Điều 5 khoản 1 điểm 5: tiền án ma túy khiến việc bị từ chối nhập cảnh Nhật Bản không có thời hạn kết thúc

Dù có phải rời Nhật Bản, người ta vẫn mong một ngày nào đó được quay lại. Chúng tôi đã nghe rất nhiều lần tâm nguyện ấy từ những người phải để gia đình lại Nhật, từ những người bị cắt ngang công việc và việc học. Câu hỏi bao nhiêu năm nữa thì tôi được nhập cảnh lại cũng là câu hỏi chúng tôi nhận nhiều nhất. Riêng với án ma túy, chúng tôi buộc phải đưa ra một câu trả lời khác với các loại vụ việc khác, bởi Điều 5 khoản 1 điểm 5 của Luật quản lý xuất nhập cảnh (入管法) không viết ra con số năm nào để chờ đợi cả. Bài viết dành cho người đang tính chuyện quay lại Nhật Bản và gia đình họ, trình bày chính xác cơ chế của điều luật.

Những điểm chính

• Điều 5 khoản 1 điểm 5 coi người từng bị tuyên hình phạt do vi phạm pháp luật về kiểm soát ma túy là thuộc diện bị từ chối nhập cảnh (上陸拒否).
• Trong khi điểm 9 của cùng khoản ấn định các thời hạn 1 năm, 5 năm và 10 năm cho tiền sử bị trục xuất (退去強制), thì điểm 5 không có quy định về thời hạn.
• Vì vậy, cơ chế pháp luật không cho phép căn cứ từ chối nhập cảnh theo điểm 5 tự mất đi theo thời gian.
• Điểm 5 chỉ cần đã bị tuyên hình phạt là đủ, nên phạt tiền cũng rơi vào, và vi phạm pháp luật của nước ngoài cũng thuộc phạm vi điều chỉnh.
• Với người thuộc điểm 5, con đường còn lại chỉ là xin phép nhập cảnh đặc biệt theo Điều 12 khoản 1 của Luật quản lý xuất nhập cảnh.

Điều 5 khoản 1 điểm 5 là quy định gì?

Điều 5 khoản 1 của Luật quản lý xuất nhập cảnh liệt kê theo từng điểm những người nước ngoài không được phép nhập cảnh Nhật Bản. Điểm 5 nêu người từng bị tuyên hình phạt do vi phạm pháp luật của Nhật Bản hoặc của nước ngoài về kiểm soát ma túy, cần sa, thuốc phiện, chất kích thích hoặc thuốc hướng thần.

Bối cảnh vận hành của điều luật này khác với bối cảnh trục xuất. Trục xuất là thủ tục buộc một người đang ở Nhật phải rời khỏi Nhật, còn từ chối nhập cảnh là phán định ở thời điểm một người đang ở ngoài Nhật Bản muốn vào. Nghĩa là người nước ngoài vướng vào án ma túy sẽ phải đối diện với hai điều luật: Điều 24 khoản 4 mục チ ở cửa ra, và Điều 5 khoản 1 điểm 5 ở cửa vào.

Xem thêm các điểm khác trong cùng Điều 5 khoản 1 sẽ hiểu rõ hơn. Điểm 4 nêu người từng bị tuyên hình phạt giam giữ kōkinkei (拘禁刑) từ một năm trở lên hoặc hình phạt tương đương do vi phạm pháp luật. Điểm 6 nêu người tàng trữ trái phép ma túy, thuốc hướng thần, cây thuốc phiện, thuốc phiện, xác quả thuốc phiện, chất kích thích, nguyên liệu chất kích thích, hay dụng cụ hút thuốc phiện; điểm 8 nêu người tàng trữ trái phép súng, đao kiếm và các vật tương tự.

Phải chờ bao nhiêu năm mới lại nhập cảnh Nhật Bản được?

Về điểm này, chúng tôi buộc phải nói thẳng. Điều 5 khoản 1 điểm 5 không quy định thời hạn phải chờ. Vì vậy, không tồn tại cơ chế theo đó cứ qua một số năm nhất định là căn cứ từ chối nhập cảnh tự động mất đi.

Nơi có quy định thời hạn là điểm 9 của cùng khoản. Điểm 9 coi những người thuộc các mục từ イ đến ヘ mà chưa qua thời hạn tương ứng là thuộc diện bị từ chối nhập cảnh. Chẳng hạn mục イ quy định thời hạn một năm kể từ ngày bị từ chối, đối với người bị từ chối nhập cảnh do thuộc điểm 6 hoặc điểm 8. Mục ロ quy định thời hạn một năm kể từ ngày rời đi, đối với người bị trục xuất do thuộc các khoản của Điều 24 (trừ khoản 4 các mục từ オ đến ヨ và khoản 4-3), đã nhận quyết định theo Điều 52 khoản 5 và đã rời đi theo giấy phép tại khoản 4 của điều đó trước ngày do Bộ Tư pháp quy định (không tính người muốn nhập cảnh với tư cách lưu trú ngắn hạn). Từ mục ハ trở đi, thời hạn là 5 năm hoặc 10 năm tùy theo tiền sử bị trục xuất.

Nghĩa là việc từ chối nhập cảnh dựa trên sự kiện đã bị trục xuất thì có sẵn một lối ra tính bằng năm. Nhưng điểm 5, vốn dựa trên sự kiện đã bị tuyên hình phạt về ma túy, thì không có lối ra ấy. Cấu trúc ở đây là: ngay cả khi đã qua trọn vẹn thời hạn của điểm 9, điểm 5 vẫn còn nguyên. Sự bất đối xứng này là một trong những điều hay bị hiểu lầm nhất khi tư vấn.

Phạt tiền cũng bị tính, và hình phạt ở nước ngoài cũng nằm trong phạm vi

Điều 5 khoản 1 điểm 5 chỉ đòi hỏi đã bị tuyên hình phạt. Không có giới hạn theo loại hình phạt, nên vụ việc kết thúc bằng phạt tiền cũng rơi vào. So với điểm 4 vốn đặt ngưỡng là hình phạt giam giữ từ một năm trở lên hoặc hình phạt tương đương, có thể thấy riêng với ma túy thì ngưỡng ấy đã bị gỡ bỏ.

Hơn nữa, điểm 5 hướng tới cả trường hợp vi phạm pháp luật của Nhật Bản lẫn của nước ngoài, tức là không giới hạn ở việc bị xử phạt tại Nhật. Người từng bị tuyên hình phạt về vi phạm pháp luật ma túy tại quê nhà hoặc tại một nước thứ ba cũng có thể gặp vấn đề khi nhập cảnh Nhật Bản.

Con đường còn lại là giấy phép nhập cảnh đặc biệt

Khi đã thuộc Điều 5 khoản 1 điểm 5 thì việc được cấp phép nhập cảnh theo cách thông thường là điều không được đặt ra. Cái còn lại là con đường xin giấy phép nhập cảnh đặc biệt theo Điều 12 khoản 1 của Luật quản lý xuất nhập cảnh, tức là xin một sự cho phép đặc biệt thuộc quyền quyết định của Bộ trưởng Bộ Tư pháp.

Vì đây là một phán định mang tính ngoại lệ, chúng tôi không thể đưa ra dự đoán một cách nhẹ nhàng. Khi tư vấn, công việc là sắp xếp cẩn thận các tình tiết như quan hệ với gia đình còn ở Nhật, số năm đã trôi qua kể từ khi xuất cảnh, tình hình sinh sống và những nỗ lực hoàn lương trong thời gian đó, mục đích của chuyến đi, rồi dựng chúng thành hồ sơ có thể nộp được. Dù vậy, ngay cả khi đã làm hết những điều đó, phán định vẫn phụ thuộc vào hoàn cảnh riêng của từng vụ. Chúng tôi sẽ không nói với quý vị rằng cứ chờ thêm thời gian là ổn, bởi nói vậy là thiếu thành thực.

Những việc làm được khi còn ở Nhật nhiều hơn quý vị tưởng

Với án ma túy của người nước ngoài, văn phòng chúng tôi thiết kế ba tuyến phòng thủ. Tuyến thứ nhất là giành quyết định không khởi tố (不起訴処分) trong vụ án hình sự. Chúng tôi rà soát cấu thành tội phạm, yếu tố cố ý, cùng tính hợp pháp của thủ tục thu thập chứng cứ bao gồm cả việc kiểm tra hành chính trên đường và việc lấy mẫu nước tiểu, rồi chuẩn bị tài liệu cho công tố viên ra quyết định trong khoảng thời gian ngắn ngủi trước truy tố. Nếu không bị khởi tố thì không có bản án có tội, và như vậy cả Điều 24 khoản 4 mục チ lẫn Điều 5 khoản 1 điểm 5 trong tương lai đều thiếu mất điều kiện.

Tuyến thứ hai là tranh luận ngay về việc có thực sự thuộc căn cứ trục xuất hay không trong thủ tục trục xuất. Tuyến thứ ba là giấy phép lưu trú đặc biệt (在留特別許可), nơi chúng tôi chuyển từng yếu tố cân nhắc được luật hóa tại Điều 50 khoản 5 thành hồ sơ cụ thể: lý do mong muốn được ở lại, quan hệ gia đình, hạnh kiểm, hoàn cảnh nhập cảnh, thời gian lưu trú, địa vị pháp lý trong thời gian đó, sự việc là nguyên nhân dẫn đến trục xuất, và nhu cầu cân nhắc về nhân đạo. Nếu tiếp tục lưu trú được tại Nhật Bản thì vấn đề từ chối nhập cảnh ngay từ đầu đã không phát sinh.

Về văn phòng chúng tôi và những vụ việc đã đảm nhận

Tại Văn phòng luật sư quốc tế Funado, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp phụ trách từ buổi gặp mặt đầu tiên tại nơi tạm giữ cho đến khi phiên tòa kết thúc phần tranh tụng, không giao lại cho nhân viên văn phòng hay luật sư trẻ. Về tiếng Trung, văn phòng có phiên dịch chuyên trách thường trực, thông thạo các vụ việc của người nước ngoài; ngoài phiên dịch do cơ quan điều tra chỉ định, thân chủ có thể sử dụng một phiên dịch làm việc vì mình trong suốt tiến trình tố tụng hình sự. Với các ngôn ngữ khác ngoài tiếng Trung, chúng tôi bố trí phiên dịch tùy theo từng vụ việc. Sau khi thủ tục hình sự kết thúc, việc gia hạn hoặc thay đổi tư cách lưu trú (在留資格) được xử lý trọn gói cùng văn phòng hành chính sĩ hợp tác.

Về những vụ việc giữ được quyền lưu trú, có vụ một người đến tư vấn vốn nhập cảnh với mục đích du lịch, sau đó mất tư cách lưu trú rồi bị bắt và bị truy tố vì cư trú bất hợp pháp. Từ tình trạng hồ sơ bị từ chối tiếp nhận do chưa hoàn tất kết hôn và nhận cha con, chúng tôi đứng trên quan điểm hiến pháp thương lượng với cơ quan chức năng để xác lập quan hệ hôn nhân và quan hệ cha con, thu thập chứng cứ có lợi trong điều kiện gần như không có giấy tờ chính thức nào do nước sở tịch cấp, và qua phân tích các tiền lệ đã được cơ quan xuất nhập cảnh cho phép, đã giành được giấy phép lưu trú đặc biệt chỉ với một lần nộp hồ sơ.

Ngoài ra, khi bảo vệ một phụ nữ bị oan về tội tiếp tay cho lao động bất hợp pháp và đứng trước nguy cơ bị trục xuất, chúng tôi đã giành được giấy phép lưu trú đặc biệt chưa từng có tiền lệ đối với vụ bị kết luận là tiếp tay cho lao động bất hợp pháp, đồng thời hiện vẫn đang theo đuổi vụ kiện đặt vấn đề với lối thực tiễn lâu nay cho rằng căn cứ trục xuất không cần yếu tố cố ý hay lỗi vô ý. Chúng tôi cũng có kinh nghiệm với các vụ án hình sự quốc tế, các vụ thuộc diện xét xử có hội thẩm nhân dân, và các vụ án nghiêm trọng được truyền thông thế giới đưa tin.

Không thể trả lời bằng một con số năm cho câu hỏi bao giờ tôi được quay lại, đó là điều chúng tôi vẫn phải nói ra với nhiều áy náy. Nhưng biết sớm rằng câu hỏi ấy không có câu trả lời bằng con số cũng đã là điều có ích, bởi những gì làm được khi còn ở Nhật và những gì còn lại sau khi đã xuất cảnh khác nhau rất xa về biên độ. Xin lưu ý rằng bài viết này chỉ mang tính giải thích chung; đối với từng vụ việc cụ thể, xin quý vị hãy tư vấn trực tiếp với luật sư. Ngoài ra, các vụ việc đã giải quyết được giới thiệu ở trên đều dựa trên hoàn cảnh riêng của từng vụ, và không bảo đảm sẽ đem lại kết quả tương tự.

Bài viết này phản ánh pháp luật tại thời điểm tháng 8 năm 2026.

Về tác giả

Matsumura Daisuke, Luật sư
Đoàn Luật sư Dai-Ichi Tokyo (số đăng ký 59077, đăng ký năm 2019)
Văn phòng luật Funado International (Toà nhà Fuse, khu chính tầng 3, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực chuyên sâu: bào chữa hình sự cho người nước ngoài và các thủ tục nhập quản.
Các kết quả đã đạt được gồm bản án vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát chất kích thích (tàng trữ nhằm mục đích thu lợi), quyết định không khởi tố trong các vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép lưu trú đặc biệt trong những vụ được coi là khó.

Văn phòng luật Funado International
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119