Bị nhà trường đuổi học thì tư cách lưu trú ra sao? Điều kiện 3 tháng và các lối đi

Bị đuổi học rồi thì coi như phải về nước. Đây là suy nghĩ phổ biến nhất trong các buổi tư vấn với du học sinh, và cũng là suy nghĩ khiến nhiều người mất đi khoảng thời gian quý giá nhất.

Về mặt pháp luật, việc nhà trường xóa tên hoặc cho thôi học là một chuyện, còn việc tư cách lưu trú chấm dứt lại là chuyện khác. Giữa hai việc đó có một khoảng thời gian, và cách sử dụng khoảng thời gian ấy quyết định kết quả cuối cùng.

Theo thống kê năm Reiwa 7 của Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú, có 1.446 trường hợp bị hủy tư cách lưu trú, trong đó diện du học là 343 trường hợp. Bài viết này trình bày con đường pháp lý từ lúc bị xóa tên đến lúc bị hủy tư cách, những phương án còn lại trên đường đi, và các nhánh rẽ nếu đã rơi vào tình trạng cư trú quá hạn.

Bị xóa tên không làm tư cách lưu trú biến mất ngay lập tức

Nhà trường ra quyết định xóa tên hay cho thôi học không đồng nghĩa với việc tư cách lưu trú tự động chấm dứt.

Tư cách lưu trú chấm dứt khi thời hạn lưu trú hết, hoặc khi có quyết định hủy theo Điều 22-4 Luật Nhập cư. Bị đuổi học không thuộc cả hai trường hợp đó. Cái mà việc đuổi học tạo ra là một trạng thái: không còn thực hiện hoạt động tương ứng với tư cách du học. Chính việc trạng thái đó kéo dài mới là ngòi nổ dẫn đến hủy tư cách.

Cần lưu ý rằng nhà trường có nghĩa vụ khai báo theo Điều 19-17 Luật Nhập cư, thời hạn cơ bản là 14 ngày, và bản thân người nước ngoài cũng có nghĩa vụ khai báo theo Điều 19-16. Vì vậy, việc bị xóa tên thường đến tai cơ quan nhập cư khá sớm. Có thời gian không có nghĩa là không ai biết.

Điều kiện 3 tháng được tính như thế nào

Điều 22-4 Luật Nhập cư quy định việc cư trú mà không thực hiện hoạt động tương ứng với tư cách lưu trú trong 3 tháng trở lên là căn cứ hủy tư cách. Hai điểm quan trọng: trường hợp có lý do chính đáng được loại trừ, và việc đánh giá lý do đó do cơ quan nhập cư thực hiện theo từng vụ.

Trên thực tế, những tình tiết sau còn có chỗ để trình bày như lý do chính đáng:

• Đang tiến hành thủ tục chuyển trường và đã có nơi tiếp nhận cụ thể
• Bị bệnh hoặc bị thương nên không thể đi học, có giấy chứng nhận của bác sĩ làm căn cứ
• Đã nộp đơn xin thay đổi tư cách lưu trú và hồ sơ đang được xét
• Việc mất chỗ học xuất phát từ phía nhà trường, phần lỗi của bản thân là không đáng kể

Ngược lại, việc đổi số điện thoại và không cho ai biết mình ở đâu sau khi bị đuổi học, hoặc tiếp tục đi làm vượt quá phạm vi giấy phép hoạt động ngoài tư cách, sẽ làm suy yếu nghiêm trọng lập luận về lý do chính đáng. Riêng trường hợp sau còn nguy hiểm hơn: trong Điều 24 khoản 4 Luật Nhập cư có mục quy định người rõ ràng được xác định là chỉ chuyên làm các hoạt động ngoài tư cách lưu trú thuộc diện trục xuất, và mục này có thể được viện dẫn mà không cần chờ đủ 3 tháng.

Việc cần làm ngay khi biết mình bị đuổi học

Các phương án còn lại phụ thuộc rất nhiều vào việc thời hạn lưu trú còn hay đã hết. Hành động khi vẫn còn thời hạn là điều có tính quyết định.

Thứ nhất, cụ thể hóa việc nhập học ở một cơ sở giáo dục khác. Có giấy nhập học rồi nối sang đơn xin đổi tư cách hoặc gia hạn thời hạn lưu trú là con đường thẳng nhất.

Thứ hai, cân nhắc chuyển sang tư cách lưu trú diện làm việc. Việc này đòi hỏi sự phù hợp giữa ngành học và nội dung công việc, nhưng nếu đáp ứng được điều kiện thì đây là một lựa chọn chính diện, không phải cách lách.

Thứ ba, nếu cả hai đều khó, thì việc xuất cảnh rồi tính đường quay lại sau cũng là một quyết định hợp lý. Điều quan trọng là bạn rời Nhật trước hay sau khi rơi vào tình trạng cư trú quá hạn; điều đó làm thay đổi hoàn toàn khả năng nhập cảnh lần sau.

Ngoài ra, khi tư cách lưu trú bị hủy, có trường hợp cơ quan nhập cư ấn định một khoảng thời gian để xuất cảnh. Nếu được ấn định, việc rời Nhật trong thời gian đó là tiền đề, nên hãy xác nhận rõ có hay không và dài bao lâu.

Nếu đã cư trú quá hạn: hai con đường

Nếu vẫn ở lại sau khi thời hạn lưu trú kết thúc, bạn thuộc diện cư trú quá hạn theo Điều 24 khoản 4 Luật Nhập cư. Từ đây có hai nhánh.

Nhánh thứ nhất là lệnh xuất cảnh theo Điều 24-3. Các điều kiện gồm: tự nguyện ra trình diện với ý định rời Nhật sớm; không thuộc căn cứ trục xuất nào khác ngoài cư trú quá hạn; trước đây chưa từng bị trục xuất và chưa từng rời Nhật theo lệnh xuất cảnh; và được nhìn nhận là chắc chắn sẽ xuất cảnh nhanh chóng. Người rời Nhật theo lệnh xuất cảnh chịu thời hạn cấm nhập cảnh là 1 năm, theo Điều 5 khoản 1 mục 9-2.

Nhánh thứ hai là thủ tục trục xuất. Với người bị đưa về nước theo lệnh trục xuất, Điều 5 khoản 1 mục 9 quy định thời hạn cấm nhập cảnh theo ba mức: 1 năm, 5 năm và 10 năm; người từng bị trục xuất mà nay lại bị trục xuất lần nữa chịu mức 10 năm.

Khoảng cách giữa hai nhánh không hề nhỏ. Cũng theo thống kê năm Reiwa 7 của Cục Quản lý xuất nhập cảnh, trong 18.442 người bị áp dụng thủ tục vì vi phạm Luật Nhập cư, có 8.959 người theo thủ tục trục xuất và 9.483 người theo thủ tục lệnh xuất cảnh. Việc có tự ra trình diện hay không được phản ánh vào kết quả.

Giấy phép lưu trú đặc biệt

Khi có lý do mạnh để tiếp tục ở lại Nhật, có thể xem xét xin giấy phép lưu trú đặc biệt. Điều 50 khoản 2 Luật Nhập cư trao quyền nộp đơn cho người đang bị giam giữ theo lệnh giam giữ và người đã có quyết định áp dụng biện pháp giám hộ. Ngược lại, khoản 3 quy định sau khi lệnh trục xuất đã được ban hành thì không thể nộp đơn nữa. Không để lỡ thời điểm là điều mang tính quyết định.

Khoản 5 của điều luật này liệt kê các yếu tố phải cân nhắc: lý do mong muốn được lưu trú, quan hệ gia đình, hạnh kiểm, hoàn cảnh dẫn đến việc đến cư trú tại Nhật, thời gian đã lưu trú và các tình tiết khác. Khoản 10 quy định trường hợp không cho phép phải được thông báo bằng văn bản có nêu lý do. Về tiêu chuẩn vận dụng, bản hướng dẫn về giấy phép lưu trú đặc biệt sửa đổi tháng 6 năm 2024 là bản đang có hiệu lực.

Khi phía sau việc bị đuổi học là một vụ án hình sự

Nếu nguyên nhân bị đuổi học là một vụ án hình sự, khung đánh giá thay đổi thêm một lần nữa.

Trong Điều 24 khoản 4 có mục quy định người bị tuyên hình phạt giam giữ (拘禁刑, kōkinkei) chung thân hoặc trên 1 năm thuộc diện trục xuất, nhưng mục này có điều khoản trừ: nếu toàn bộ hình phạt được cho hưởng án treo thì không thuộc diện đó. Trong khi đó, mục về ma túy trong cùng khoản coi người bị kết án có tội vì vi phạm pháp luật về ma túy, cần sa, thuốc phiện, chất kích thích là thuộc diện trục xuất, kể cả khi chỉ bị phạt tiền hoặc được hưởng án treo. Người thuộc diện ma túy còn không được dùng lệnh xuất cảnh, và theo Điều 5 khoản 1 mục 5, việc cấm nhập cảnh liên quan đến ma túy không có thời hạn ấn định; muốn quay lại chỉ còn cách xin phép nhập cảnh đặc biệt theo Điều 12 khoản 1.

Thủ tục hình sự và thủ tục nhập cư chạy trên hai đường riêng, nhưng biên bản lời khai lập ở giai đoạn hình sự sẽ được dùng làm tài liệu cho thẩm tra vi phạm và phiên điều trần. Bạn trình bày thế nào ở giai đoạn đầu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng ở lại sau này.

Văn phòng chúng tôi hỗ trợ như thế nào

Tại Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp thực hiện việc tiếp xúc trong trại tạm giam và các buổi làm việc. Với tiếng Trung, văn phòng có phiên dịch viên chuyên trách thường trực; với các ngôn ngữ khác, bao gồm tiếng Việt, chúng tôi sắp xếp phiên dịch viên tùy theo từng vụ việc.

Khi có vụ án hình sự đi kèm, chúng tôi không coi án treo là đủ mà đặt mục tiêu ưu tiên hàng đầu là quyết định không truy tố. Vụ án hình sự và thủ tục nhập cư được thiết kế như một thể thống nhất, và về việc có thuộc diện trục xuất hay không, chúng tôi cũng tranh luận trên phương diện cố ý và lỗi. Với các trường hợp chỉ liên quan đến tư cách lưu trú sau khi bị đuổi học, chúng tôi cùng bạn cân nhắc nên chọn hướng nào trong ba hướng: xin đổi tư cách, chuyển trường, hay ra trình diện. Lần tư vấn đầu tiên miễn phí. Liên hệ qua WeChat ID matsumura1119.

Lời kết

Từ lúc bị đuổi học đến lúc mất tư cách lưu trú có nhiều chặng, và mỗi chặng có những phương án khác nhau. Điều cần tránh nhất là nghĩ rằng không còn cách nào, rồi cắt liên lạc và để thời hạn lưu trú trôi qua. Bài viết này mang tính giải thích chung; với vụ việc cụ thể, xin trao đổi trực tiếp với luật sư.

Người viết

Matsumura Daisuke / Luật sư
Thành viên Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo (số đăng ký: 59077, đăng ký năm 2019)
Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado (Fuse Building, tầng 3, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực trọng tâm là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập cư, với thân chủ chủ yếu mang quốc tịch Trung Quốc. Đã có các kết quả như bản án vô tội trong vụ vi phạm Luật Kiểm soát chất kích thích (tàng trữ nhằm mục đích thương mại), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và giành được giấy phép lưu trú đặc biệt trong những vụ được coi là khó.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099266/