Lệnh xuất cảnh và cưỡng chế trục xuất khác nhau thế nào: vì sao cấm nhập cảnh 1 năm hay 5 năm

Cùng là rời khỏi Nhật Bản, nhưng ra đi bằng lệnh xuất cảnh hay bị đưa về bằng giấy lệnh cưỡng chế trục xuất sẽ quyết định khoảng thời gian nhiều năm cho tới khi bạn có thể đứng lại ở sân bay Nhật Bản. Sự khác biệt ấy không do may rủi, mà do các điều kiện mà Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn của Nhật Bản quy định.

Bài viết này sắp xếp lại chỗ rẽ nhánh giữa lệnh xuất cảnh và cưỡng chế trục xuất, cũng như cách xác định thời hạn cấm nhập cảnh là một năm, năm năm, mười năm hay không có thời hạn, dựa trên điều luật và số liệu công bố của Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú Nhật Bản. Chúng tôi viết với hình dung về tình huống cư trú quá thời hạn cho phép, tức tình huống mà người Việt Nam hỏi chúng tôi nhiều nhất.

Lệnh xuất cảnh và cưỡng chế trục xuất khác nhau ở đâu

Khác biệt lớn nhất nằm ở chỗ có phải trải qua giai đoạn bị tạm giữ hay không, và ở độ dài của thời hạn cấm nhập cảnh sau đó. Lệnh xuất cảnh là cơ chế dành cho người đáp ứng một số điều kiện nhất định, tự mình ra trình diện, không bị tạm giữ, được ấn định thời hạn và tự chi trả để rời Nhật Bản. Cưỡng chế trục xuất là cơ chế đi qua điều tra vi phạm, tạm giữ, thẩm tra vi phạm, phiên điều trần bằng lời, khiếu nại, rồi cuối cùng là phát hành giấy lệnh trục xuất và đưa người vi phạm về nước.

Kết quả là, người rời Nhật theo lệnh xuất cảnh chịu thời hạn cấm nhập cảnh một năm theo Điều 5 khoản 1 mục 9-2. Còn với người bị cưỡng chế trục xuất, mục 9 của cùng khoản quy định thời hạn cấm nhập cảnh, trong đó điểm được gọi theo thứ tự chữ cái Nhật là i tương ứng một năm, điểm ro tương ứng năm năm, và điểm ha tương ứng mười năm. Điểm ha áp dụng cho người từng bị cưỡng chế trục xuất trước đây và nay lại bị cưỡng chế trục xuất lần nữa.

Các điều kiện của lệnh xuất cảnh

Lệnh xuất cảnh không phải ai cũng dùng được, mà phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện quy định tại Điều 24-3. Cụ thể là: tự mình ra trình diện với ý chí rời Nhật Bản sớm; không thuộc lý do cưỡng chế trục xuất nào khác ngoài việc cư trú quá hạn; trước đây chưa từng bị cưỡng chế trục xuất và cũng chưa từng rời Nhật theo lệnh xuất cảnh; và được nhìn nhận là chắc chắn sẽ rời Nhật Bản sớm.

Một trong các điều kiện đó bao gồm yêu cầu không thuộc bất kỳ trường hợp nào từ điểm ha đến điểm yo của Điều 24 mục 4. Hệ quả là người bị kết án có tội vì vi phạm pháp luật về ma túy, tức người thuộc điểm được gọi là chi của Điều 24 mục 4, không thể sử dụng lệnh xuất cảnh. Con đường rẽ nhánh không nằm ở chỗ có từng bị bắt hay không, mà ở chỗ bạn thuộc lý do cưỡng chế trục xuất nào.

Tự ra trình diện nghĩa là gì

Tự ra trình diện nghĩa là trước khi bị phát hiện, bạn tự mình đến Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú địa phương và khai báo sự thật rằng thời hạn lưu trú của mình đã hết. Nếu thủ tục bắt đầu từ một lần bị kiểm tra giấy tờ trên đường hoặc từ một đợt truy quét, thì điều kiện này không được đáp ứng.

Trước khi ra trình diện, có ba điểm nên chuẩn bị: hộ chiếu còn hiệu lực hay không, có thể chuẩn bị vé máy bay về nước hay không, và có thể làm rõ nơi ở cùng nhân thân hay không. Nếu hộ chiếu đã hết hạn, thủ tục tại cơ quan đại diện của nước mình có thể mất thời gian. Điều kiện được nhìn nhận là chắc chắn sẽ rời Nhật Bản sớm chính là được đánh giá dựa trên những chuẩn bị thực tế như vậy.

Điều gì xảy ra khi không thể dùng lệnh xuất cảnh

Khi thiếu điều kiện của lệnh xuất cảnh, thủ tục chuyển sang cưỡng chế trục xuất. Trình tự sẽ là điều tra vi phạm, tạm giữ theo lệnh tạm giữ, thẩm tra vi phạm do thẩm tra viên nhập cảnh thực hiện, phiên điều trần bằng lời trước thẩm tra viên đặc biệt, khiếu nại lên Bộ trưởng Tư pháp, và cuối cùng là phát hành giấy lệnh trục xuất. Trong quá trình đó vẫn còn con đường xin phép lưu trú đặc biệt. Điều 50 khoản 2 công nhận quyền nộp đơn cho người đang bị tạm giữ theo lệnh tạm giữ và người được ra quyết định áp dụng biện pháp giám sát. Tuy nhiên, theo khoản 3 của cùng điều luật, sau khi giấy lệnh trục xuất đã được phát hành thì không thể nộp đơn nữa.

Các vụ việc liên quan đến ma túy còn được xử lý khác hẳn. Việc cấm nhập cảnh theo Điều 5 khoản 1 mục 5 không có giới hạn số năm, và chỉ cần bị phạt tiền, thậm chí chỉ cần vi phạm pháp luật của nước ngoài, cũng đã đủ. Trong trường hợp này, con đường quay lại Nhật Bản chỉ còn là giấy phép nhập cảnh đặc biệt theo Điều 12 khoản 1.

Số liệu cho thấy điều gì

Theo thống kê của Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú, trong năm Reiwa 7 có 18.442 người vi phạm luật nhập cư bị áp dụng thủ tục cưỡng chế trục xuất hoặc thủ tục lệnh xuất cảnh, trong đó 8.959 người theo thủ tục cưỡng chế trục xuất và 9.483 người theo thủ tục lệnh xuất cảnh. Xét theo quốc tịch, Việt Nam đứng đầu với 6.599 người, chiếm 35,8 phần trăm, tiếp theo là Thái Lan 3.600 người và Trung Quốc 1.653 người. Xét theo lý do cưỡng chế trục xuất, cư trú quá hạn chiếm 17.031 người tương đương 92,3 phần trăm, còn vi phạm pháp luật hình sự là 503 người.

Điều đọc được từ những con số này là trên thực tế, lệnh xuất cảnh không phải một chế độ hiếm hoi. Mặt khác, chỉ cần thiếu một điều kiện thôi là thủ tục chuyển sang cưỡng chế trục xuất và thời hạn cấm nhập cảnh trở thành năm năm.

Hình phạt hình sự dội ngược lại tư cách lưu trú như thế nào

Nội dung của bản án hình sự có thể làm thay đổi chính chỗ rẽ nhánh của thời hạn cấm nhập cảnh. Điều 24 mục 4 điểm ri coi người bị tuyên kokinkei, tức hình phạt giam giữ theo cách gọi của luật Nhật Bản hiện hành, chung thân hoặc trên một năm, là thuộc lý do cưỡng chế trục xuất. Nhưng điểm này có ngoại lệ: nếu toàn bộ việc thi hành án được hoãn thì không thuộc trường hợp đó. Với hoãn một phần cũng vậy, nếu phần thực sự phải chấp hành không quá một năm thì cũng không thuộc trường hợp đó.

Ngược lại, điểm chi của Điều 24 mục 4 nhắm tới người bị kết án có tội vì vi phạm pháp luật về ma túy, cần sa, thuốc phiện, chất kích thích và tương tự, và áp dụng cả khi chỉ bị phạt tiền, cả khi được hoãn toàn bộ thi hành án, cả khi được miễn hình phạt. Nếu ngoài việc cư trú quá hạn còn có vụ việc ma túy, thì không những thiếu điều kiện của lệnh xuất cảnh mà còn dẫn tới cấm nhập cảnh không thời hạn. Cần lưu ý thêm rằng bản thân việc cư trú quá hạn cũng là một tội, theo Điều 70 khoản 1 mục 5 có thể bị kokinkei đến ba năm hoặc phạt tiền đến ba triệu yên, hoặc cả hai. Việc vụ việc có bị lập án hình sự hay không gắn liền trực tiếp với tư cách lưu trú về sau.

Những hiểu lầm thường gặp

Cách hiểu rằng cứ tự ra trình diện thì nhất định sẽ được lệnh xuất cảnh là không chính xác. Ra trình diện chỉ là một trong các điều kiện; thiếu điều kiện khác thì thủ tục vẫn chuyển sang cưỡng chế trục xuất. Ngược lại, cách hiểu rằng cứ ra trình diện thì nhất định sẽ được phép lưu trú đặc biệt cũng sai. Điều 50 khoản 5 quy định các yếu tố cần cân nhắc gồm lý do mong muốn được ở lại, quan hệ gia đình, hạnh kiểm, hoàn cảnh dẫn đến việc lưu trú tại Nhật Bản, thời gian lưu trú và các yếu tố khác, và việc phán đoán được thực hiện theo từng trường hợp cụ thể.

Cũng cần thận trọng với cách hiểu rằng hết thời hạn cấm nhập cảnh thì đương nhiên vào được Nhật Bản. Việc hết thời hạn chỉ có nghĩa là một trong các lý do từ chối nhập cảnh biến mất, còn việc cấp thị thực và việc thẩm tra khi nhập cảnh vẫn được thực hiện lại từ đầu.

Cách văn phòng chúng tôi làm việc

Tại Văn phòng luật quốc tế Funado, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp phụ trách việc thăm gặp tại nơi giam giữ cũng như các buổi trao đổi. Về tiếng Trung, văn phòng có phiên dịch chuyên trách các vụ việc của người nước ngoài thường trực tại văn phòng. Với các ngôn ngữ khác, bao gồm tiếng Việt, chúng tôi bố trí phiên dịch tùy theo từng vụ việc.

Về phương châm bào chữa, chúng tôi xuất phát từ quan điểm rằng ngay cả bản án cho hưởng án treo cũng chưa đủ, và đặt quyết định không truy tố làm mục tiêu ưu tiên hàng đầu. Vì lời khai trong hồ sơ hình sự sẽ trở thành tài liệu trong thẩm tra vi phạm và phiên điều trần bằng lời của cơ quan quản lý nhập cư, chúng tôi thiết kế vụ án hình sự và thủ tục nhập cư như một chỉnh thể thống nhất, đồng thời giữ góc nhìn tranh luận về việc có cố ý hay có lỗi vô ý ngay ở khâu xác định có thuộc lý do cưỡng chế trục xuất hay không. Buổi tư vấn đầu tiên miễn phí. ID WeChat của chúng tôi là matsumura1119.

Lời kết

Khoảng cách giữa một năm và năm năm, với nhiều người, chính là khoảng cách giữa việc được gặp gia đình và không được gặp. Chỗ rẽ nhánh ấy được quyết định bởi hai điều: thời điểm ra trình diện, và bạn thuộc lý do cưỡng chế trục xuất nào. Bài viết này chỉ là giải thích mang tính khái quát, vì vậy đối với vụ việc riêng của mình, xin hãy trao đổi trực tiếp với luật sư.

Tác giả

Matsumura Daisuke, Luật sư
Thành viên Đoàn luật sư Dai-Ichi Tokyo (số đăng ký: 59077, đăng ký năm 2019)
Văn phòng luật quốc tế Funado (Tòa nhà Fuse, tòa chính tầng 3, Takada 3-4-10, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực trọng tâm là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và các thủ tục nhập cư, chủ yếu với thân chủ mang quốc tịch Trung Quốc. Trong số các kết quả đã đạt được có bản án tuyên vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát chất kích thích với hành vi tàng trữ nhằm mục đích thương mại, quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và việc giành được phép lưu trú đặc biệt trong vụ việc được coi là khó.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099320/