Làm thêm quá 28 giờ bị phát hiện: khác biệt giữa Điều 24 khoản 4 mục イ và mục ヘ

Có hai tình huống rất khác nhau. Thứ nhất: khi nộp đơn gia hạn tư cách lưu trú, cán bộ Cục Quản lý xuất nhập cảnh chỉ ra rằng bạn đã làm thêm quá 28 giờ mỗi tuần. Thứ hai: cảnh sát điều tra nơi bạn làm việc, và từ đó số giờ làm của bạn bị đưa ra ánh sáng.

Khi việc vượt quá giờ làm thêm trở thành vấn đề, trên thực tế có hai con đường chạy song song: con đường hình sự và con đường thủ tục trục xuất. Cùng xuất phát từ một sự thật, nhưng kết luận sẽ khác nhau tùy theo bạn đi trên con đường nào và đi xa đến đâu. Bài viết này lấy sự khác biệt giữa Điều 24 khoản 4 mục イ và mục ヘ của 入管法 (Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn) làm trục chính, để giải thích điều gì xảy ra sau khi việc vượt giờ bị phát hiện.

Người Việt Nam là nhóm gửi câu hỏi nhiều nhất về chủ đề này. Theo thống kê năm Reiwa 7 (2025) của Cảnh sát Quốc gia Nhật Bản, trong 3.349 người bị bắt vì vi phạm Luật Nhập cư, có 160 người thuộc nhóm hoạt động ngoài tư cách lưu trú. Con số không lớn, nhưng số người chịu bất lợi trong xét duyệt lưu trú mà chưa đến mức bị bắt thì nhiều hơn rất nhiều.

Giới hạn 28 giờ đến từ đâu

Giới hạn 28 giờ mỗi tuần là điều kiện gắn liền với giấy phép hoạt động ngoài tư cách lưu trú (資格外活動許可). Người mang tư cách lưu trú 留学 (du học) nếu được cấp giấy phép toàn diện thì về nguyên tắc được làm việc trong khuôn khổ không quá 28 giờ mỗi tuần. Khuôn khổ này được tính bằng tổng số giờ của tất cả nơi làm việc. Nếu bạn làm hai hoặc ba nơi, mỗi nơi chỉ vài giờ, nhưng cộng lại vượt quá thì đó vẫn là vượt giới hạn. Không ít trường hợp đã tiếp tục làm việc trong nhiều tháng vì hiểu nhầm chính điểm này.

Điều 24 khoản 4 mục イ: trục xuất do hoạt động chuyên nhất ngoài tư cách

Con đường thứ nhất dẫn đến lý do trục xuất mà không cần đi qua bản án hình sự. Điều 24 khoản 4 mục イ của 入管法 quy định lý do trục xuất đối với người được nhận định rõ ràng là chuyên nhất thực hiện hoạt động ngoài tư cách lưu trú. Điều được xem xét ở đây không phải là bạn có bị kết án hay không, mà là thực tế hoạt động. Nếu bạn hầu như không đến trường, phần lớn thu nhập đến từ việc làm thêm, và trọng tâm đời sống nằm ở lao động, thì dù chưa thành vụ án hình sự bạn vẫn có thể rơi vào quy định này. Ngược lại, nếu có vượt giờ nhưng vẫn duy trì việc học và việc vượt giờ chỉ mang tính nhất thời, thì khoảng cách đến đánh giá chuyên nhất là khá xa. Vì vậy, khi tranh luận trên con đường này, những chứng cứ tích lũy như tỷ lệ đi học, số tín chỉ đạt được, lý do và thời gian vượt giờ, mục đích sử dụng thu nhập sẽ mang tính quyết định.

Điều 24 khoản 4 mục ヘ: trục xuất do bị phạt tù theo Điều 73

Con đường thứ hai đi qua xử lý hình sự. Điều 24 khoản 4 mục ヘ quy định lý do trục xuất đối với người bị tuyên 拘禁刑 (kōkinkei, hình phạt giam giữ theo luật hiện hành) vì tội quy định tại Điều 73 của cùng luật. Điều 73 là quy định xử phạt hành vi hoạt động ngoài tư cách lưu trú, nên vấn đề chỉ phát sinh khi bạn bị truy tố và bị tuyên hình phạt giam giữ. Điểm quan trọng là: nếu chỉ bị phạt tiền thì không rơi vào quy định này, và nếu được quyết định không truy tố thì đương nhiên cũng không, bởi bạn không hề bị tuyên hình phạt. Chính vì vậy, trong các vụ án về hoạt động ngoài tư cách lưu trú, việc đạt được quyết định không truy tố không chỉ có ý nghĩa tránh tiền án, mà còn quyết định trực tiếp số phận tư cách lưu trú.

Xử lý hình sự tác động ngược lại tư cách lưu trú như thế nào

Nếu bị xử lý vì tội danh khác ngoài hoạt động ngoài tư cách, ảnh hưởng đến tư cách lưu trú cũng thay đổi tùy theo tội danh và loại hình phạt. Điều 24 khoản 4 mục リ quy định lý do trục xuất đối với người bị tuyên hình phạt giam giữ chung thân hoặc trên một năm, nhưng có điều khoản loại trừ: trường hợp được hưởng án treo toàn bộ thì không thuộc diện này. Trong khi đó, mục チ của cùng khoản áp dụng cho người bị kết án có tội về vi phạm pháp luật liên quan đến ma túy, cần sa, thuốc phiện, chất kích thích, và áp dụng cả khi chỉ bị phạt tiền, cả khi được hưởng án treo, không phân biệt tư cách lưu trú thuộc bảng nào. Từ ngày 12 tháng 12 năm Reiwa 6 (2024), Luật Kiểm soát cần sa đã được đổi tên thành Luật quy định về trồng cây cần sa, và cần sa trở thành ma túy theo Luật Kiểm soát ma túy và thuốc hướng thần. Tội sử dụng cũng đã được thiết lập mới. Ngoài ra, mục 4 の 2 của Điều 24 áp dụng cho người mang tư cách lưu trú thuộc 別表第一 (Bảng số một) bị tuyên hình phạt giam giữ vì các tội nghiêm trọng như cướp tài sản, giao cấu không có sự đồng thuận, lái xe nguy hiểm gây chết người hoặc thương tích. Du học, kỹ năng đặc định, kỹ thuật nhân văn tri thức nghiệp vụ quốc tế đều thuộc Bảng số một.

Trách nhiệm cũng lan đến bên sử dụng lao động

Việc làm quá giờ không chỉ là vấn đề của riêng người lao động. Điều 73 の 2 của 入管法 quy định tội thúc đẩy lao động bất hợp pháp, với hình phạt giam giữ đến năm năm hoặc phạt tiền đến năm triệu yên, hoặc áp dụng cả hai. Khoản 2 của điều này đặt gánh nặng chứng minh không có lỗi lên phía người sử dụng lao động, nên chỉ biện hộ rằng tôi không biết là chưa đủ. Hơn nữa, Điều 24 khoản 3 の 4 quy định người thực hiện hành vi thúc đẩy lao động bất hợp pháp là đối tượng bị trục xuất, không cần có xử phạt hình sự. Với người nước ngoài đang kinh doanh, ý nghĩa của quy định này là rất lớn. Theo thống kê năm Reiwa 7 (2025) của Cảnh sát Quốc gia, có 253 vụ và 308 người bị bắt về tội thúc đẩy lao động bất hợp pháp.

Có thể làm gì sau khi bị phát hiện

Trước hết, hãy giữ lại tài liệu thể hiện thực tế làm việc. Phiếu lương, bản sao thẻ chấm công, bảng ca làm, hồ sơ chuyển tiền là căn cứ cơ bản để xác định mức độ và thời gian vượt giờ. Tiếp theo, hãy sắp xếp lại hoàn cảnh dẫn đến việc vượt giờ. Việc đóng học phí, gửi tiền về cho gia đình, hay bị nơi làm việc yêu cầu tăng ca đều ảnh hưởng đến đánh giá tính chuyên nhất cũng như đến quyết định xử lý. Khi bị lấy lời khai, điều quan trọng là không ký vào biên bản có nội dung trái với trí nhớ của mình. Điều 198 khoản 2 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định phải thông báo quyền im lặng trước khi hỏi cung, và khoản 4 của cùng điều bảo đảm cơ hội được đọc lại biên bản và yêu cầu thêm, bớt, sửa đổi. Nếu bạn thấy nội dung được đọc lên khác với điều mình nói, hãy yêu cầu sửa ngay tại chỗ. Điều 39 khoản 1 của cùng bộ luật quy định quyền của người bị tạm giữ được gặp luật sư mà không có người thứ ba chứng kiến.

Những hiểu lầm thường gặp

Thứ nhất, nhiều người cho rằng nếu chỉ bị phạt tiền thì không ảnh hưởng đến tư cách lưu trú. Đúng là phạt tiền không rơi vào mục ヘ, nhưng tính chuyên nhất theo mục イ vẫn được xét riêng, và trong xét duyệt gia hạn thì hạnh kiểm vẫn được cân nhắc. Thứ hai, nhiều người tin rằng nơi làm việc không khai báo thì sẽ không bị phát hiện; hồ sơ trả lương và hồ sơ bảo hiểm xã hội vẫn còn lưu. Thứ ba, có người nghĩ rằng nếu gia hạn không được thì nộp lại là xong; nếu quá thời hạn lưu trú, bạn rơi vào diện cư trú quá hạn theo Điều 24 khoản 4 mục ロ và cũng là đối tượng của tội quy định tại Điều 70 khoản 1 mục 5.

Cách làm việc của văn phòng chúng tôi

Tại văn phòng chúng tôi, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp đến gặp thân chủ tại nơi tạm giam và trực tiếp trao đổi. Về tiếng Trung, chúng tôi có phiên dịch chuyên trách các vụ án người nước ngoài thường trực tại văn phòng; đối với tiếng Việt và các ngôn ngữ khác, chúng tôi sắp xếp phiên dịch tùy theo từng vụ việc. Trong các vụ án liên quan đến hoạt động ngoài tư cách lưu trú, chúng tôi không coi bản án treo là đủ, mà đặt mục tiêu cao nhất là đạt được quyết định không truy tố. Vì biên bản lời khai lập trong giai đoạn hình sự sẽ được dùng làm tài liệu trong thẩm tra vi phạm và phiên điều trần của Cục Quản lý xuất nhập cảnh, chúng tôi thiết kế phần bào chữa hình sự và phần thủ tục lưu trú như một chỉnh thể. Chúng tôi cũng giữ quan điểm tranh luận ngay cả về việc có thuộc lý do trục xuất hay không, bao gồm cả yếu tố cố ý và vô ý. Buổi tư vấn đầu tiên miễn phí. Bạn cũng có thể liên hệ qua WeChat (微信) ID matsumura1119.

Lời kết

Có người chỉ nhìn con số 28 giờ rồi buông xuôi. Nhưng điều thực sự tạo nên khác biệt về kết quả là mức độ vượt giờ, khoảng thời gian, hoàn cảnh dẫn đến việc đó, và bạn bắt đầu hành động ở giai đoạn nào của thủ tục. Bài viết này chỉ mang tính giải thích chung; đối với vụ việc cụ thể của mình, xin hãy trực tiếp trao đổi với luật sư.

Người viết

Matsumura Daisuke (松村 大介) / Luật sư
Thành viên 第一東京弁護士会 (Đoàn Luật sư Dai-ichi Tokyo), số đăng ký 59077, đăng ký năm 2019
Funado International Law Office (Tokyo, Toshima-ku, Takada 3-4-10, Fuse Building tòa chính tầng 3)
Lĩnh vực trọng tâm là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập cư, chủ yếu với thân chủ mang quốc tịch Trung Quốc. Đã đạt được bản án vô tội trong vụ vi phạm Luật Kiểm soát chất kích thích (tàng trữ nhằm mục đích thương mại), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép lưu trú đặc biệt trong những vụ được coi là khó.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099102/