng theo ba lớp. Thứ nhất là tình tiết của chính hành vi, tức lập luận về việc đánh giá bản thân vụ việc. Thứ hai là hoàn cảnh chung, tức lập luận về tình hình sinh sống của thân chủ và những tình tiết phát sinh sau vụ việc. Thứ ba là ảnh hưởng tới quyền lưu trú.

Ở lớp thứ nhất, chúng tôi xem xét hành vi có thỏa mãn cấu thành tội phạm hay không, có thể nói là đã có nhận thức về việc tàng trữ hay không, chứng cứ đã được thu thập ra sao. Nếu có điểm tranh luận được thì phải bàn thẳng ở giai đoạn này, trước khi trôi sang phần tình tiết giảm nhẹ. Ở lớp thứ hai, chúng tôi mô tả cụ thể nền tảng đời sống, quan hệ gia đình, thực tế công việc hoặc việc học, và những biện pháp đã thực hiện sau vụ việc. Nói chung chung về việc ăn năn thì không tới được đâu; cần chỉ rõ ai, khi nào, đã làm gì, kèm theo tài liệu chứng minh.

• Tình tiết hành vi: cấu thành tội phạm, yếu tố cố ý, hình thái, số lượng, quan hệ đồng phạm, tính hợp pháp của thủ tục thu thập chứng cứ
• Hoàn cảnh chung: nền tảng đời sống, quan hệ gia đình, công việc và việc học, có thiệt hại hay không, các nỗ lực phòng ngừa tái sử dụng
• Ảnh hưởng tới quyền lưu trú: cấu trúc của Điều 24 khoản 4 mục チ và hệ quả mà bản án có tội mang lại

Việc mất tư cách lưu trú có liên quan gì tới quyết định xử lý không?

Chúng tôi cho rằng có thể liên quan, và đặt nó thành một trong những cột trụ lập luận của mình. Với bị cáo là người Nhật, dù nhận bản án treo thì họ vẫn tiếp tục sống trong cộng đồng. Nhưng với người nước ngoài, theo Điều 24 khoản 4 mục チ, chính sự kiện vi phạm pháp luật về ma túy mà bị kết tội đã trở thành căn cứ trục xuất. Không có giới hạn về loại hình phạt hay thời hạn hình phạt; phạt tiền, miễn hình phạt hay án treo đều được đối xử như nhau.

Hơn nữa, quy định loại trừ dành cho án treo nằm ở câu ngoại lệ của mục リ cùng điều luật, mà mục ấy lại viết rõ là ngoài những người được nêu tại các mục từ ニ đến チ. Tội phạm ma túy ngay từ đầu đã nằm ở phía ngoài, nên câu ngoại lệ không với tới. Nghĩa là án treo tại phiên tòa không thể là điểm đến, nếu nhìn từ góc độ quyền lưu trú. Dựa trên cấu trúc ấy, kết luận là: hoạt động bào chữa trong án ma túy của người nước ngoài phải được dựng lên với mục tiêu ưu tiên hàng đầu là giành quyết định không khởi tố (不起訴処分) trước khi truy tố.

Không chắc công tố viên phụ trách lúc nào cũng nắm rõ cấu trúc điều luật của Luật quản lý xuất nhập cảnh. Chính vì thế, việc dẫn điều luật ra và trình bày cụ thể rằng với người này, bị truy tố nghĩa là gì, mang một ý nghĩa thực tiễn rõ ràng. Chúng tôi cho rằng đây là điều đáng nói thẳng, như một chất liệu tác động tới quyền quyết định về việc xử lý.

Cần chuẩn bị những tài liệu nào?

Tùy từng vụ việc, nhưng xin nêu những thứ chúng tôi thường coi trọng. Điều cốt yếu là tất cả phải hoạt động như bằng chứng cho sự thật, chứ không phải như một bài văn.

Khi thu thập tài liệu, chúng tôi thường phải nhờ tới sự hợp tác của gia đình hoặc của người ở nơi làm việc. Trong những lúc như vậy, việc giải thích nội dung vụ việc tới đâu và theo cách nào đều được cân nhắc thận trọng. Vì đây là chuyện liên quan tới danh dự của thân chủ và vị thế của họ tại nơi làm việc, chúng tôi vừa tiến hành vừa xác định giới hạn cần thiết.

• Giấy cam kết bảo lãnh, kèm văn bản ghi cụ thể tình hình sinh sống và cách thức giám sát của người bảo lãnh
• Hồ sơ khám chữa tại cơ sở y tế, và kế hoạch điều trị nếu có nghi ngờ về lệ thuộc chất gây nghiện
• Văn bản của nơi làm việc về việc tiếp tục sử dụng lao động, giấy tờ của trường về việc còn theo học
• Tài liệu thể hiện thực tế đời sống như cơ cấu gia đình, thực tế cấp dưỡng, lịch sử chuyển tiền
• Văn bản trình bày nội dung ăn năn của thân chủ, bám sát các sự việc cụ thể

Những điều chúng tôi lưu tâm khi làm việc với công tố viên

Chúng tôi không coi buổi làm việc là dịp để một mình trình bày lý lẽ của phía mình. Đó còn là dịp để nắm xem phía điều tra đang coi điểm nào là vấn đề, và kiểm tra xem ta có chất liệu nào đáp lại mối lo ngại ấy hay không. Khi biết rõ mối lo ngại là gì thì cũng xác định được cần bổ sung tài liệu nào.

Ngoài ra, với những vụ còn tranh chấp về sự việc, chúng tôi rất chú ý không trộn lẫn lập luận về sự việc với lập luận về tình tiết giảm nhẹ. Nếu chưa thừa nhận mà cứ nộp toàn văn bản bày tỏ ăn năn thì tính nhất quán của lập luận sẽ bị tổn hại. Tranh cái gì và thừa nhận cái gì: hoàn tất việc sắp xếp này từ sớm rốt cuộc lại làm tăng sức thuyết phục. Tuy vậy, đây không phải nơi có thể nhận được cam kết về kết quả xử lý, nên chúng tôi luôn thận trọng trong việc gieo hy vọng.

Về cơ cấu làm việc của văn phòng chúng tôi

Tại Văn phòng luật sư quốc tế Funado, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp phụ trách toàn bộ tiến trình, từ buổi gặp mặt đầu tiên tại nơi tạm giữ cho đến khi phiên tòa kết thúc phần tranh tụng. Việc soạn bản ý kiến cũng như việc thương lượng với công tố viên đều do cùng một luật sư thực hiện. Bởi nếu người ra đàm phán không nắm rõ chi tiết vụ việc thì sẽ không thể đáp ứng ngay những mối lo ngại của phía đối diện.

Về tiếng Trung, văn phòng có phiên dịch chuyên trách thường trực, thông thạo các vụ việc của người nước ngoài. Ngoài phiên dịch do cơ quan điều tra chỉ định, thân chủ có thể sử dụng một phiên dịch làm việc vì mình trong suốt tiến trình tố tụng hình sự, nhờ đó việc lắng nghe sự việc và việc xác nhận các chi tiết cho bản ý kiến có thể làm tới tận những sắc thái nhỏ. Với các ngôn ngữ khác ngoài tiếng Trung, chúng tôi bố trí phiên dịch tùy theo từng vụ việc. Việc gia hạn hoặc thay đổi tư cách lưu trú (在留資格) cần làm sau khi kết thúc thủ tục hình sự được xử lý cùng văn phòng hành chính sĩ hợp tác.

Từ những vụ việc chúng tôi đã đảm nhận

Trong vụ một phụ nữ ngoài hai mươi tuổi bị quy là người đi rút tiền cho đường dây lừa đảo có tổ chức, chúng tôi đã lập luận tổng hợp về hoàn cảnh dẫn tới hành vi và các tình tiết chủ quan của thân chủ, và giành được quyết định không khởi tố. Đây là ví dụ cho thấy dù chỉ nhìn hành vi bên ngoài thì vụ việc rất bất lợi, việc mô tả tỉ mỉ thực chất của nhận thức vẫn có thể làm thay đổi phán định.

Trong vụ thân chủ bị quy là người đi nhận tiền và bị bắt lại nhiều lần, chúng tôi đã ứng phó với các buổi hỏi cung, liên tục phản đối những buổi hỏi cung không đúng mực, và giành được quyết định không khởi tố cho toàn bộ các vụ. Ngoài ra, với một người đến tư vấn đã mất tư cách lưu trú rồi bị bắt và bị truy tố, chúng tôi đã thương lượng với cơ quan chức năng để xác lập quan hệ hôn nhân và quan hệ cha con, và qua phân tích các tiền lệ đã được cho phép trước đây, đã giành giấy phép lưu trú đặc biệt (在留特別許可) chỉ với một lần nộp hồ sơ.

Mấy tuần trước khi có quyết định xử lý, nhìn từ bên ngoài có lẽ là quãng thời gian yên ắng. Nhưng thực tế, những tài liệu được tích lũy và những lời đã trao đổi trong quãng ấy sẽ định hình mọi thứ về sau. Chúng ta hãy bắt đầu từ những việc làm được, và chỉnh đốn dần theo thứ tự. Xin lưu ý rằng bài viết này chỉ mang tính giải thích chung; đối với từng vụ việc cụ thể, xin quý vị hãy tư vấn trực tiếp với luật sư. Ngoài ra, các vụ việc đã giải quyết trong quá khứ đều dựa trên hoàn cảnh riêng của từng vụ, và không bảo đảm sẽ đem lại kết quả tương tự.

Bài viết này phản ánh pháp luật tại thời điểm tháng 8 năm 2026.

Về tác giả

Matsumura Daisuke, Luật sư
Đoàn Luật sư Dai-Ichi Tokyo (số đăng ký 59077, đăng ký năm 2019)
Văn phòng luật Funado International (Toà nhà Fuse, khu chính tầng 3, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực chuyên sâu: bào chữa hình sự cho người nước ngoài và các thủ tục nhập quản.
Các kết quả đã đạt được gồm bản án vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát chất kích thích (tàng trữ nhằm mục đích thu lợi), quyết định không khởi tố trong các vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép lưu trú đặc biệt trong những vụ được coi là khó.

Văn phòng luật Funado International
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119