Bị thu giữ hộ chiếu và thẻ lưu trú: cách xác định nơi giữ và yêu cầu trả lại

Sau một cuộc khám xét, thứ còn lại thường chỉ là một tờ giấy, còn giấy tờ tùy thân thì biến mất khỏi tay bạn. Hộ chiếu bị thu, thẻ lưu trú cũng bị thu. Chúng đang ở đâu, bao giờ được trả lại, và trong thời gian đó có đi làm thủ tục hành chính được không.

Ba câu hỏi trên gần như luôn là ba câu hỏi đầu tiên mà gia đình đặt ra khi liên lạc với chúng tôi. Bài viết này giải thích lần lượt: cách xác định nơi đang giữ hộ chiếu và thẻ lưu trú, cách yêu cầu trả lại chính thức hoặc trả lại tạm thời, và những thủ tục nhập cư bị đình trệ khi không có bản gốc trong tay. Đây là điểm giao nhau điển hình giữa thủ tục hình sự và thủ tục lưu trú, và nếu bỏ mặc thì những bất lợi hoàn toàn khác với vụ án hình sự sẽ chồng chất lên.

Vì sao hộ chiếu và thẻ lưu trú bị giữ lại

Hộ chiếu và thẻ lưu trú bị thu giữ khi cơ quan điều tra đánh giá rằng bản thân các giấy tờ đó có ý nghĩa chứng cứ. Trên đó có ghi quá trình nhập cảnh, thời hạn lưu trú, nơi cư trú và lịch sử xuất nhập cảnh, nên bất kể nội dung vụ án là gì, đây vẫn là loại giấy tờ dễ trở thành đối tượng thu giữ. Trong vụ có nghi ngờ về giấy tờ giả, mức độ cần thiết của việc thu giữ càng được đánh giá cao hơn.

Vật bị thu giữ do cơ quan điều tra bảo quản cho tới khi không còn cần thiết. Ngay cả khi vụ án chưa kết thúc, nếu được đánh giá là không còn cần thiết thì vẫn có thể được trả lại; ngược lại, cũng có trường hợp phải chờ tới khi có quyết định xử lý. Thời điểm trả lại khác nhau rất nhiều tùy tính chất vụ án, và không có một mốc chung nào.

Xác định nơi giữ bằng biên bản danh mục vật thu giữ

Việc đầu tiên cần làm là tìm tờ biên bản danh mục vật thu giữ. Người bị thu giữ được giao một văn bản liệt kê các vật đã bị thu. Trên đó ghi rõ hộ chiếu và thẻ lưu trú có nằm trong danh mục hay không.

Nếu có văn bản này trong tay, bạn xác định được đồn cảnh sát hoặc viện kiểm sát nào đang bảo quản, và từ đó có đầu mối liên hệ cho mọi bước tiếp theo. Nếu giấy tờ bị thu với tư cách đồ vật mang theo người của người bị bắt, có khi văn bản được giữ tại nơi tạm giam. Khi gia đình tự tìm, hãy kiểm tra tờ giấy được để lại lúc khám nhà; nếu không thấy, hãy liên hệ đồn cảnh sát phụ trách kèm theo số vụ án. Nếu đã có luật sư bào chữa, việc xác nhận này do luật sư thực hiện.

Phân biệt trả lại chính thức và trả lại tạm thời

Có hai con đường để lấy lại đồ: trả lại chính thức và trả lại tạm thời. Trả lại chính thức là việc trả dứt điểm những vật không còn cần tiếp tục thu giữ. Trả lại tạm thời là việc trả trong một thời gian, khi nhu cầu chứng cứ vẫn còn nhưng cơ quan có thẩm quyền cân nhắc nhu cầu sinh hoạt của người sở hữu hoặc người bảo quản. Vật đã được trả tạm thời phải nộp lại khi có yêu cầu.

Trên thực tế, với những giấy tờ không thể thiếu trong đời sống hằng ngày như hộ chiếu và thẻ lưu trú, trả lại tạm thời là lựa chọn hiện thực hơn. Khi đề nghị, điều quan trọng là trình bày cụ thể vì sao cần bản gốc. Những tình tiết sau có thể dùng làm lý do:

• Thời hạn lưu trú sắp hết và cần bản gốc để nộp hồ sơ gia hạn
• Cần khai báo thay đổi nơi cư trú hoặc thay đổi cơ quan, tổ chức tiếp nhận
• Cần tới lãnh sự quán nước mình để xin cấp lại hộ chiếu
• Nơi làm việc hoặc trường học yêu cầu xuất trình thẻ lưu trú

Những thủ tục nhập cư bị đình trệ khi không có bản gốc

Việc không có bản gốc thẻ lưu trú trong tay tự nó đã tạo ra nguy cơ vi phạm một nghĩa vụ khác. Điều 23 nhập quản pháp buộc người lưu trú trung và dài hạn phải mang theo và xuất trình thẻ lưu trú, và không thể mặc nhiên cho rằng viên cảnh sát ngoài đường sẽ hiểu ngay tình huống thẻ đang bị thu giữ. Mang theo bản sao biên bản danh mục vật thu giữ sẽ giúp việc giải thích dễ dàng hơn nhiều.

Nghĩa vụ khai báo cũng không dừng lại. Các Điều từ 19-7 đến 19-10 nhập quản pháp quy định về khai báo nơi cư trú, còn Điều 19-16 và Điều 19-17 yêu cầu khai báo về cơ quan, tổ chức tiếp nhận trong vòng 14 ngày. Thời gian bị tạm giữ không tự động làm các thời hạn này kéo dài ra. Vì vậy cần thông qua gia đình hoặc luật sư để sắp xếp rõ: phải khai báo việc gì, hạn chót là ngày nào.

Liên lạc với lãnh sự quán khi không có hộ chiếu

Về hộ chiếu, cách xử lý chắc chắn nhất là sớm mở được đường liên lạc với lãnh sự quán nước mình. Điều 36 Công ước Vienna về quan hệ lãnh sự quy định quyền của người nước ngoài bị tạm giữ được liên lạc với cơ quan lãnh sự và được viên chức lãnh sự thăm gặp. Nếu bạn mong muốn, bạn có thể nói rõ điều đó với cơ quan điều tra.

Khi bị tạm giữ, theo Điều 39 khoản 1 Bộ luật Tố tụng Hình sự bạn được gặp luật sư bào chữa mà không có người thứ ba chứng kiến, nên việc liên hệ lãnh sự quán và chuẩn bị giấy tờ có thể tiến hành thông qua luật sư. Xin cấp lại hộ chiếu cần giấy tờ chứng minh nhân thân, vì vậy nắm sớm danh sách những gì đang bị thu giữ là điều có ý nghĩa thiết thực.

Ảnh hưởng dội ngược lại tư cách lưu trú

Bản thân việc bị thu giữ giấy tờ không quyết định tư cách lưu trú, nhưng những thủ tục bị đình trệ vì việc thu giữ thì có. Điều 22-4 nhập quản pháp coi việc lưu trú từ 3 tháng trở lên mà không thực hiện hoạt động tương ứng với tư cách của mình, không có lý do chính đáng, là căn cứ hủy bỏ tư cách lưu trú. Nếu thời gian bị tạm giữ và tình trạng thiếu giấy tờ kéo dài, khiến công việc hoặc việc học bị gián đoạn, quy định này trở thành vấn đề có thật.

Về bản thân quyết định hình sự, Điều 24 mục 4 điểm ri nhập quản pháp áp dụng cho người bị tuyên phạt tù giam (kōkinkei) chung thân hoặc trên 1 năm, và phần trừ của điều khoản loại trừ trường hợp toàn bộ hình phạt được hưởng án treo. Mặt khác, trong các vụ về thẻ lưu trú giả theo Điều 73-6 và Điều 73-7 nhập quản pháp, chính vật bị thu giữ là chứng cứ trung tâm. Đây là loại vụ án mà nội dung và số lượng vật thu giữ ảnh hưởng trực tiếp tới mức độ nặng nhẹ của quyết định xử lý.

Theo thống kê năm Reiwa 7 của Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú, số người thuộc các vụ vi phạm nhập quản pháp bị áp dụng thủ tục trục xuất hoặc thủ tục lệnh xuất cảnh là 18.442 người, trong đó quốc tịch Việt Nam là 6.599 người, chiếm 35,8 phần trăm. Xử lý trước khi thủ tục khởi động bao giờ cũng để lại nhiều lựa chọn hơn là xoay xở sau khi nó đã chạy.

Những hiểu lầm thường gặp

• Đồ đã bị thu thì chắc chắn không lấy lại được cho tới khi có bản án. Không đúng: khi không còn cần thiết thì được trả lại, và khi có nhu cầu sinh hoạt thì có thể xin trả lại tạm thời.
• Không có thẻ lưu trú trong tay thì khỏi phải khai báo. Thời hạn của nghĩa vụ khai báo không dừng lại.
• Không có hộ chiếu thì không làm được gì. Vẫn còn con đường xin cấp lại tại lãnh sự quán.
• Gia đình tới đồn cảnh sát là lấy lại được ngay. Việc trả lại phụ thuộc vào đánh giá về nhu cầu điều tra.

Cách văn phòng chúng tôi làm việc

Tại Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp đi gặp thân chủ và trực tiếp trao đổi. Về ngôn ngữ, tiếng Trung có phiên dịch viên chuyên trách các vụ án người nước ngoài thường trực tại văn phòng; với các ngôn ngữ khác, trong đó có tiếng Việt, chúng tôi bố trí phiên dịch viên tùy theo từng vụ việc.

Trong những vụ có yếu tố thu giữ tài sản, chúng tôi quản lý tiến trình hình sự và các mốc thời hạn của thủ tục nhập cư trên cùng một bảng. Chúng tôi không coi bản án treo là đủ, mà đặt quyết định không truy tố làm mục tiêu ưu tiên cao nhất. Vụ án hình sự và thủ tục nhập cư được thiết kế như một khối thống nhất, bởi biên bản lời khai lấy trong giai đoạn điều tra sẽ trở thành tài liệu cho thủ tục thẩm tra vi phạm và phiên xét hỏi bằng lời. Chúng tôi cũng giữ quan điểm tranh luận về chính việc có thuộc lý do trục xuất hay không, bao gồm cả vấn đề cố ý và vô ý. Buổi tư vấn đầu tiên miễn phí, và bạn có thể liên hệ qua WeChat ID matsumura1119.

Lời kết

Khoảng thời gian không có giấy tờ tùy thân trong tay là quãng thời gian nhiều lo lắng, cho cả người trong cuộc lẫn gia đình. Hãy bắt đầu từ việc tìm tờ biên bản danh mục vật thu giữ và xác định nơi đang bảo quản. Mọi thủ tục chỉ chuyển động được từ những sự thật đã được xác nhận. Bài viết này chỉ là giải thích mang tính khái quát; với vụ việc cụ thể của mình, xin hãy trao đổi trực tiếp với luật sư.

Người viết

Matsumura Daisuke / Luật sư
Thuộc Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo (số đăng ký: 59077, đăng ký năm 2019)
Văn phòng Luật sư Quốc tế Funado (Tầng 3, tòa nhà chính Fuse Building, 3-4-10 Takada, quận Toshima, Tokyo)
Lĩnh vực tập trung chính là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập cư, với thân chủ chủ yếu mang quốc tịch Trung Quốc. Đã đạt được bản án vô tội trong vụ vi phạm Luật Kiểm soát Ma túy Đá (tàng trữ nhằm mục đích thương mại), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép lưu trú đặc biệt trong những vụ được coi là khó.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099204/