Dùng sổ ghi chép của người bị tình nghi: tự ghi lại quá trình thẩm vấn

Trí nhớ phai đi từng ngày. Hơn nữa, trong môi trường bị giam giữ, ngay cả cảm nhận về ngày tháng cũng trở nên mơ hồ. Ba ngày trước bạn bị hỏi những gì và đã trả lời ra sao? Một tuần sau, rất ít người còn nhớ được chính xác.

Buổi thẩm vấn được ghi lại, nhưng là ghi lại ở phía cơ quan điều tra. Nó tồn tại dưới dạng biên bản lời khai và sẽ được dùng trong các thủ tục về sau. Tuy nhiên, thứ còn lại ở đó là một đoạn văn tiếng Nhật do điều tra viên tóm tắt, chứ không phải ghi chép của phía bạn. Khi giữa hai bên phát sinh mâu thuẫn, nếu trong tay bạn không có gì thì cũng không có vật liệu để tranh luận.

Bài viết này hướng dẫn cách sử dụng cuốn sổ ghi chép dành cho người bị tình nghi do Liên đoàn Luật sư Nhật Bản soạn thảo, để tự mình ghi lại diễn biến các buổi thẩm vấn. Trong vụ án có người nước ngoài, phần ghi chép liên quan đến phiên dịch đặc biệt quan trọng.

Sổ ghi chép của người bị tình nghi là gì

Đó là một cuốn sổ để người đang bị giam giữ tự ghi lại diễn biến của các buổi thẩm vấn.

Liên đoàn Luật sư Nhật Bản đã soạn mẫu sổ này, và có thể gửi vào cho bạn thông qua luật sư bào chữa. Điều 39 khoản 1 Luật Tố tụng hình sự quy định người bị tạm giam, dù là bị can hay bị cáo, được gặp luật sư mà không có người chứng kiến và được trao nhận tài liệu, đồ vật. Cuốn sổ được chuyển tới bạn như một phần của việc trao nhận tài liệu đó.

Có một số ngôn ngữ đã có bản dịch của mẫu sổ, nhưng ngôn ngữ nào có và tình hình sẵn có ra sao thì thay đổi theo từng thời kỳ. Trước hết, hãy hỏi luật sư xem bạn có thể nhận sổ bằng ngôn ngữ nào. Ngay cả khi không có bản dịch, bạn chỉ cần một cuốn vở trắng và viết bằng tiếng Việt là đủ. Hình thức không quan trọng bằng việc ghi chép được lưu lại.

Ghi những gì

Nguyên tắc cơ bản là ghi sự việc và thời gian, không xen lẫn đánh giá.

• Ngày thẩm vấn, giờ bắt đầu và giờ kết thúc, các lần nghỉ giữa chừng.
• Số lượng điều tra viên tham gia thẩm vấn; nếu biết chức vụ hoặc tên thì ghi lại.
• Bạn bị hỏi những gì và đã trả lời ra sao, đặc biệt là những câu hỏi được lặp đi lặp lại.
• Có được thông báo về quyền im lặng hay không.
• Có lập biên bản hay không, có đọc lại cho bạn nghe hay không, có yêu cầu bạn ký và điểm chỉ hay không, và bạn có ký hay không.
• Tình trạng sức khỏe, ăn uống và giấc ngủ.
• Những câu nói để lại ấn tượng mạnh, ghi lại nguyên văn.

Những điều cần ghi riêng cho vụ án người nước ngoài

Ghi chép về phiên dịch tạo ra một loại chứng cứ mà chỉ vụ án người nước ngoài mới có.

Buổi thẩm vấn có phiên dịch viên hay không, có phải cùng một người hay đã đổi người, có lúc nào việc dịch bị ngưng lại không, có đoạn nào bạn nói rất dài nhưng phần dịch lại ngắn một cách bất thường không. Những chi tiết như vậy chắc chắn sẽ mờ đi theo thời gian. Nếu ghi ngay trong ngày, luật sư sẽ có thể xem xét về sau.

Với phần đọc lại biên bản cũng vậy. Điều 198 khoản 4 Luật Tố tụng hình sự quy định trước khi yêu cầu ký tên và điểm chỉ thì phải đọc lại biên bản cho bạn nghe hoặc cho bạn xem, và bạn có quyền đề nghị tăng, giảm hoặc sửa đổi. Việc bạn đã đề nghị và đề nghị đó được xử lý ra sao, hoặc nếu không đề nghị thì vì lý do gì, khi được ghi lại sẽ trở thành một ghi chép có ý nghĩa. Cũng xin nhắc lại rằng ký tên và điểm chỉ là việc bạn được yêu cầu chứ không phải nghĩa vụ.

Theo tài liệu giới thiệu của Tòa án Tối cao Nhật Bản mang tên “Bạn có biết về phiên dịch tại tòa án không” (bản tháng 1 năm Reiwa 7), trong số 3.851 bị cáo của các vụ án cần phiên dịch kết thúc trong năm Reiwa 5, tiếng Việt chiếm 40,4 phần trăm. Thủ tục thông qua phiên dịch không hề là ngoại lệ, và vì thế nhu cầu ghi chép lại càng lớn.

Những lưu ý khi ghi

Tùy cách viết, nội dung trong sổ có thể bị sử dụng theo hướng bạn không mong muốn.

Nguyên tắc là ghi sự việc và thời gian một cách điềm tĩnh, tránh những đánh giá mang tính cảm xúc và tránh viết những câu chỉ trích người liên quan khác. Cũng nên tránh viết dài dòng những suy đoán của riêng bạn về nội dung vụ án. Nếu phân vân về cách ghi, hãy trao đổi với luật sư. Điều hiệu quả nhất là tạo thói quen viết thêm vài dòng sau mỗi buổi thẩm vấn.

Bên cạnh đó, với một số loại vụ án nghiêm trọng, Điều 301-2 Luật Tố tụng hình sự quy định việc ghi âm ghi hình quá trình thẩm vấn. Hãy hỏi luật sư xem vụ án của bạn có thuộc diện đó không, để phân định rõ điều gì kiểm tra được bằng cuốn sổ và điều gì kiểm tra được bằng bản ghi hình.

Ghi chép cũng phát huy tác dụng trong thủ tục nhập cư

Ghi chép lập trong thủ tục hình sự còn hữu ích cho việc chuẩn bị thủ tục của Cục Quản lý xuất nhập cảnh sau đó.

Thủ tục trục xuất trải qua các bước: điều tra vi phạm của nhân viên cảnh bị nhập quốc, thẩm tra vi phạm của thẩm tra viên nhập quốc, và thẩm vấn bằng lời của thẩm tra viên đặc biệt. Vì biên bản lời khai lập trong vụ án hình sự được dùng làm tài liệu cho các bước này, việc bản thân bạn nắm rõ những tình tiết nào đã được xác lập ở giai đoạn hình sự là điều không thể thiếu.

Theo thống kê của Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú Nhật Bản, trong năm Reiwa 7 có 1.446 trường hợp bị hủy bỏ tư cách lưu trú, trong đó Việt Nam nhiều nhất với 947 trường hợp; xét theo loại tư cách lưu trú thì thực tập kỹ năng là 973 và du học là 343. Nghĩa là có những tình huống chỉ riêng phía tư cách lưu trú chuyển động, không cần qua một vụ án hình sự nào.

Kết quả hình sự quay lại tác động tới tư cách lưu trú

Nội dung hình phạt quyết định việc bạn có thuộc căn cứ trục xuất hay không.

Điều 24 khoản 4 mục ri Luật Nhập cư (Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn) nêu người bị tuyên hình phạt tù giam (kōkinkei) chung thân hoặc trên một năm là thuộc căn cứ trục xuất, nhưng có phần loại trừ: nếu toàn bộ hình phạt được cho hưởng án treo thì không thuộc trường hợp này, và nếu chỉ treo một phần mà phần thi hành thực tế từ một năm trở xuống thì cũng được loại trừ. Ngược lại, mục chi của cùng khoản nêu người bị kết án có tội về tội phạm ma túy, và áp dụng kể cả khi chỉ bị phạt tiền, được hưởng án treo hay được miễn hình phạt, không phân biệt loại tư cách lưu trú.

Khi xin phép lưu trú đặc biệt, Điều 50 khoản 5 Luật Nhập cư liệt kê các yếu tố phải cân nhắc: lý do mong muốn ở lại, quan hệ gia đình, hạnh kiểm, hoàn cảnh dẫn đến việc cư trú tại Nhật, thời gian cư trú và các yếu tố khác. Hồ sơ hình sự được sử dụng khi đánh giá hạnh kiểm. Việc bạn tự ghi lại diễn biến các buổi thẩm vấn vì thế vẫn còn ý nghĩa ở giai đoạn này.

Những hiểu lầm thường gặp

• Ghi sổ sẽ bất lợi cho mình. Nói chung là không đúng. Nếu chú ý cách viết, ghi chép sẽ trở thành tài liệu phục vụ việc bào chữa.
• Luật sư nhớ hết rồi nên không cần ghi. Cũng không đúng, vì luật sư không có mặt trong phòng thẩm vấn.
• Được hưởng án treo thì không ảnh hưởng tư cách lưu trú. Không hẳn. Với án ma túy, mục chi của Điều 24 khoản 4 vẫn áp dụng.
• Xong phần hình sự là xong, chuyện nhập cư là việc khác. Đây cũng là hiểu lầm, vì hồ sơ hình sự trở thành tài liệu của thủ tục nhập cư.

Cách làm việc của văn phòng chúng tôi

Tại Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp đến nơi giam giữ, gửi sổ ghi chép vào và hướng dẫn ngay từ buổi gặp đầu tiên về việc nên ghi những gì và ghi như thế nào. Nội dung đã ghi sẽ được cùng nhau kiểm tra lại trong lần gặp kế tiếp.

Về phiên dịch, văn phòng có phiên dịch viên tiếng Trung chuyên trách các vụ án liên quan đến người nước ngoài thường trực tại văn phòng; với các ngôn ngữ khác, chúng tôi bố trí phiên dịch viên tùy theo từng vụ việc.

Về phương châm bào chữa, chúng tôi cho rằng bản án treo vẫn chưa đủ và đặt quyết định không truy tố làm mục tiêu ưu tiên hàng đầu. Vụ án hình sự và thủ tục nhập cư được thiết kế như một chỉnh thể, và chúng tôi cũng xem xét khả năng tranh luận về cố ý hay lỗi vô ý đối với việc có thuộc căn cứ trục xuất hay không. Buổi tư vấn đầu tiên miễn phí, và bạn có thể liên hệ qua WeChat ID matsumura1119.

Một lời cuối

Viết vào cuốn sổ là một trong số rất ít hành động chủ động mà bạn còn có thể làm khi đang bị giam giữ. Vài dòng cũng được. Viết ngay trong ngày hôm đó chính là giúp chính bạn của những ngày sau. Bài viết này chỉ mang tính giải thích chung; với vụ việc cụ thể, xin hãy trao đổi trực tiếp với luật sư.

Người viết

Matsumura Daisuke, luật sư
Thuộc Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo (số đăng ký: 59077, đăng ký năm 2019)
Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado (Tòa nhà Fuse, tòa chính, tầng 3, Takada 3-4-10, quận Toshima, Tokyo)
Lĩnh vực tập trung chính là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập cư, với thân chủ chủ yếu mang quốc tịch Trung Quốc. Có kinh nghiệm giành được bản án vô tội trong vụ vi phạm Luật Kiểm soát ma túy đá (tàng trữ nhằm mục đích thương mại), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép lưu trú đặc biệt trong những vụ được coi là khó.

Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado (Funado International Law Office)
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099312/