Khác nhau giữa tạm tha và biện pháp giám sát: có được đi làm hay không

Tôi có được đi làm không. Trong các buổi tư vấn về tạm tha (karihomen) và biện pháp giám sát (kanri sochi), đây gần như luôn là câu hỏi đầu tiên. Câu hỏi rất dễ hiểu, vì ai cũng phải sống. Nhưng câu trả lời, rất tiếc, là: không đương nhiên được phép.

Lý do nằm ở bản chất của hai chế độ này. Cả tạm tha lẫn biện pháp giám sát đều là quyết định về việc xử lý thân thể con người, chứ không phải là việc cấp cho bạn tư cách hoạt động tại Nhật Bản. Hiểu sai điểm này thì không chỉ bản thân bạn, mà cả người thuê bạn cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Bài viết sắp xếp lại ba điều: hai chế độ khác nhau ở chỗ nào, vấn đề đi làm được xử lý ra sao, và một khác biệt mang tính quyết định là quyền xin giấy phép cư trú đặc biệt.

Cả tạm tha lẫn biện pháp giám sát đều không cấp tư cách lưu trú

Trước hết cần đặt tiền đề: không cái nào trong hai cái là tư cách lưu trú. Tạm tha là việc cho phép tạm thời gỡ bỏ sự giam giữ đối với người đang bị thu dung. Biện pháp giám sát là cơ chế thay cho việc thu dung, cho phép người trong cuộc sống giữa xã hội dưới sự giám sát của một người giám sát, đồng thời tiếp tục thủ tục; cơ chế này bắt đầu vận hành từ tháng 6 năm Reiwa 6.

Điểm chung là thủ tục trục xuất vẫn đang chạy trong cả hai trường hợp. Thứ thay đổi chỉ là cách xử lý thân thể, chứ thủ tục không dừng lại. Đây là điểm xuất phát để hiểu mọi thứ còn lại.

Mức độ sử dụng của hai chế độ chênh nhau rất xa

Nhìn vào con số sẽ thấy trọng tâm của thực tiễn hiện nay đã chuyển sang biện pháp giám sát. Theo tài liệu của Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú, từ ngày 10 tháng 6 đến hết năm Reiwa 6 có 1,123 quyết định áp dụng biện pháp giám sát, trong đó 647 quyết định trước khi lệnh trục xuất được ban hành và 476 quyết định sau đó. Cùng thời gian ấy, số trường hợp tạm tha là 127.

Cũng theo tài liệu này, hơn chín mươi phần trăm người giám sát là họ hàng hoặc người quen, và trong giai đoạn đó không có ai rơi vào tình trạng không rõ tung tích. Nói cách khác, mô hình mà chế độ này hình dung, tức là người thân cận đứng ra đỡ phần sinh hoạt còn đương sự thì tuân thủ thủ tục, đang thực sự vận hành được.

Việc có được đi làm hay không được quyết định như thế nào

Nói ngay kết luận: khi không có tư cách lưu trú thì việc đi làm không bao giờ đương nhiên được phép. Cả quyết định tạm tha lẫn quyết định áp dụng biện pháp giám sát đều kèm theo các điều kiện. Bạn được làm gì và không được làm gì phụ thuộc vào chính những điều kiện đó.

Vì vậy, thứ cần kiểm tra không phải là tên của chế độ, mà là nội dung ghi trên văn bản đã giao cho bạn. Nếu hoạt động trái với điều kiện, không chỉ cách xử lý trong thủ tục có thể bị thay đổi theo hướng bất lợi, mà hành vi đó còn có thể bị xem là một vi phạm riêng biệt. Khi phân vân, hãy hỏi cho rõ trước khi bắt đầu làm việc, chứ đừng hỏi sau.

Bên thuê lao động cũng gánh trách nhiệm nặng

Chuyện đi làm không chỉ là chuyện của riêng người lao động. Điều 73 no 2 Luật Nhập cư quy định tội tiếp tay cho lao động bất hợp pháp, với hình phạt giam giữ (kokinkei) đến năm năm hoặc phạt tiền đến năm triệu yên. Khoản 2 của điều này có cấu trúc đặc biệt: chính người thực hiện hành vi phải chứng minh rằng mình không có lỗi vô ý. Nghĩa là lời biện bạch tôi không biết rất khó được chấp nhận.

Việc xử lý trên thực tế vẫn diễn ra đều đặn. Theo thống kê của Cơ quan Cảnh sát quốc gia năm Reiwa 7, số vụ bị phát hiện về tội tiếp tay cho lao động bất hợp pháp là 253 vụ với 308 người bị bắt giữ. Số người nước ngoài lao động bất hợp pháp được thuê là 475 người, trong đó theo quốc tịch: Việt Nam 169 người, Thái Lan 69 người, Indonesia 63 người. Ngoài ra, hành vi tiếp tay cho lao động bất hợp pháp thuộc Điều 24 khoản 3 no 4 trở thành lý do trục xuất chỉ bằng bản thân hành vi, không cần phải có xử phạt hình sự.

Khác biệt quyết định nằm ở quyền xin giấy phép cư trú đặc biệt

Đây là khác biệt quan trọng nhất về mặt thực tiễn. Điều 50 khoản 2 Luật Nhập cư trao quyền xin giấy phép cư trú đặc biệt cho người đang bị thu dung theo lệnh thu dung và cho người đã có quyết định áp dụng biện pháp giám sát. Việc đang được tạm tha không nằm trong danh sách liệt kê đó.

Thêm nữa, theo Điều 50 khoản 3, sau khi lệnh trục xuất đã được ban hành thì không thể nộp đơn. Biện pháp giám sát có hai giai đoạn, trước và sau khi lệnh trục xuất được ban hành, và nếu đang ở giai đoạn sau thì con đường nộp đơn đã khép lại. Khi xét, cơ quan sẽ cân nhắc các yếu tố tại Điều 50 khoản 5: lý do mong muốn lưu trú, quan hệ gia đình, hạnh kiểm, hoàn cảnh dẫn đến việc lưu trú tại Nhật, thời gian đã lưu trú và các tình tiết khác; tiêu chí vận dụng là bản hướng dẫn về giấy phép cư trú đặc biệt sửa đổi tháng 6 năm 2024.

Kết quả hình sự phản chiếu lên tư cách lưu trú

Vi phạm liên quan đến việc làm cũng như vụ án hình sự đều dẫn thẳng tới việc xác định lý do trục xuất. Điều 24 khoản 4 mục i nêu người rõ ràng chỉ chuyên làm các hoạt động ngoài phạm vi tư cách lưu trú của mình; mục he nêu người bị tuyên hình phạt giam giữ do phạm tội theo Điều 73 Luật Nhập cư.

Bên cạnh đó, Điều 24 khoản 4 mục ri coi người bị tuyên hình phạt giam giữ chung thân hoặc trên một năm là đối tượng trục xuất, nhưng phần loại trừ đưa ra ngoài trường hợp án treo toàn bộ, và trường hợp treo một phần nếu phần chấp hành thực tế từ một năm trở xuống. Trong khi đó, mục chi nêu người bị tuyên có tội do vi phạm luật về ma túy, cần sa, thuốc phiện, ma túy đá và tương tự; mục này áp dụng cả khi chỉ bị phạt tiền, án treo hay được miễn hình phạt, và không phân biệt loại tư cách lưu trú.

Vậy sống bằng gì trong thời gian đó

Không được đi làm thì lấy gì mà sống. Đây là câu hỏi không thể né tránh, và phần giải thích chế độ không giải quyết được nó.

Trên thực tế, người ta phải kết hợp nhiều hướng: sự hỗ trợ của người giám sát và họ hàng, liên hệ với các tổ chức hỗ trợ, và cắt giảm chi tiêu trong gia đình. Điều quan trọng cần nhớ là: chọn cách đi làm trái điều kiện để xoay xở trước mắt sẽ quay lại ảnh hưởng đến đánh giá hạnh kiểm khi xét giấy phép cư trú đặc biệt. Một giải pháp tạm thời có thể làm hẹp đi chính khả năng được ở lại.

Ba hiểu lầm thường gặp

Thứ nhất, cho rằng được tạm tha thì đương nhiên được đi làm. Vì đây không phải chế độ cấp tư cách lưu trú nên không có chuyện đương nhiên.

Thứ hai, cho rằng biện pháp giám sát chỉ là tạm tha đổi tên. Về hiệu lực pháp lý, hai chế độ khác nhau ở chỗ có hay không có quyền nộp đơn xin cư trú đặc biệt.

Thứ ba, phía người thuê cho rằng chỉ cần nhìn thẻ lưu trú là đủ. Với cấu trúc của Điều 73 no 2 khoản 2, việc lưu lại hồ sơ về quá trình kiểm tra, xác nhận mới là điều có ý nghĩa.

Cách làm việc của văn phòng chúng tôi

Tại văn phòng chúng tôi, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp thăm gặp trong trại tạm giam và trực tiếp trao đổi với thân chủ. Về ngôn ngữ, văn phòng có phiên dịch tiếng Trung chuyên trách thường trực; với các ngôn ngữ khác, trong đó có tiếng Việt, chúng tôi bố trí phiên dịch tùy theo từng vụ việc.

Chúng tôi cho rằng bản án treo vẫn chưa đủ, nên đặt quyết định không truy tố làm mục tiêu ưu tiên hàng đầu. Vì bản khai trong vụ án hình sự trở thành tài liệu nền cho biên bản thẩm tra vi phạm và biên bản thẩm vấn bằng lời, chúng tôi thiết kế vụ án hình sự và thủ tục nhập cư như một chỉnh thể, đồng thời tranh luận cả về cố ý và vô ý khi xét việc có thuộc lý do trục xuất hay không. Lần tư vấn đầu tiên miễn phí; bạn cũng có thể liên hệ qua WeChat ID matsumura1119.

Lời kết

Hai chế độ có tên gọi gần giống nhau, nhưng những lựa chọn nằm phía sau chúng thì không giống nhau. Xác định cho đúng mình đang đứng ở phía nào chính là tiền đề của quyết định tiếp theo. Bài viết chỉ mang tính giải thích chung; với vụ việc cụ thể, xin hãy trao đổi trực tiếp với luật sư.

Về người viết

Matsumura Daisuke – Luật sư
Thành viên Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo (số đăng ký: 59077, đăng ký năm 2019)
Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado (Tầng 3, tòa nhà chính Fuse, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực tập trung là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập cư, với thân chủ chủ yếu mang quốc tịch Trung Quốc. Có kinh nghiệm đạt được bản án vô tội trong vụ vi phạm luật kiểm soát ma túy đá (tàng trữ nhằm mục đích thu lợi), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép cư trú đặc biệt trong những vụ việc được xem là khó.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099346/