Giấy phép cư trú đặc biệt: những tình tiết được coi trọng và cách đọc hướng dẫn

Khi tìm hiểu về giấy phép cư trú đặc biệt (zairyu tokubetsu kyoka), người Việt ở Nhật thường gặp hai lời khẳng định trái ngược nhau: có vợ hoặc chồng người Nhật thì chắc chắn được, còn đã có tiền án thì coi như hết đường. Cả hai đều không phản ánh đúng cách cơ quan nhập cư thực sự quyết định.

Trên thực tế, việc xét duyệt dựa trên các tình tiết đã được luật liệt kê, và trên một bộ tiêu chí vận dụng do Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú công bố. Tiêu chí này không phải tài liệu nội bộ, ai cũng có thể đọc. Khi hiểu cách đọc, bạn có thể tự hình dung tương đối rõ mình cần củng cố tình tiết nào và cần chuẩn bị lời giải thích cho tình tiết nào.

Bài viết này trình bày các yếu tố được coi trọng, dựa trên Điều 50 khoản 5 Luật Nhập cư (Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn) và bản hướng dẫn về giấy phép cư trú đặc biệt được sửa đổi vào tháng 6 năm 2024.

Thước đo đã được liệt kê ngay trong Điều 50 khoản 5 Luật Nhập cư

Các tình tiết cần cân nhắc khi xét giấy phép cư trú đặc biệt được ghi rõ trong luật. Điều 50 khoản 5 quy định phải xem xét: lý do mong muốn được lưu trú, quan hệ gia đình, hạnh kiểm, hoàn cảnh dẫn đến việc lưu trú tại Nhật Bản, thời gian đã lưu trú, và các tình tiết khác.

Việc luật liệt kê như vậy có nghĩa là quyết định không tùy thuộc vào cảm tính của người phụ trách. Đồng thời, cụm từ các tình tiết khác cho thấy vẫn còn chỗ để đưa vào những hoàn cảnh riêng của từng vụ việc. Chính vì thế, việc bạn chọn trình bày điều gì và chứng minh bằng tài liệu nào sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả.

Hướng dẫn chia các tình tiết thành yếu tố tích cực và yếu tố tiêu cực

Tiêu chí vận dụng hiện hành là bản hướng dẫn về giấy phép cư trú đặc biệt sửa đổi tháng 6 năm 2024. Bản hướng dẫn chia nhỏ các yếu tố luật định thành hai nhóm: nhóm có lợi cho việc cho phép lưu trú và nhóm bất lợi.

Điểm quan trọng là đây không phải bảng tính điểm. Không có chuyện cứ nhiều yếu tố tích cực thì đương nhiên được cấp phép. Người xét sẽ cân nhắc mức độ nặng nhẹ của từng tình tiết và sự cân bằng của toàn bộ vụ việc. Vì vậy, thay vì đếm số lượng yếu tố, bạn cần để tài liệu tự nói lên rằng cuộc sống của mình tại Nhật Bản là thật, có nội dung, chứ không chỉ tồn tại trên giấy tờ.

Những tình tiết có lợi

Trọng tâm của nhóm yếu tố tích cực là mức độ gắn bó thực chất với xã hội Nhật Bản. Thường gặp nhất là các tình tiết sau.

• Có quan hệ hôn nhân hoặc quan hệ cha mẹ – con cái có nội dung thực chất với người Nhật, người vĩnh trú đặc biệt hoặc người vĩnh trú
• Có con sinh ra tại Nhật hoặc đã sống, đi học ở Nhật trong thời gian dài và cần được nuôi dưỡng, chăm sóc
• Thời gian lưu trú dài, nền tảng sinh hoạt đã đặt tại Nhật Bản
• Bản thân mắc bệnh nan y hoặc có lý do y tế cần được điều trị tại Nhật Bản
• Hoàn cảnh dẫn đến việc lưu trú có điểm đáng được thông cảm, chẳng hạn là nạn nhân của mua bán người

Điều cần lưu ý là phải chứng minh rằng quan hệ đó không chỉ tồn tại trên giấy tờ. Thời gian sống chung, thực tế chi tiêu trong gia đình, các trao đổi hằng ngày, cách những người xung quanh nhìn nhận về gia đình bạn — những tài liệu truyền tải được hơi thở của đời sống mới có sức thuyết phục.

Những tình tiết bất lợi

Trọng tâm của nhóm yếu tố tiêu cực là mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm và việc có lặp lại hay không. Thuộc nhóm này là: từng bị xử phạt vì tội nghiêm trọng, từng bị trục xuất, kết hôn giả hoặc khai báo gian dối, tham gia tiếp tay cho lao động bất hợp pháp, hoặc liên tục dính líu đến các hành vi phá vỡ trật tự quản lý xuất nhập cảnh.

Tuy nhiên, có yếu tố tiêu cực không có nghĩa là mọi việc chấm dứt tại đó. Cấu trúc của bản hướng dẫn là đặt hai nhóm yếu tố đối chiếu với nhau rồi đánh giá tổng hợp. Trong những vụ việc có yếu tố bất lợi, vấn đề trở thành: bạn trình bày được đến đâu về hoàn cảnh dẫn đến hành vi đó, và về môi trường ngăn ngừa tái phạm sau này.

Kết quả vụ án hình sự phản chiếu trực tiếp lên tư cách lưu trú

Kết luận của vụ án hình sự không chỉ được phản ánh vào yếu tố hạnh kiểm, mà còn quyết định ngay từ đầu việc bạn có rơi vào lý do trục xuất hay không.

Điều 24 khoản 4 mục ri Luật Nhập cư coi người bị tuyên hình phạt giam giữ (kokinkei) chung thân hoặc trên một năm là đối tượng trục xuất. Nhưng điều khoản này có phần loại trừ: nếu toàn bộ hình phạt được cho hưởng án treo thì không thuộc diện đó, và trong trường hợp treo một phần, nếu phần phải chấp hành thực tế từ một năm trở xuống thì cũng được loại trừ. Nói cách khác, cách hiểu rằng cứ bị kết án là lập tức bị trục xuất là không chính xác.

Ngược lại, Điều 24 khoản 4 mục chi liệt kê người bị tuyên án có tội do vi phạm các luật về ma túy, cần sa, thuốc phiện, ma túy đá và tương tự. Mục này áp dụng ngay cả khi chỉ bị phạt tiền, được hưởng án treo, hoặc thậm chí được miễn hình phạt, và không phân biệt loại tư cách lưu trú. Ngoài ra, Điều 24 khoản 4 mục no-2 hướng đến người bị tuyên hình phạt giam giữ vì các tội nghiêm trọng như cướp tài sản, giao cấu không có sự đồng thuận, lái xe nguy hiểm gây chết người hoặc bị thương, trong số những người đang lưu trú bằng tư cách thuộc bảng phụ lục số một.

Cần lưu ý thêm rằng danh sách tại phần loại trừ của Điều 50 khoản 1 không bao gồm mục chi. Nghĩa là chỉ vì vụ việc liên quan đến ma túy thì chưa phát sinh điều kiện gia trọng đối với giấy phép cư trú đặc biệt, dù về mặt đánh giá hạnh kiểm thì đây vẫn là tình tiết rất nặng.

Chuẩn bị tài liệu như thế nào

Nguyên tắc chuẩn bị là: mỗi tình tiết bạn muốn khẳng định phải đi kèm một tài liệu khách quan tương ứng.

• Về hôn nhân và quan hệ cha mẹ con: ngoài giấy tờ hành chính, cần tài liệu cho thấy thời gian sống chung và dòng chi tiêu sinh hoạt
• Về con cái: giấy tờ về việc đang theo học, tình hình ở trường, khả năng học tập bằng tiếng Nhật
• Tài liệu về công việc, nộp thuế và bảo hiểm xã hội
• Về ngăn ngừa tái phạm: nơi ở, nơi làm việc, và sự tham gia cụ thể của người đứng ra bảo lãnh, giám sát trong sinh hoạt
• Nếu đang có vụ án hình sự song song: kiểm tra nội dung bản khai và ảnh hưởng của nó tới thủ tục nhập cư

Ba hiểu lầm thường gặp

Thứ nhất, cho rằng có vợ hoặc chồng người Nhật thì đương nhiên được cấp phép. Vì nội dung thực chất của quan hệ hôn nhân mới là điều được xem xét, nên chỉ có hình thức là chưa đủ.

Thứ hai, cho rằng đã có tiền án thì làm gì cũng vô ích. Khi cơ chế là đánh giá tổng hợp giữa yếu tố tích cực và tiêu cực, việc trình bày đầy đủ những gì cần trình bày vẫn có ý nghĩa. Theo thống kê năm Reiwa 7 của Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú, đã có 1,026 trường hợp được cấp giấy phép cư trú đặc biệt. Cánh cửa không đóng lại.

Thứ ba, cho rằng bản hướng dẫn là tài liệu mật. Hướng dẫn được công bố công khai và bạn hoàn toàn có thể đọc.

Cách làm việc của văn phòng chúng tôi

Tại văn phòng chúng tôi, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp thực hiện việc thăm gặp trong trại tạm giam và các buổi trao đổi. Về ngôn ngữ, văn phòng có phiên dịch tiếng Trung chuyên trách thường trực; đối với các ngôn ngữ khác, trong đó có tiếng Việt, chúng tôi bố trí phiên dịch tùy theo từng vụ việc.

Về phương châm bào chữa, chúng tôi cho rằng một bản án treo vẫn là chưa đủ, và luôn đặt quyết định không truy tố làm mục tiêu ưu tiên hàng đầu. Bản khai được lập trong thủ tục hình sự sẽ trở thành tài liệu nền cho biên bản thẩm tra vi phạm và biên bản thẩm vấn bằng lời trong thủ tục nhập cư, nên chúng tôi thiết kế vụ án hình sự và thủ tục nhập cư như một chỉnh thể, đồng thời giữ quan điểm tranh luận cả về yếu tố cố ý và vô ý khi xét việc có thuộc lý do trục xuất hay không. Lần tư vấn đầu tiên miễn phí, và bạn cũng có thể liên hệ qua WeChat ID matsumura1119.

Lời kết

Đọc bản hướng dẫn cũng chính là biết trước điểm yếu trong hồ sơ của mình. Khi đã biết điểm yếu nằm ở đâu, bạn mới chuẩn bị được lời giải thích và tài liệu nhằm đúng vào chỗ đó. Bài viết này chỉ mang tính giải thích chung, nên với từng vụ việc cụ thể, xin hãy trao đổi trực tiếp với luật sư.

Về người viết

Matsumura Daisuke – Luật sư
Thành viên Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo (số đăng ký: 59077, đăng ký năm 2019)
Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado (Tầng 3, tòa nhà chính Fuse, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực tập trung là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập cư, với thân chủ chủ yếu mang quốc tịch Trung Quốc. Có kinh nghiệm đạt được bản án vô tội trong vụ vi phạm luật kiểm soát ma túy đá (tàng trữ nhằm mục đích thu lợi), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép cư trú đặc biệt trong những vụ việc được xem là khó.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099336/