ओभरस्टे भनेको के हो? फौजदारी जिम्मेवारी, विशेष बसोबास अनुमति, र स्वदेश फिर्ता आदेश प्रणालीको सरल व्याख्या

ओभरस्टे, अर्थात् बसोबास अवधि नाघेपछि पनि जापानमा बसिरहनु, स्वयं व्यक्तिका लागि मात्र नभई उनको परिवारका लागि पनि ठूलो चिन्ताको विषय हो। "यसरी जापानमा बसिरहेमा पक्राउ पर्छु कि?", "फौजदारी सजाय भोग्नुपर्छ कि?", "जबरजस्ती स्वदेश फर्काइन्छु कि?" — यस्तै चिन्तामा रहनुभएका व्यक्ति र उनका परिवारका लागि, यस लेखमा ओभरस्टेको कानुनी अवस्था, फौजदारी जिम्मेवारीको विषयवस्तु, र आप्रवासन प्रक्रियामा विशेष बसोबास अनुमति (zairyū tokubetsu kyoka, 在留特別許可) र स्वदेश फिर्ता आदेश प्रणाली (shukkoku meirei seido, 出国命令制度) बीचको छनोटबारे व्यावहारिक अनुभवमा आधारित व्याख्या प्रस्तुत गरिनेछ।

मुख्य बुँदाहरू

• ओभरस्टे (अवैध बसोबास) भनेको बसोबास अवधि समाप्त भएपछि पनि बसोबास जारी राख्ने कार्य हो, जुन आप्रवासन नियन्त्रण ऐन (Nyūkanhō, 入管法) धारा २४(४)(ख) अन्तर्गतको निर्वासन योग्य कारणमा पर्दछ
• फौजदारी जिम्मेवारीको रूपमा ३ वर्षसम्मको कैद सजाय (kōkinkei, 拘禁刑) वा ३० लाख येनसम्मको जरिवाना (दुवै एकसाथ पनि लाग्न सक्ने) तोकिएको छ, तर परिस्थितिअनुसार अभियोजन नहुन पनि सक्छ
• स्वयं आप्रवासन कार्यालयमा गई घोषणा गर्नु विशेष बसोबास अनुमतिको निर्णयमा सकारात्मक तत्वको रूपमा विचार गरिन्छ
• निश्चित सर्तहरू पूरा भएमा, थुनामा नराखी छोटो समयमै स्वदेश फर्कन सकिने स्वदेश फिर्ता आदेश प्रणालीको प्रयोग पनि एउटा विकल्प हुन सक्छ
• विशेष बसोबास अनुमति खोज्ने कि स्वदेश फिर्ता आदेश रोज्ने भन्ने कुरा व्यक्तिगत परिस्थितिलाई ध्यानमा राखी विशेषज्ञ मूल्याङ्कन आवश्यक पर्ने विषय हो

ओभरस्टे भनेको के हो

ओभरस्टे भनेको बसोबास कार्ड (zairyū kādo, 在留カード) आदिमा उल्लेखित बसोबास अवधि समाप्त भएपछि पनि नयाँ बसोबास स्थिति (zairyū shikaku, 在留資格) प्राप्त नगरी जापानमा बसोबास जारी राख्ने कार्यलाई जनाउँछ। जापानको कानुनमा यसलाई "अवैध बसोबास" (fuhō zanryū, 不法残留) भनिन्छ, जुन आप्रवासन नियन्त्रण तथा शरणार्थी मान्यता ऐन (Nyūkanhō, 入管法) धारा २४(४)(ख) मा तोकिएको निर्वासन योग्य कारणमा पर्दछ। बसोबास अवधि नवीकरणको प्रक्रिया बिर्सिएको वा परिवर्तनको प्रक्रिया समयमै पूरा गर्न नसकेको जस्ता, सुरुदेखि नै अवैध रूपमा बसोबास जारी राख्ने उद्देश्य नभएका प्रकरणहरूमा पनि यो लागू हुन सक्छ भन्ने कुरामा ध्यान दिनुपर्छ। बसोबास अवधि एक दिन मात्र नाघे पनि, औपचारिक रूपमा यो ओभरस्टेमा पर्दछ।

फौजदारी जिम्मेवारी

पत्ता लाग्ने कारणहरू

ओभरस्टे पत्ता लाग्ने प्रक्रियाहरूमा विभिन्न सम्भावनाहरू छन्: प्रहरीले पेशागत सोधपुछ (shokumu shitsumon, 職務質問) गर्दा बसोबास कार्ड देखाउन लगाउँदा पत्ता लाग्ने अवस्था, रोजगारदाताले बसोबास स्थिति जाँच गर्दा अवधि समाप्त भएको थाहा पाई आप्रवासन कार्यालयलाई सूचित गर्ने अवस्था, ट्राफिक उल्लंघन वा दुर्घटना प्रशोधनको क्रममा परिचय जाँचबाट पत्ता लाग्ने अवस्था, स्वदेश फर्कने क्रममा विमानस्थल आदिको जाँचबाट पत्ता लाग्ने अवस्था, र स्वयं व्यक्तिले आप्रवासन कार्यालयमा गई घोषणा गर्ने अवस्था। यीमध्ये स्वैच्छिक रूपमा उपस्थित भई घोषणा गर्नुले, पछि उल्लेख गरिए झैं, त्यसपछिको आप्रवासन प्रक्रियामा महत्त्वपूर्ण अर्थ राख्दछ।

सजायको वास्तविकता

आप्रवासन नियन्त्रण ऐन (Nyūkanhō, 入管法) धारा ७०(१)(५) ले उचित कारणबिना बसोबास अवधि नाघेर जापानमा बसिरहने कार्यका लागि ३ वर्षसम्मको कैद सजाय (kōkinkei, 拘禁刑) वा ३० लाख येनसम्मको जरिवाना, वा दुवै एकसाथ लगाउन सकिने व्यवस्था गरेको छ। तथापि, वास्तवमा फौजदारी अभियोजनसम्म पुग्ने कि नपुग्ने, र सजायको गम्भीरता, ओभरस्टेको अवधि, अन्य कानुनी उल्लंघन भए नभएको, पत्ता लाग्ने प्रक्रिया, र आचरण जस्ता कुराहरूअनुसार निकै फरक हुन्छ। केवल साधारण अवैध बसोबास मात्र भएको, अन्य कानुनी उल्लंघन नभएको, र स्वयं उपस्थित भई घोषणा गरेको जस्ता प्रकरणहरूमा अभियोजन स्थगन (kiso yūyo, 起訴猶予) अर्थात् अभियोजन नगर्ने निर्णय (fukiso shobun, 不起訴処分) हुने र फौजदारी प्रक्रिया त्यहीँ समाप्त हुने अवस्था पनि थुप्रै हुन्छ। अर्कोतर्फ, अवैध रोजगारी जस्ता अन्य उल्लंघनहरू पनि थपिएको अवस्थामा, वा दमन कारबाही (tekihatsu, 摘発) मार्फत पत्ता लागेको अवस्थामा, औपचारिक रूपमा अभियोजन हुने र जरिवाना सजाय वा स्थगित सजायसहितको कैद सजाय (kōkinkei, 拘禁刑) लाग्ने सम्भावना बढ्दछ। साथै, फौजदारी प्रक्रियाको नतिजा जेजस्तो भए पनि, आप्रवासन ऐन अन्तर्गतको निर्वासन प्रक्रिया छुट्टै रूपमा अगाडि बढ्दछ, त्यसैले फौजदारी मुद्दाको नतिजामा मात्र ध्यान नदिई आप्रवासन प्रक्रियालाई समेत ध्यानमा राखेर प्रतिक्रिया गर्नु अपरिहार्य छ।

आप्रवासन कार्यालयमा हुने व्यवहार

विशेष बसोबास अनुमतिमा स्वैच्छिक घोषणाको स्थान

निर्वासन योग्य कारणमा परे पनि, न्याय मन्त्रीको विवेकाधिकारद्वारा विशेष रूपमा बसोबास अनुमति दिने प्रणाली नै विशेष बसोबास अनुमति (zairyū tokubetsu kyoka, 在留特別許可) हो (आप्रवासन नियन्त्रण ऐन धारा ५०)। आप्रवासन तथा शरणार्थी मान्यता संस्था (Shutsunyūkoku Zairyū Kanri-chō, 出入国在留管理庁) ले सार्वजनिक गरेको "विशेष बसोबास अनुमति सम्बन्धी दिशानिर्देश" (zairyū tokubetsu kyoka ni kakaru gaidorain, 在留特別許可に係るガイドライン) मा अनुमतिको निर्णयमा विचार गरिने सकारात्मक तत्व र नकारात्मक तत्वहरू देखाइएका छन्, र त्यसका सकारात्मक तत्वहरूमध्ये एक भनेको "सम्बन्धित विदेशी नागरिकले अवैध बसोबासको घोषणा गर्न स्वयं स्थानीय आप्रवासन तथा बसोबास व्यवस्थापन कार्यालयमा उपस्थित भएको" भन्ने कुरा स्पष्ट रूपमा उल्लेख गरिएको छ। दमन कारबाही मार्फत पत्ता लागेको अवस्थासँग तुलना गर्दा, स्वैच्छिक रूपमा उपस्थित भई घोषणा गर्नुले व्यक्तिको कानुन पालन गर्ने चेतना र इमानदार प्रतिक्रियाको प्रमाणको रूपमा, विशेष बसोबास अनुमतिको निर्णयमा अनुकूल हुन सक्ने परिस्थितिको रूपमा राखिएको छ। तथापि, स्वयं उपस्थित भई घोषणा गरेकै भरमा अनिवार्य रूपमा अनुमति दिइन्छ भन्ने होइन, जापानी नागरिक जीवनसाथी भए नभएको, पालनपोषण गर्नुपर्ने बालबालिका भए नभएको, बसोबास अवधिको लम्बाइ, आचरण लगायतका विभिन्न परिस्थितिहरूलाई समग्र रूपमा विचार गरी निर्णय गरिन्छ।

स्वदेश फिर्ता आदेश प्रणालीको प्रयोगको अवस्था

अर्कोतर्फ, जापानमा बसोबास जारी राख्नेमा जोड नदिई तत्काल स्वदेश फर्कने आधारमा रहेको अवस्थामा, स्वदेश फिर्ता आदेश प्रणाली (shukkoku meirei seido, 出国命令制度) (आप्रवासन नियन्त्रण ऐन धारा २४-३, धारा ५५-२ देखि ५५-६ सम्म) को प्रयोग एउटा विकल्प हुन सक्छ। यो प्रणाली उल्लंघन अनुसन्धान सुरु हुनुभन्दा पहिले नै स्वयं आप्रवासन कार्यालयमा उपस्थित भएको, ओभरस्टे बाहेक अन्य निर्वासन योग्य कारण नभएको, निश्चित अपराधका कारण कैद सजाय (kōkinkei, 拘禁刑) नपाएको, विगतमा निर्वासन वा स्वदेश फिर्ता आदेश नपाएको, र तत्काल स्वदेश फर्कने कुरा निश्चित रूपमा अपेक्षित भएको भन्ने सबै सर्तहरू पूरा भएको अवस्थामा प्रयोग गर्न सकिन्छ, र थुनामा नराखी, अपेक्षाकृत छोटो प्रक्रियामा स्वदेश फर्कन सकिन्छ। सामान्य निर्वासनमा सामान्यतया ५ वर्षसम्म रहने प्रवेश अस्वीकृति अवधि (jōriku kyohi kikan, 上陸拒否期間) अर्थात् पुनःप्रवेश निषेध अवधि, स्वदेश फिर्ता आदेशमा सामान्यतया १ वर्षमा घटाइनु पनि ठूलो फाइदा हो। तथापि, एकपटक जापानबाट बाहिर जानुपर्ने कुरा यसको पूर्वसर्त भएकाले, जापानी नागरिक जीवनसाथी वा बालबालिका भएको जस्ता, जापानमा बसोबास जारी राख्ने कुरामा प्रबल इच्छा राख्नुपर्ने परिस्थिति भएमा, स्वदेश फिर्ता आदेशभन्दा विशेष बसोबास अनुमति नै लक्ष्य राख्नुपर्ने अवस्था पनि थुप्रै हुन्छ।

हाम्रो कार्यालयको जानकारी

विशेष बसोबास अनुमति लक्ष्य राख्नुपर्ने हो कि स्वदेश फिर्ता आदेश प्रणालीको प्रयोग गर्नुपर्ने हो भन्ने कुरा बसोबास अवधिको लम्बाइ, पारिवारिक सम्बन्ध, आचरण, पत्ता लाग्ने प्रक्रिया लगायतका व्यक्तिगत परिस्थितिअनुसार निष्कर्ष निकै फरक हुने, विशेषज्ञ मूल्याङ्कन आवश्यक पर्ने निर्णय हो। हाम्रो कार्यालय (फुनातो अन्तर्राष्ट्रिय कानुन कार्यालय, 舟渡国際法律事務所 · मात्सुमुरा दाइसुके, 松村大介 वकिल) ले आप्रवासन तथा शरणार्थी मान्यता संस्थाले सार्वजनिक गरेका विशेष बसोबास अनुमतिका अनुमति र अस्वीकृतिका उदाहरणहरूलाई वर्षगत रूपमा विश्लेषण गरी, हाम्रा पूर्व समाधानका अनुभवहरूलाई समेत ध्यानमा राखी, व्यक्तिगत प्रकरण विशेष बसोबास अनुमतिको अनुमति दिने प्रवृत्तिसँग कति मिल्दोजुल्दो छ भन्ने कुरालाई एक हदसम्म विश्लेषण गर्न सक्छ। यस विश्लेषणका आधारमा, विशेष बसोबास अनुमति लक्ष्य राखेर प्रक्रिया अगाडि बढाउनुपर्ने हो, वा स्वदेश फिर्ता आदेश प्रणाली रोजेर छिटो समाधानको बाटो लिनुपर्ने हो भन्ने बारेमा व्यावहारिक दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्दछौं।

हाम्रो कार्यालयले अवैध रोजगारी सहयोग अपराध (fuhō shūrō jochō zai, 不法就労助長罪) पहिचान भएको प्रकरणमा अभूतपूर्व विशेष बसोबास अनुमति प्राप्त गरेको अनुभव, तथा विवाह र सन्तान स्वीकृतिको प्रक्रिया अझै पूरा नभएको कठिन परिस्थितिमा पनि एकै पटकमा विशेष बसोबास अनुमति प्राप्त गरेको अनुभव लगायत, आप्रवासन प्रक्रियामा प्रशस्त अनुभव राख्दछ। साथै, मात्सुमुरा दाइसुके (松村大介) वकिलले भेटघाट (setsuken, 接見) को प्रारम्भिक चरणदेखि प्रक्रियाको अन्त्यसम्मको सम्पूर्ण चरण प्रत्यक्ष रूपमा हेर्नुहुन्छ, र विदेशी मुद्दामा दक्ष चिनियाँ भाषाका विशेष दोभाषेको सेवा पनि उपलब्ध छ। ओभरस्टे सम्बन्धी परिस्थितिमा चिन्तित हुनुहुने, भविष्यको सम्भावनाबारे जान्न चाहनुहुने व्यक्तिहरूले चाँडै हाम्रो कार्यालयमा सम्पर्क गर्नुहोस्।

अन्त्यमा

ओभरस्टे भनेको समय बित्दै जाँदा विकल्पहरू साँघुरिँदै जाने प्रकृतिको समस्या हो। समयमै स्वयं उपस्थित भई घोषणा गर्ने कुरालाई पनि विचार गर्दै, विशेषज्ञसँग सल्लाह गरेपछि, आफ्नो परिस्थितिका लागि सबैभन्दा उपयुक्त प्रतिक्रिया छनोट गर्नु महत्त्वपूर्ण छ। यो लेख २०२६ अगस्तको कानुनी व्यवस्थामा आधारित सामान्य व्याख्या हो, व्यक्तिगत प्रकरणका लागि सिधै वकिलसँग सल्लाह लिनुहोस्। साथै, यस लेखमा उल्लेख गरिएका विगतका समाधान उदाहरणहरू व्यक्तिगत परिस्थितिमा आधारित हुन्, र त्यस्तै नतिजाको ग्यारेन्टी दिने होइन।

लेखक

मात्सुमुरा दाइसुके（松村大介）／ वकिल

दाइइच्चि टोक्यो वकिल संघ（第一東京弁護士会）सदस्य（दर्ता नम्बर：59077／2019年登録）

फुनातो अन्तर्राष्ट्रिय कानुन कार्यालय（舟渡国際法律事務所）（टोक्यो टोशिमा-कु ताकाता ३-चोमे ४-१०, फुसे भवन मूल भवन ३तला）

चिनियाँ नागरिकता भएका सेवाग्राहीहरूलाई केन्द्रमा राखेर विदेशी फौजदारी बचाउ र आप्रवासन प्रक्रियालाई मुख्य विशेषज्ञता क्षेत्रको रूपमा लिनुहुन्छ। उत्तेजक पदार्थ नियन्त्रण ऐन उल्लंघन (व्यावसायिक उद्देश्यका लागि राख्ने) मुद्दामा निर्दोष फैसला प्राप्त गर्ने, विशेष ठगी प्रकरणमा अभियोजन नहुने निर्णय प्राप्त गर्ने, र कठिन मानिने विशेष बसोबास अनुमति प्राप्त गर्ने लगायतका समाधानका अनुभवहरू राख्नुहुन्छ।

舟渡国際法律事務所（फुनातो अन्तर्राष्ट्रिय कानुन कार्यालय）

वेबसाइट：https://matsumura-lawoffice.jp/

वीचैट आईडी：matsumura1119