जापानमा विद्यार्थी र 特定技能 को निवास योग्यता गुम्ने अवस्थाहरू

स्कुल छाड्नुपर्ने भयो, वा काम गरिरहेको कम्पनी छाड्नुपर्‍यो। त्यस्तो बेला धेरैजसो मानिसले पहिले 在留カード (निवास कार्ड) हेर्छन् र म्याद कति बाँकी छ भनेर गन्छन्। अझै छ महिना छ, अझै एक वर्ष छ। त्यही सोचेर केही समय ढुक्क भइन्छ। हाम्रा धेरै परामर्श यही ढुक्कबाट सुरु हुन्छन्।

तर निवास योग्यता म्याद सकिएर मात्र गुम्दैन। पढाइ वा रोजगारीको आधार भत्केको दिनदेखि नै, कार्डको म्यादभन्दा फरक अर्को घडी चल्न थाल्छ। यस लेखमा 留学 (विद्यार्थी) र 特定技能 (विशेष सीप) लाई केन्द्रमा राखेर, निवास योग्यता गुम्ने अवस्थाहरू, पार्ट टाइम कामको समय नाघ्दा त्यो कसरी फौजदारी मुद्दामा बदलिन्छ, र फौजदारी सजायले निवास अनुमतिमा कस्तो असर पार्छ भन्ने कुरा कानुनको धाराअनुसार व्याख्या गरिएको छ।

नेपाली भाषा बोल्ने व्यक्तिहरूबाट आउने परामर्श वर्षेनि बढिरहेको छ। 出入国在留管理庁 (आप्रवासन सेवा एजेन्सी) को तथ्याङ्कअनुसार, रेइवा ७ (सन् २०२५) को अन्त्यमा जापानमा रहेका नेपालीको संख्या ३००,९९२ छ। नियम पहिले नै बुझ्नु नै सबैभन्दा राम्रो तयारी हो।

निवास योग्यता गुम्ने तीन बाटो

निवास योग्यता गुम्ने अवस्थालाई निवास अवधि सकिनु, निवास योग्यता रद्द हुनु (在留資格取消), र निर्वासनको कारणमा पर्नु — यी तीन भागमा बाँड्न सकिन्छ। यी तीनवटा एकअर्काबाट स्वतन्त्र रूपमा अघि बढ्छन्। कार्डको म्याद धेरै बाँकी हुँदा पनि रद्द गर्ने प्रक्रिया सुरु हुन सक्छ, र रद्द नभएको अवस्थामा पनि निर्वासनको कारणमा पर्न सकिन्छ। आफू कुन बाटोमा उभिएको छु भनेर छुट्याउनु नै पहिलो कदम हो।

नाम काटिनु वा पढाइ छाड्दा: 入管法 22条の4

स्कुलबाट नाम काटिए पनि कार्डको म्यादसम्म कुनै समस्या हुँदैन भन्ने बुझाइ गलत हो। 入管法 (आप्रवासन नियन्त्रण तथा शरणार्थी मान्यता ऐन) को धारा 22条の4 ले निवास योग्यता रद्द गर्ने कारणहरू तोकेको छ। सबैभन्दा सामान्य कारण हो — उचित कारणबिना तीन महिना वा सोभन्दा बढी समयसम्म आफ्नो निवास योग्यताअनुसारको गतिविधि नगरी बस्नु। 留学 को निवास योग्यता अध्ययनलाई आधार मानेर दिइएको हुन्छ, त्यसैले विद्यार्थी हैसियत गुमेको अवस्था लम्बिँदै गयो भने यो सर्तको नजिक पुगिन्छ। यसबाहेक झुटो आवेदनबाट निवास योग्यता लिनु, र बसोबासको ठेगाना सूचित गर्ने दायित्व ९० दिनभन्दा बढी उल्लङ्घन गर्नु पनि रद्दको कारण हुन्छ। 出入国在留管理庁 को रेइवा ७ (सन् २०२५) को तथ्याङ्कमा निवास योग्यता रद्द भएका १,४४६ घटना छन्, जसमध्ये 技能実習 ९७३ र 留学 ३४३ छन्। यो विरलै हुने कुरा होइन।

特定技能 मा कम्पनी छाडेपछि

特定技能 मा पनि रोजगार सम्झौता सकिएपछि नयाँ स्वीकार गर्ने संस्था नभेटिने अवस्था लम्बियो भने त्यही तीन महिनाको ढाँचा लागू हुन्छ। साथै 入管法 19条の16 र 19条の17 ले सम्बन्धित संस्थासँग जोडिएका विषयको सूचना १४ दिनभित्र दिनुपर्ने व्यवस्था गरेको छ। जागिर छाडेको वा परिवर्तन गरेको सूचना नदिँदा, पछि जाँचको बेला आफ्नो वास्तविक अवस्था प्रमाणित गर्ने सामग्री हातमा रहँदैन। जागिर खोजिरहेको छु, नयाँ संस्थासँग प्रक्रिया चलिरहेको छ भन्ने कुरा उचित कारणको दाबीका रूपमा अर्थपूर्ण हुन्छ, तर दाबी गर्न प्रमाण चाहिन्छ। आवेदन गरेका ठाउँको सूची, अन्तर्वार्ताको रेकर्ड, सहायता संस्थासँगको सम्पर्क — यी सबै त्यही दिन सुरक्षित राख्नुहोस्।

२८ घण्टा नाघ्दा फौजदारी मुद्दा बन्ने बाटो

पार्ट टाइम कामको समय नाघ्नु केवल निवास जाँचको विषय होइन; यो निर्वासनको कारण र फौजदारी मुद्दा दुवैसँग सीधै जोडिन्छ। 入管法 24条4号イ ले निवास योग्यताबाहिरको गतिविधि मुख्य रूपमा गरिरहेको स्पष्ट देखिने व्यक्तिलाई निर्वासनको कारणमा राख्छ, र यसका लागि फौजदारी सजाय आवश्यक पर्दैन। त्यसमाथि, 資格外活動 लाई दण्डित गर्ने 入管法 73条 को अपराधमा 拘禁刑 (कैद सजाय) पाएको व्यक्ति 24条4号ヘ मा पर्छ। काममा राख्ने पक्ष पनि सुरक्षित छैन। गैरकानुनी रोजगारीलाई प्रवर्द्धन गर्ने अपराधका लागि 入管法 73条の2 ले पाँच वर्षसम्मको 拘禁刑 वा ५०० मान येनसम्मको जरिवाना वा दुवै तोकेको छ, र सोही धाराको दोस्रो खण्डले लापरबाही थिएन भन्ने प्रमाणित गर्ने भार रोजगारदातामाथि राखेको छ। साथै 入管法 24条3号の4 ले गैरकानुनी रोजगारी प्रवर्द्धन गर्ने कार्य गरेको व्यक्तिलाई फौजदारी सजाय भए नभएको नहेरी निर्वासनको कारणमा राख्छ।

फौजदारी सजायले निवास योग्यतामा पार्ने असर

फौजदारी सजायको असर सजायको भारीपनले मात्र होइन, अपराधको नाम र निवास योग्यताको प्रकारले पनि फरक पर्छ। 入管法 24条4号リ ले अनिश्चितकालीन वा एक वर्षभन्दा बढीको 拘禁刑 पाएको व्यक्तिलाई निर्वासनको कारणमा राख्छ, तर त्यहाँ अपवाद छ — पूरै सजाय निलम्बन (執行猶予) भएको अवस्थामा यो लागू हुँदैन। यसको विपरीत, सोही धाराको 4号チ ले लागुऔषध, गाँजा, अफिम, उत्तेजक पदार्थ आदिसम्बन्धी कानुन उल्लङ्घनमा दोषी ठहरिएको व्यक्तिलाई समेट्छ, र त्यहाँ जरिवाना भए पनि, सजाय निलम्बन भए पनि, सजाय माफ भए पनि लागू हुन्छ; निवास योग्यताको प्रकार पनि हेरिँदैन। अझै, 24条4号の2 ले डकैती, सहमतिबिनाको यौन अपराध, खतरनाक ड्राइभिङबाट मृत्यु वा चोट आदि केही गम्भीर अपराधमा 拘禁刑 पाएकाहरूमध्ये 別表第一 (तालिका एक) को निवास योग्यतामा बस्नेलाई समेट्छ। 留学 र 特定技能 दुवै 別表第一 मा पर्छन्, त्यसैले यो व्यवस्थाको दायराभित्र आउँछन्। सजाय निलम्बन भयो भन्दैमा सधैँ सुरक्षित हुन्छ भन्ने सामान्य नियम छैन।

अहिले गर्न सकिने कदम

गर्न सकिने कुरा समयको दौडलाई रोक्ने दिशामा केन्द्रित हुन्छ। पहिलो, पढाइ छाडेको, नाम काटिएको वा जागिर छाडेको निर्णय भएपछि १४ दिनभित्रको सूचना पूरा गर्नुहोस्। दोस्रो, गतिविधि नगरी बसेको अवधि तीन महिना पुग्नुअघि निवास योग्यता परिवर्तनको आवेदन, अर्को स्कुल वा संस्थामा प्रवेश, वा जापानबाट प्रस्थान — यीमध्ये कुनै विकल्पलाई ठोस रूपमा अघि बढाउनुहोस्। तेस्रो, उचित कारण पुष्टि गर्ने कागजात जम्मा गर्नुहोस्। यदि निवास अवधि नाघियो भने 入管法 24条4号ロ को 不法残留 (गैरकानुनी बसाइ) मा पर्छ, र 入管法 70条1項5号 अनुसार तीन वर्षसम्मको 拘禁刑 वा ३०० मान येनसम्मको जरिवानाको विषय पनि बन्छ। आफैँ उपस्थित भई तुरुन्तै प्रस्थान गर्ने इच्छा हुनुलगायत 入管法 24条の3 का सर्त पूरा भए 出国命令 (प्रस्थान आदेश) को प्रक्रिया पनि छ, तर सर्तहरू सीमित छन् र लागुऔषधसम्बन्धी कारणमा परेकाहरूले यो प्रयोग गर्न सक्दैनन्।

धेरैले गर्ने गलत बुझाइ

पहिलो गलत बुझाइ — स्कुल छाडे पनि कार्डको म्यादसम्म केही हुँदैन। तीन महिनाको रद्द कारण भएकाले त्यसो हुँदैन। दोस्रो — कामको समय नाघेको कुरा आप्रवासनलाई थाहा हुँदैन। तलब भुक्तानीको रेकर्ड, सामाजिक बिमा, रोजगारदाताको सूचनालगायत वास्तविक अवस्था खुल्ने बाटा धेरै छन्। तेस्रो — सूचना आएपछि सोचे भइहाल्छ। रद्द वा निर्वासनको प्रक्रिया जति अघि बढ्छ, विकल्प त्यति साँघुरिन्छ। 在留特別許可 (विशेष निवास अनुमति) को आवेदन अधिकारबारे 入管法 50条2項 ले हिरासत आदेशअन्तर्गत राखिएका वा 監理措置 निर्णय पाएकाहरूको व्यवस्था गरेको छ, र सोही धाराको 3項 ले निर्वासन आदेश जारी भइसकेपछि आवेदन गर्न नपाइने भनेको छ। चल्न पाइने समय सीमित हुन्छ।

हाम्रो कार्यालयको सेवा

हाम्रो कार्यालयमा वकिल 松村大介 (Matsumura Daisuke) आफैँ भेटघाट र परामर्शमा सीधै उपस्थित हुन्छन्। चिनियाँ भाषाका लागि विदेशी नागरिकका फौजदारी मुद्दामा विशेषज्ञ अनुवादक स्थायी रूपमा कार्यालयमै रहन्छन्; नेपाली र अन्य भाषाका लागि मुद्दाको अवस्थाअनुसार दोभाषे प्रबन्ध गरिन्छ। हाम्रो नीति भनेको सजाय निलम्बनको फैसला पाए पुग्छ भन्ने होइन, बरु अभियोजन नगरिने निर्णय (不起訴) प्राप्त गर्नुलाई सर्वोच्च लक्ष्य बनाउनु हो। फौजदारी अनुसन्धानमा तयार भएको बयान कागजात पछि आप्रवासनको उल्लङ्घन जाँच र मौखिक सुनुवाइमा प्रमाणका रूपमा प्रयोग हुने भएकाले, फौजदारी प्रतिरक्षा र आप्रवासन प्रक्रियालाई सुरुदेखि नै एउटै योजनाका रूपमा डिजाइन गर्छौं। निर्वासनको कारणमा परे नपरेको विषयमै पनि मनसाय र लापरबाहीको प्रश्न उठाएर बहस गर्ने दृष्टिकोण राख्छौं। पहिलो परामर्श निःशुल्क छ। WeChat (微信) ID matsumura1119 बाट पनि सम्पर्क गर्न सकिन्छ।

अन्त्यमा

निवास योग्यता गुम्ने घटना अचानक आएजस्तो देखिए पनि, वास्तवमा यो केही महिनाको अवधिमा मौन रूपमा अघि बढेको हुन्छ। उल्टो अर्थमा भन्दा, सुरुको चरणमा भए उपाय बाँकी हुन्छ। यो लेख सामान्य जानकारीका लागि हो; आफ्नो व्यक्तिगत मुद्दाका बारेमा सिधै वकिलसँग परामर्श गर्नुहोस्।

लेखक

松村 大介 (Matsumura Daisuke) / वकिल
第一東京弁護士会 (दाइइचि टोकियो बार एसोसिएसन) सदस्य (दर्ता नम्बर: 59077 / सन् २०१९ मा दर्ता)
Funado International Law Office (टोकियो, तोसिमा-कु, ताकादा ३-४-१०, फुसे बिल्डिङ मुख्य भवन तेस्रो तला)
चिनियाँ नागरिक ग्राहकलाई केन्द्रमा राखेर विदेशी नागरिकको फौजदारी प्रतिरक्षा र आप्रवासन प्रक्रियालाई मुख्य क्षेत्र बनाएका छन्। उत्तेजक पदार्थ नियन्त्रण ऐन उल्लङ्घन (व्यावसायिक उद्देश्यले कब्जा) मा सफाइको फैसला, विशेष ठगी मुद्दामा अभियोजन नगरिने निर्णय, र कठिन मानिने विशेष निवास अनुमति प्राप्तिजस्ता नतिजा हासिल गरेका छन्।

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

यस लेखको जापानी संस्करण: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099100/