Bị bắt vì bỏ chạy sau tai nạn ở Nhật: nghĩa vụ cứu giúp và Luật xử phạt lái xe gây chết, bị thương

Cảm giác va chạm không rõ ràng, và chiếc xe cứ thế đi tiếp. Người kia đứng dậy được nên bạn nghĩ rằng không sao. Có người còn nghe nói gọi cảnh sát sẽ ảnh hưởng tới visa nên đâm ra sợ. Trong các vụ hikinige (ひき逃げ, bỏ chạy sau tai nạn), diễn biến thường chỉ là một chuỗi quyết định trong vài chục giây như vậy.

Nhưng ở Nhật, chính lựa chọn rời khỏi hiện trường mới là thứ bị đánh giá nặng, đôi khi nặng hơn cả bản thân vụ tai nạn. Luật giao thông đường bộ Nhật Bản buộc người lái xe gây tai nạn phải cứu giúp người bị thương và phải trình báo cảnh sát; vi phạm hai nghĩa vụ này chính là cái mà xã hội gọi là hikinige.

Bài viết trình bày ba điểm: vì sao vi phạm nghĩa vụ cứu giúp được xử lý tách biệt với tội gây tai nạn, lập luận “tôi không biết mình đã va vào ai” đi được tới đâu, và kết quả hình sự tác động thế nào tới tư cách lưu trú.

Bỏ chạy được đánh giá tách rời khỏi tội gây tai nạn

Trong các vụ hikinige, thông thường có hai trách nhiệm song song. Thứ nhất là trách nhiệm vì đã gây tai nạn: nếu do sơ suất mà làm người khác chết hoặc bị thương thì đặt ra tội lái xe do sơ suất gây chết, bị thương; nếu có yếu tố nguy hiểm như uống rượu, chạy quá tốc độ ở mức nghiêm trọng thì có thể là tội lái xe nguy hiểm gây chết, bị thương theo điều 2 và điều 6 khoản 1 Luật xử phạt hành vi lái xe gây chết và bị thương.

Thứ hai là trách nhiệm vì đã rời khỏi hiện trường mà không cứu giúp người bị thương và không trình báo cảnh sát. Điểm đặc biệt là trách nhiệm thứ hai vẫn có thể phát sinh ngay cả khi bạn không có lỗi trong việc gây ra tai nạn. Việc phía bên kia cũng có phần sai có thể ảnh hưởng tới mức độ trách nhiệm về tai nạn, nhưng không bao giờ là lý do hợp pháp để rời đi.

Lập luận không nhận biết được xem xét ra sao

Để cấu thành hikinige, cần có nhận thức rằng đã xảy ra tai nạn có người bị thương. Vì vậy, nói rằng mình không hề nhận ra va chạm là một lập luận có ý nghĩa pháp lý thật sự, chứ không phải lời biện bạch suông.

Tuy nhiên, việc đánh giá được thực hiện dựa trên các yếu tố khách quan: vị trí và mức độ hư hỏng của xe, tiếng va đập, tốc độ, độ sáng của hiện trường, cách lái xe sau thời điểm va chạm, hình ảnh từ camera an ninh và camera hành trình. Nếu có sự kiện cho thấy xe đã dừng lại một lát hoặc đã đi chậm hẳn ngay sau va chạm, cơ quan điều tra sẽ dễ kết luận là có nhận thức. Ngược lại, nếu ngay sau đó chiếc xe được đem đi rửa hoặc sửa chữa, việc này dễ bị nhìn nhận là hành vi che giấu. Nếu định tranh luận điểm này, việc bảo toàn nguyên trạng chiếc xe và dữ liệu hành trình ngay từ đầu là điều kiện bắt buộc.

Kết quả hình sự tác động thế nào tới tư cách lưu trú

Ở loại vụ án này, điều 24 khoản 4 mục 2 Luật quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn (gọi tắt là Luật nhập cư) có vai trò đặc biệt quan trọng. Điều luật quy định: đối với một số tội nghiêm trọng như cướp tài sản, giao cấu không có sự đồng thuận, lái xe nguy hiểm gây chết, bị thương theo điều 2 và điều 6 khoản 1 của luật nói trên, hay tội theo điều 22 Luật ngăn chặn xử lý vật phẩm kim loại bị trộm cắp và tương tự, thì người đang cư trú bằng tư cách lưu trú thuộc Bảng phụ lục 1 mà bị tuyên hình phạt kōkinkei (拘禁刑, hình phạt giam giữ theo luật hiện hành) sẽ thuộc diện bị trục xuất.

Cần lưu ý: du học, thực tập kỹ năng, kỹ năng đặc định, kỹ thuật và tri thức nhân văn và nghiệp vụ quốc tế đều là các tư cách lưu trú thuộc Bảng phụ lục 1. Nghĩa là phần lớn người Việt đang làm việc và học tập tại Nhật nằm trong phạm vi của điều luật này.

Trong khi đó, điều 24 khoản 4 mục ri (mục thứ 9 của khoản 4) quy định người bị tuyên hình phạt tù chung thân hoặc kōkinkei trên 1 năm thuộc diện bị trục xuất, nhưng có phần trừ: nếu toàn bộ hình phạt được cho hưởng án treo thì không thuộc diện này, và trong trường hợp treo một phần, nếu phần phải thi hành thực tế từ 1 năm trở xuống thì cũng được loại trừ. Hai điều luật có cách đặt điều kiện khác nhau, nên việc xác định đúng mình đang bị xem xét theo điều nào là bước đầu tiên.

Ngay cả khi không rơi vào cả hai điều luật trên, hạnh kiểm vẫn được xem xét khi gia hạn thời hạn lưu trú hoặc thay đổi tư cách lưu trú. Nếu bị tạm giam kéo dài và mất việc làm hoặc phải bỏ học, còn phát sinh vấn đề hủy tư cách lưu trú theo điều 22 khoản 4 Luật nhập cư, với trường hợp điển hình là không thực hiện hoạt động tương ứng với tư cách lưu trú trong từ 3 tháng trở lên. Nếu đã thuộc diện bị trục xuất, bước tiếp theo là xin phép lưu trú đặc biệt theo điều 50 Luật nhập cư, và khi đó phải trình bày theo các yếu tố mà khoản 5 của điều này liệt kê: lý do mong muốn tiếp tục ở lại, quan hệ gia đình, hạnh kiểm, hoàn cảnh dẫn tới việc cư trú tại Nhật, thời gian đã cư trú và các tình tiết khác.

Cách ứng xử với người bị hại quyết định rất nhiều

Trong các vụ hikinige, việc xử lý quan hệ với người bị hại gắn trực tiếp với kết quả. Chi trả viện phí và thiệt hại do nghỉ việc, triển vọng bồi thường qua công ty bảo hiểm, việc lời xin lỗi có được tiếp nhận hay không, và việc có đạt được thỏa thuận hòa giải hay không đều ảnh hưởng tới quyết định truy tố hay không truy tố, cũng như tới mức hình phạt.

Người nước ngoài thường không nắm rõ nội dung bảo hiểm nên phản ứng bị chậm. Ngay từ sớm, hãy xác nhận: có bảo hiểm tự nguyện hay không, ai là người được bảo hiểm và phạm vi người lái được bảo hiểm gồm những ai, và nếu là xe của công ty thì bảo hiểm của công ty xử lý ra sao. Việc thương lượng hòa giải rất khó tự làm khi đang bị giam giữ, nên thông thường sẽ do luật sư bào chữa tiến hành.

Người bị bắt và gia đình có thể làm gì

Trong quá trình hỏi cung, điều 198 khoản 2 Bộ luật tố tụng hình sự quy định phải thông báo về quyền từ chối khai báo. Nếu nội dung biên bản khác với những gì bạn đã trình bày, khoản 4 của cùng điều luật cho phép yêu cầu tăng, giảm hoặc sửa đổi nội dung. Khi lo ngại về việc hỏi cung bằng tiếng Nhật, điều 175 và điều 178 của cùng bộ luật quy định thủ tục chỉ định người phiên dịch và người dịch thuật, còn điều 14 khoản 3 mục (a) và (f) Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị bảo đảm quyền được thông báo về tội danh bằng ngôn ngữ mình hiểu và quyền có phiên dịch miễn phí. Quyền gặp luật sư được quy định tại điều 39 khoản 1 Bộ luật tố tụng hình sự.

Về phía gia đình: đừng sửa chữa hay thanh lý chiếc xe, hãy giữ nguyên hiện trạng; hãy sao lưu dữ liệu camera hành trình; hãy giữ liên lạc với công ty hoặc nhà trường để quan hệ đó không bị cắt đứt. Song song, đừng bỏ quên nghĩa vụ khai báo về cơ quan, tổ chức tiếp nhận theo điều 19 khoản 16 và điều 19 khoản 17 Luật nhập cư, với thời hạn 14 ngày.

Cách văn phòng chúng tôi xử lý vụ việc

Luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp đến trại tạm giam gặp thân chủ và trực tiếp làm việc với gia đình. Về tiếng Trung, văn phòng có phiên dịch chuyên trách các vụ án người nước ngoài thường trực; đối với các ngôn ngữ khác, trong đó có tiếng Việt, chúng tôi thu xếp phiên dịch tùy theo từng vụ việc.

Về phương châm, chúng tôi cho rằng một bản án treo vẫn chưa đủ và đặt mục tiêu ưu tiên hàng đầu là quyết định không truy tố. Trong các vụ bỏ chạy sau tai nạn, ranh giới nằm ở việc có nhận thức về tai nạn hay không, mức độ thiệt hại, cách ứng xử với người bị hại, và khả năng giải thích hợp lý hành vi sau tai nạn. Vụ án hình sự và thủ tục nhập cư được thiết kế như một thể thống nhất, vì biên bản lời khai ở giai đoạn hình sự có thể trở thành tài liệu cho việc thẩm tra vi phạm và phiên điều trần sau này. Chúng tôi cũng giữ quan điểm tranh luận về yếu tố cố ý và lỗi ngay tại khâu xác định căn cứ trục xuất. Lần tư vấn đầu tiên miễn phí; bạn có thể liên hệ qua WeChat ID matsumura1119.

Lời kết

Vài chục giây rời khỏi hiện trường có thể định đoạt vài năm tiếp theo của một con người. Chính vì thế, khi ký ức còn rõ, việc sắp xếp lại sự thật một cách chính xác là điều đáng làm nhất. Bài viết này chỉ mang tính giải thích chung; với vụ việc cụ thể, xin trao đổi trực tiếp với luật sư.

Người viết

Matsumura Daisuke／Luật sư
Thuộc Đoàn luật sư Daiichi Tokyo (số đăng ký: 59077／đăng ký năm 2019)
Funado International Law Office (Fuse Building Honkan tầng 3, Takada 3-4-10, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực tập trung là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập cư, với thân chủ chủ yếu mang quốc tịch Trung Quốc. Có kinh nghiệm giành được bản án vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát ma túy đá (tàng trữ nhằm mục đích thương mại), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép lưu trú đặc biệt trong vụ việc được coi là khó.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099148/