Cho mượn tên đứng đầu công ty tại Nhật: rủi ro tiếp tay lao động bất hợp pháp

Một người quen đồng hương nói rằng sắp mở công ty, chỉ cần mượn tên anh làm giám đốc thôi, không phải làm gì cả. Hoặc tên đã cho mượn từ lâu, và bây giờ cảnh sát hay cục nhập quản gọi lên làm việc. Hai tình huống này nghe có vẻ rất khác nhau, nhưng các điểm pháp lý lại tụ về gần như cùng một chỗ.

Việc cho mượn tên bao giờ cũng được đặt vấn đề như một thủ tục hình thức. Trên thực tế, dưới cái tên đã cho mượn ấy, người khác đi làm, tài khoản được sử dụng, hồ sơ xin tư cách lưu trú được nộp đi. Và khi có chuyện, người bị hỏi trách nhiệm là người đã cho mượn tên.

Bài viết này trình bày cụ thể việc cho mượn tên đụng tới những điều luật nào, vì sao lời giải thích tôi không biết gì lại khó được chấp nhận về mặt cấu trúc pháp lý, và hậu quả dội ngược lại tư cách lưu trú ra sao.

Cho mượn tên xuất hiện dưới những hình thức nào

Trong thực tế, việc cho mượn tên đến với người Việt tại Nhật dưới bốn dạng chính: đứng tên giám đốc hoặc thành viên hội đồng của pháp nhân; đứng tên cơ sở kinh doanh hoặc cửa hàng; đứng tên chủ sử dụng lao động trong hợp đồng; và đứng tên tài khoản ngân hàng.

Điểm chung của cả bốn dạng là chính cái tên đó làm cho hoạt động của người khác trở nên khả thi. Người cho mượn tên có thể nghĩ rằng mình chẳng làm gì cả, nhưng xét về hình thức bên ngoài, họ được coi là chủ thể của hoạt động đó. Cơ quan điều tra bắt đầu từ hình thức bên ngoài trước, rồi mới đi vào nội tâm.

Tiếp tay lao động bất hợp pháp: chỉ cần hành vi là đã thành lý do trục xuất

Điều 24 mục 3-4 Luật Nhập quản quy định người thực hiện hành vi tiếp tay cho lao động bất hợp pháp là đối tượng bị trục xuất, và quy định này áp dụng ngay cả khi người đó không hề bị xử phạt hình sự. Đây chính là điểm nguy hiểm nhất của việc cho mượn tên.

Nói cách khác, việc không bị truy tố hay chỉ bị phạt tiền là một chuyện, còn việc có thuộc lý do trục xuất hay không lại là một phán đoán riêng biệt. Nhiều người thở phào khi vụ án hình sự khép lại, rồi mới nhận ra rằng thủ tục nhập quản vẫn tiếp tục.

Về hình phạt, Điều 73-2 Luật Nhập quản quy định tội tiếp tay lao động bất hợp pháp với mức hình phạt giam giữ kōkinkei (拘禁刑) đến 5 năm hoặc phạt tiền đến 5.000.000 yên, hoặc cả hai. Theo thống kê của Cơ quan Cảnh sát Quốc gia năm Reiwa 7, có 253 vụ bị phát hiện với 308 người bị bắt về tội này. Trong số 475 người nước ngoài làm việc bất hợp pháp được thuê trong các vụ đó, quốc tịch Việt Nam là 169 người, nhiều nhất, tiếp theo là Thái Lan 69 người và Indonesia 63 người.

Không thể chỉ nói rằng tôi không biết

Điều 73-2 khoản 2 Luật Nhập quản quy định rằng, muốn thoát trách nhiệm với lý do không biết người nước ngoài đó không được phép làm việc, thì phải chứng minh ngược lại rằng mình không có lỗi vô ý. Đây là điểm mà rất nhiều người hiểu sai.

Nghĩa là chỉ nói tôi không biết thì chưa đủ. Cần đưa ra được phía bên kia của câu chuyện: đã xem thẻ cư trú, đã kiểm tra giấy phép hoạt động ngoài tư cách, đã hỏi lại về phạm vi được phép làm việc. Trớ trêu ở chỗ, người chỉ cho mượn tên mà không tham gia điều hành thực tế lại chẳng để lại dấu vết kiểm tra nào cả, nên việc chứng minh ngược lại càng khó hơn người trực tiếp làm.

Tư cách lưu trú xin bằng hồ sơ giả sẽ bị hủy

Điều 22-4 Luật Nhập quản coi việc có được tư cách lưu trú thông qua khai báo gian dối là căn cứ hủy bỏ tư cách lưu trú. Nếu công ty mượn tên của bạn đã dùng một hợp đồng lao động không có thực để nộp hồ sơ, thì không chỉ tư cách lưu trú của người mượn bị hủy, mà hạnh kiểm của chính người đứng tên cũng bị đặt dấu hỏi.

Cũng theo điều luật này, việc không có lý do chính đáng mà trong 3 tháng trở lên không thực hiện hoạt động tương ứng với tư cách lưu trú, hoặc vi phạm nghĩa vụ khai báo địa chỉ cư trú quá 90 ngày, đều là căn cứ hủy bỏ. Theo thống kê của Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú năm Reiwa 7, có 1.446 trường hợp bị hủy tư cách lưu trú. Ngoài ra, Điều 19-16 và Điều 19-17 yêu cầu khai báo về cơ quan, tổ chức mà mình thuộc về trong vòng 14 ngày.

Cho mượn sổ ngân hàng là vấn đề của một luật khác

Hành vi giao sổ tiết kiệm hoặc thẻ rút tiền cho người khác bị xử lý theo Điều 28 Luật phòng chống chuyển giao thu nhập do phạm tội mà có, dưới dạng chuyển nhượng hoặc nhận chuyển nhượng. Không nhận thù lao cũng vẫn có thể bị xử lý, nếu đã giao mà không xác minh người nhận là ai.

Nghiêm trọng hơn, nếu tài khoản đó bị dùng vào lừa đảo có tổ chức, người đứng tên sẽ bị nghi ngờ tham gia vào một tội nặng hơn nhiều, và khi đó việc chứng minh mình chỉ vô ý sẽ tốn rất nhiều công sức.

Khi có môi giới đứng giữa

Phần lớn các đề nghị cho mượn tên đều đến qua một người trung gian. Bản thân người cho mượn nhiều khi cảm thấy mình mới là người bị hại, và cảm giác đó không phải không có cơ sở. Nhưng góc nhìn của cơ quan điều tra khởi đầu từ hình thức khách quan: ai đã cung cấp cái tên, ai đã nhận tiền.

Vì vậy, cần lưu giữ sớm các dấu vết về hoàn cảnh được nhờ, việc có hay không có thù lao và số tiền, cùng toàn bộ lịch sử trao đổi, để chỉ ra một cách cụ thể giới hạn của sự tham gia. Lời giải thích chỉ dựa vào trí nhớ sẽ yếu dần theo thời gian.

Có thể làm gì ở giai đoạn được nhờ và giai đoạn đã bị lập hồ sơ

• Nếu chưa cho mượn tên thì hãy từ chối. Khi chưa có giấy tờ và chưa có dòng tiền, lựa chọn còn rộng nhất
• Nếu đã cho mượn, hãy giữ lại đăng ký doanh nghiệp, hợp đồng, sao kê tài khoản và tin nhắn trao đổi với người nhờ
• Điều 39 khoản 1 Bộ luật Tố tụng hình sự cho phép gặp luật sư mà không có cán bộ chứng kiến khi bị bắt
• Điều 198 khoản 2 quy định phải thông báo quyền im lặng; khoản 4 cho phép nghe đọc lại biên bản và yêu cầu sửa đổi. Mức độ tham gia được ghi ở giai đoạn này sẽ ràng buộc rất chặt về sau
• Yêu cầu phiên dịch theo Điều 175 và Điều 178 Bộ luật Tố tụng hình sự, cùng Điều 14 khoản 3 (a) và (f) Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị

Những hiểu lầm thường gặp

Nói rằng tôi chỉ cho mượn tên, người thuê lao động không phải tôi là chưa đủ, vì Điều 24 mục 3-4 nhìn vào việc có hành vi hay không. Cho rằng không nhận tiền thì không phạm tội cũng không chính xác, bởi việc có thù lao chỉ là một trong nhiều tình tiết. Nói rằng người đó có thẻ cư trú nên tôi tưởng được đi làm cũng khó đứng vững dưới cơ chế chứng minh ngược tại Điều 73-2 khoản 2, nếu không trình bày được đã kiểm tra những gì. Và suy nghĩ rằng không bị truy tố thì tư cách lưu trú an toàn lại đi ngược hẳn với cấu trúc của Điều 24 mục 3-4, vốn không đòi hỏi phải có xử phạt hình sự.

Cách làm việc của văn phòng chúng tôi

Tại Văn phòng Luật quốc tế Funado, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp đi gặp thân chủ và trực tiếp họp bàn. Về ngôn ngữ, tiếng Trung có phiên dịch chuyên trách thường trực tại văn phòng, còn các ngôn ngữ khác, trong đó có tiếng Việt, chúng tôi bố trí phiên dịch tùy theo từng vụ việc.

Trong các vụ cho mượn tên, mấu chốt là sớm cố định bằng tài liệu khách quan phạm vi tham gia và mức độ nhận thức của thân chủ. Vì vậy chúng tôi không đặt mục tiêu ở một bản án cho hưởng án treo, mà đặt quyết định không truy tố làm mục tiêu ưu tiên hàng đầu. Đồng thời, vụ án hình sự và thủ tục nhập quản được thiết kế như một chỉnh thể, và chúng tôi giữ quan điểm tranh luận về chính việc có thuộc lý do trục xuất hay không, bao gồm cả yếu tố cố ý và vô ý. Tư vấn lần đầu miễn phí. Có thể liên hệ qua WeChat ID matsumura1119.

Lời kết

Điểm chung của các vụ cho mượn tên là lời nhờ vả đến từ những mối quan hệ khó từ chối. Chính vì thế, biết trước ranh giới trách nhiệm pháp lý của mình là điều có ý nghĩa. Và ngay cả khi tên đã trót cho mượn, những tài liệu cho thấy giới hạn tham gia của bạn chắc chắn vẫn còn ở đâu đó. Bài viết này là giải thích mang tính tổng quát, đối với từng vụ việc cụ thể xin vui lòng trao đổi trực tiếp với luật sư.

Tác giả

Matsumura Daisuke, luật sư
Thuộc Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo (第一東京弁護士会), số đăng ký 59077, đăng ký năm 2019
Văn phòng Luật quốc tế Funado (Tokyo, quận Toshima, Takada 3-4-10, tòa nhà Fuse Building tòa chính tầng 3)
Lĩnh vực tập trung chính là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập quản, với thân chủ chủ yếu mang quốc tịch Trung Quốc. Các kết quả đã đạt được gồm bản án tuyên vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát ma túy đá với tình tiết tàng trữ nhằm mục đích thu lợi, quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo đặc thù, và việc được cấp phép lưu trú đặc biệt trong những trường hợp được coi là rất khó.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099190/