Bị bắt vì nhập cảnh trái phép tại Nhật Bản và trường hợp dùng hộ chiếu giả

Bị mời vào phòng riêng tại quầy kiểm tra nhập cảnh rồi không được cho vào Nhật. Hoặc nhiều tháng sau, cảnh sát mới phát hiện ra rằng lần nhập cảnh đó đã dùng hộ chiếu mang tên người khác, và lệnh bắt được thi hành. Phần lớn các vụ việc về nhập cảnh trái phép mà chúng tôi tiếp nhận đều bắt đầu từ một trong hai tình huống này.

Khác với cư trú quá hạn, vốn phát sinh khi thời hạn lưu trú trôi qua, hành vi nhập cảnh trái phép đã hoàn thành ngay tại thời điểm bước qua biên giới. Và khi có hộ chiếu giả hoặc hộ chiếu mang tên người khác, ngoài vi phạm Luật Nhập quản còn phát sinh vấn đề làm giả giấy tờ, khiến cả kết quả hình sự lẫn khả năng quay lại Nhật sau này thay đổi rất nhiều.

Bài viết trình bày nội dung tội danh tại Điều 70 khoản 1 mục 1, những gì thay đổi khi có hộ chiếu hoặc thẻ cư trú bị làm giả, lý do không thể sử dụng lệnh xuất cảnh, và cách xác định thời hạn cấm nhập cảnh.

Nhập cảnh trái phép là tội theo Điều 70 khoản 1 mục 1

Việc vào lãnh thổ Nhật Bản mà không có hộ chiếu hợp lệ, hoặc không được viên chức thẩm tra nhập cảnh cấp phép nhập cảnh, cấu thành tội tại Điều 70 khoản 1 mục 1 Luật Nhập quản (入管法, tên đầy đủ là Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn). Hình phạt là hình phạt giam giữ theo chế định mới gọi là kōkinkei (拘禁刑) đến 3 năm, hoặc phạt tiền đến 3.000.000 yên, hoặc áp dụng cả hai. Mức này ngang với tội cư trú quá hạn tại mục 5 cùng điều luật.

Nhiều người nghĩ rằng chỉ cần qua được cửa khẩu là mọi chuyện coi như xong. Thực tế không phải vậy. Rất nhiều vụ bị phát hiện sau khi đã sinh sống ở Nhật nhiều năm, thường là qua kiểm tra nơi làm việc, qua thủ tục gia hạn, hoặc qua điều tra một vụ án khác.

Hộ chiếu giả hoặc hộ chiếu mang tên người khác làm thay đổi điều gì

Khi có hộ chiếu bị làm giả, bị sửa đổi hoặc mang tên người khác, ngoài vi phạm Luật Nhập quản còn phát sinh vấn đề làm giả giấy tờ, và triển vọng xử lý hình sự xấu đi rõ rệt. Theo Sách trắng tội phạm bản năm Reiwa 7 (số liệu năm Reiwa 6), tỷ lệ truy tố đối với tội làm giả giấy tờ trong các vụ án có bị can là người nước ngoài đến Nhật là 59,18%, cao hơn nhiều so với mức chung 33,72%. Ngay cả tỷ lệ truy tố chung đối với người nước ngoài đến Nhật cũng là 44,28%, cao hơn mức chung 40,38%.

Cần lưu ý định nghĩa thống kê: cụm từ người nước ngoài đến Nhật trong các số liệu này không bao gồm người có tư cách vĩnh trú, vợ chồng của người vĩnh trú, người vĩnh trú đặc biệt, người liên quan đến quân đội Hoa Kỳ đóng tại Nhật và người không rõ tư cách lưu trú.

Sở hữu thẻ cư trú giả là một tội riêng biệt

Việc sở hữu, cung cấp hoặc tiếp nhận thẻ cư trú bị làm giả tự nó đã bị xử phạt theo Điều 73-6 và Điều 73-7 Luật Nhập quản. Theo thống kê của Cơ quan Cảnh sát Quốc gia năm Reiwa 7, trong tổng số 3.349 người bị bắt vì vi phạm Luật Nhập quản, có 191 người thuộc nhóm sở hữu thẻ cư trú giả và các hành vi tương tự.

Ngoài ra, Điều 23 Luật Nhập quản quy định nghĩa vụ mang theo và xuất trình thẻ cư trú. Vi phạm nghĩa vụ mang theo bị phạt tiền đến 200.000 yên theo Điều 75-3, còn từ chối xuất trình bị phạt giam giữ đến 1 năm hoặc phạt tiền đến 200.000 yên theo Điều 75-2. Đây là những điều khoản mà người lao động Việt Nam hay gặp trong các cuộc kiểm tra trên đường.

Vì sao không thể dùng lệnh xuất cảnh

Lệnh xuất cảnh tại Điều 24-3 Luật Nhập quản đặt ra điều kiện là không thuộc bất kỳ lý do trục xuất nào khác ngoài cư trú quá hạn. Do đó, người bị phát hiện nhập cảnh trái phép hoặc lên bờ trái phép không thể sử dụng chế định này.

Các điều kiện của lệnh xuất cảnh gồm: tự nguyện trình diện với ý định rời Nhật ngay; không thuộc lý do trục xuất nào khác ngoài cư trú quá hạn; không thuộc bất kỳ trường hợp nào từ mục 4 (ハ) đến (ヨ) của Điều 24; chưa từng bị trục xuất và chưa từng rời Nhật theo lệnh xuất cảnh; và được dự liệu chắc chắn sẽ rời Nhật ngay. Hệ quả là trong vụ nhập cảnh trái phép, thông thường sẽ có lệnh tạm giữ và thủ tục trục xuất được tiến hành.

Thời hạn cấm nhập cảnh được xác định thế nào

Thời hạn cấm nhập cảnh sau khi bị trục xuất do Điều 5 khoản 1 mục 9 Luật Nhập quản quy định, với các mức (イ) 1 năm, (ロ) 5 năm và (ハ) 10 năm. Người từng bị trục xuất trước đây mà lại bị trục xuất lần nữa sẽ rơi vào mức (ハ) là 10 năm. Trong khi đó, theo Điều 5 khoản 1 mục 9-2, người rời Nhật theo lệnh xuất cảnh chỉ bị cấm nhập cảnh 1 năm. Khoảng cách giữa hai con đường vì thế rất lớn.

Bên cạnh đó, mục 4 cùng khoản coi người bị tuyên hình phạt giam giữ từ 1 năm trở lên là lý do từ chối cho nhập cảnh, trừ tội phạm chính trị. Mục 5 liên quan đến vi phạm pháp luật về ma túy thì không ấn định thời hạn nào cả, tức là việc từ chối nhập cảnh không có điểm kết thúc theo thời gian, và chỉ cần phạt tiền hoặc vi phạm pháp luật nước ngoài cũng đủ. Khi thời hạn chưa trôi qua, con đường duy nhất để quay lại Nhật là giấy phép nhập cảnh đặc biệt theo Điều 12 khoản 1. Theo thống kê của Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú năm Reiwa 7, đã có 340 quyết định rút ngắn thời hạn cấm nhập cảnh.

Khi có hoàn cảnh muốn tiếp tục ở lại Nhật

Nếu có gia đình tại Nhật hoặc hoàn cảnh khác khiến việc ở lại là cần thiết, cần xem xét việc cho phép lưu trú đặc biệt theo Điều 50 Luật Nhập quản. Khoản 2 trao quyền nộp đơn cho người đang bị tạm giữ theo lệnh tạm giữ và người được quyết định áp dụng biện pháp giám sát. Khoản 3 quy định rằng sau khi lệnh trục xuất đã được ban hành thì không thể nộp đơn nữa, nên việc canh thời điểm mang tính quyết định. Khoản 5 liệt kê các yếu tố phải cân nhắc gồm lý do mong muốn lưu trú, quan hệ gia đình, hạnh kiểm, hoàn cảnh dẫn đến việc lưu trú tại Nhật, thời gian lưu trú và các tình tiết khác. Khoản 10 buộc phải cấp văn bản nêu rõ lý do khi không chấp thuận. Trong vụ nhập cảnh trái phép, cách trình bày hoàn cảnh nhập cảnh ảnh hưởng trực tiếp đến đánh giá về hạnh kiểm và hoàn cảnh.

Người bị bắt và gia đình nên làm gì ngay

Việc đầu tiên là gặp luật sư trước khi lời khai được ghi cố định, rồi sắp xếp lại thật chính xác các sự kiện quanh việc nhập cảnh.

• Gặp luật sư theo Điều 39 khoản 1 Bộ luật Tố tụng hình sự, được trao đổi riêng không có mặt cán bộ
• Điều 198 khoản 2 quy định phải thông báo quyền im lặng, và khoản 4 cho phép nghe đọc lại biên bản lời khai rồi yêu cầu thêm bớt sửa đổi. Việc có nhờ môi giới hay không, có biết hộ chiếu là giả hay không, sau này rất khó viết lại
• Bảo đảm phiên dịch. Điều 175 và Điều 178 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định về phiên dịch và biên dịch, còn Điều 14 khoản 3 (a) và (f) Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị bảo đảm quyền được thông báo về cáo buộc bằng ngôn ngữ mình hiểu và quyền có phiên dịch miễn phí
• Thông báo lãnh sự và tiếp xúc lãnh sự theo Điều 36 Công ước Vienna về quan hệ lãnh sự
• Giữ lại tài liệu về quá trình có được hộ chiếu, chứng từ chuyển tiền, tin nhắn trao đổi với người môi giới

Những hiểu lầm thường gặp

Nói rằng tôi giao hết cho môi giới nên tôi không biết gì là chưa đủ. Nhận thức chủ quan có thể trở thành điểm tranh luận, nhưng muốn tranh luận thì phải có tài liệu cụ thể chứng minh diễn biến. Cho rằng chỉ giữ thẻ cư trú giả trong ví mà không dùng thì không phạm tội cũng là hiểu sai, vì Điều 73-6 và Điều 73-7 xử phạt chính hành vi sở hữu. Mong muốn dùng lệnh xuất cảnh để về nước cho nhanh cũng không thực hiện được trong vụ nhập cảnh trái phép. Và việc hết thời hạn cấm nhập cảnh không đương nhiên đồng nghĩa với việc được nhập cảnh, vì có thể tồn tại nhiều lý do từ chối cùng lúc, hoặc cần đến phán đoán theo Điều 12 khoản 1.

Cách làm việc của văn phòng chúng tôi

Tại Văn phòng Luật quốc tế Funado, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp đi gặp thân chủ trong trại tạm giam và trực tiếp họp với gia đình. Về ngôn ngữ, tiếng Trung có phiên dịch chuyên trách thường trực tại văn phòng, còn các ngôn ngữ khác, trong đó có tiếng Việt, chúng tôi bố trí phiên dịch tùy theo từng vụ việc.

Về phương châm, chúng tôi không coi một bản án cho hưởng án treo là kết quả đủ tốt. Vì nội dung xử lý hình sự sẽ được đưa vào hồ sơ xét về tư cách lưu trú, mục tiêu ưu tiên hàng đầu là đạt được quyết định không truy tố. Chúng tôi thiết kế vụ án hình sự và thủ tục nhập quản như một chỉnh thể, và cũng đặt vấn đề tranh luận về chính việc có thuộc lý do trục xuất hay không, bao gồm cả yếu tố cố ý và vô ý. Tư vấn lần đầu miễn phí. Có thể liên hệ qua WeChat ID matsumura1119.

Lời kết

Trong vụ nhập cảnh trái phép, chỉ một điểm là hoàn cảnh nhập cảnh sẽ đồng thời quyết định kết quả hình sự và khả năng quay lại Nhật trong tương lai. Chính vì thế, những gì được nói ra trong buổi lấy lời khai đầu tiên sẽ còn theo hồ sơ rất lâu. Giành lấy khoảng thời gian để bình tĩnh sắp xếp sự thật chính là cách phòng vệ tốt nhất. Bài viết này là giải thích mang tính tổng quát, đối với từng vụ việc cụ thể xin vui lòng trao đổi trực tiếp với luật sư.

Tác giả

Matsumura Daisuke, luật sư
Thuộc Đoàn Luật sư Daiichi Tokyo (第一東京弁護士会), số đăng ký 59077, đăng ký năm 2019
Văn phòng Luật quốc tế Funado (Tokyo, quận Toshima, Takada 3-4-10, tòa nhà Fuse Building tòa chính tầng 3)
Lĩnh vực tập trung chính là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập quản, với thân chủ chủ yếu mang quốc tịch Trung Quốc. Các kết quả đã đạt được gồm bản án tuyên vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát ma túy đá với tình tiết tàng trữ nhằm mục đích thu lợi, quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo đặc thù, và việc được cấp phép lưu trú đặc biệt trong những trường hợp được coi là rất khó.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099182/