Ngay sau khi bị bắt có nên giữ im lặng không

Có nên giữ im lặng không. Đây là câu hỏi được nghe nhiều nhất trong các buổi gặp thân chủ tại nơi tạm giữ. Tuy vậy, câu hỏi này không có một đáp án chung cho mọi trường hợp: nội dung vụ việc, tình trạng chứng cứ và những gì bản thân người đó đã trải qua sẽ quyết định cách ứng xử phù hợp.

Dù vậy, vụ án của người nước ngoài có một yếu tố mà vụ án của người Nhật không có. Đó là biên bản lời khai lập trong giai đoạn hình sự không kết thúc vai trò của nó trong thủ tục hình sự, mà còn được dùng làm tài liệu trong thủ tục quản lý lưu trú sau này. Bài viết này sắp xếp lại nội dung của quyền giữ im lặng và ý nghĩa riêng của nó trong các vụ án liên quan tới người nước ngoài.

Quyền giữ im lặng là gì

Người bị tình nghi không có nghĩa vụ khai báo trái với ý chí của mình. Điều 198 khoản 2 Luật tố tụng hình sự Nhật Bản quy định rằng, trước khi hỏi cung, phải thông báo trước cho người bị hỏi rằng họ không cần khai báo trái với ý chí của mình. Đây không phải là hình thức trên giấy, mà là nội dung phải được nói ra ngay ở phần đầu buổi hỏi cung.

Việc giữ im lặng có thể áp dụng cho toàn bộ, cũng có thể chỉ áp dụng với một số câu hỏi nhất định. Người đang khai cũng có thể chuyển sang giữ im lặng ở giai đoạn sau. Không có quy tắc nào buộc rằng đã bắt đầu nói thì phải nói tới cùng.

Ý nghĩa riêng của việc giữ im lặng trong vụ án người nước ngoài

Trong vụ án của người nước ngoài, cần ý thức rằng biên bản lời khai sẽ đi ra ngoài phạm vi thủ tục hình sự. Biên bản lập ở giai đoạn hình sự có thể được dùng làm tài liệu xác định sự việc trong điều tra vi phạm, thẩm tra vi phạm và phiên điều trần miệng của cơ quan quản lý lưu trú.

Nói cách khác, một câu chữ không mấy quan trọng trong vụ án hình sự lại có thể chi phối việc đánh giá căn cứ trục xuất. Chẳng hạn, những mô tả về tần suất và hình thức làm việc, hoặc về mức độ thực hiện hoạt động tương ứng với tư cách lưu trú, hầu như không ảnh hưởng tới hình phạt, nhưng lại rất nặng ký khi xét việc hủy tư cách lưu trú theo Điều 22-4 hay khi xét các mục của Điều 24. Chính vì thế, phạm vi khai báo cần được cân nhắc trong khi nhìn cả hai thủ tục cùng lúc.

Giữ im lặng có bị bất lợi không

Không được phép chỉ vì người đó thực hiện quyền giữ im lặng mà tăng nặng hình phạt hay xử lý bất lợi hơn. Tuy nhiên, trên thực tế, nếu các tình tiết như sự ăn năn hay việc bồi thường cho người bị hại không được trình bày, thì những tình tiết có lợi cũng khó được truyền đạt. Vì vậy, nói gì và không nói gì là điều nên thống nhất phương châm với luật sư.

Nếu chỉ suy nghĩ theo hai lựa chọn là nói hết khi chưa nắm rõ tình hình, hoặc im lặng hoàn toàn khi chưa hiểu gì, thì về sau rất khó điều chỉnh. Trước hết hãy gặp luật sư, nghe về tình trạng chứng cứ và hướng đi của vụ việc rồi mới quyết định. Luật sư có thể gặp thân chủ ngay từ ngày bị bắt mà không có cán bộ ngồi cùng (Điều 39 khoản 1 Luật tố tụng hình sự).

Cần kiểm tra gì trước khi ký vào biên bản

Việc ký tên chỉ nên thực hiện sau khi đã xác nhận nội dung và yêu cầu sửa những chỗ cần sửa. Điều 198 khoản 4 quy định rằng biên bản phải được đọc cho nghe hoặc cho xem, và nếu có yêu cầu thêm, bớt, sửa đổi thì phải ghi vào biên bản. Hãy đề nghị dịch ngược lại sang tiếng Việt và đọc cho nghe, rồi chỉ ra cụ thể những chỗ thấy khác với thực tế.

Trong các buổi hỏi cung qua phiên dịch, không hiếm khi biên bản còn lại những cách diễn đạt khác với ý định ban đầu. Điều 74 Luật tổ chức tòa án quy định tòa án Nhật Bản dùng tiếng Nhật, còn Điều 175 và 178 Luật tố tụng hình sự quy định về phiên dịch và biên dịch. Theo tài liệu của Tòa án tối cao Nhật Bản, số bị cáo có vụ án kết thúc trong năm 2023 ở các vụ cần phiên dịch là 3,851 người, trong đó tiếng Việt chiếm 40.4 phần trăm (Tòa án tối cao Nhật Bản, tài liệu giới thiệu về phiên dịch tại tòa, bản tháng 1 năm 2025). Với một số loại vụ án, buổi hỏi cung còn được ghi âm ghi hình (Điều 301-2).

Kết quả vụ án hình sự tác động thế nào tới tư cách lưu trú

Nội dung lời khai cuối cùng sẽ dẫn tới số phận của tư cách lưu trú. Điều 24 khoản 4 mục ri Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn (入管法) coi người bị tuyên hình phạt tù giam (拘禁刑, kōkinkei) chung thân hoặc trên một năm là thuộc căn cứ trục xuất, nhưng theo điều khoản loại trừ, án treo toàn bộ thì không thuộc diện này; với án treo một phần, nếu phần phải thi hành là một năm trở xuống thì cũng được loại trừ. Ngược lại, mục chi về tội phạm ma túy chỉ cần có bản án kết tội là đã thuộc diện, kể cả phạt tiền hay án treo, và không phân biệt tư cách lưu trú thuộc bảng phụ lục nào.

Theo Sách trắng về tội phạm bản Reiwa 7, tỷ lệ truy tố trong các vụ án mà người bị tình nghi là người nước ngoài mới nhập cảnh trong năm 2024 là 44.28 phần trăm, cao hơn mức chung là 40.38 phần trăm. Khái niệm người nước ngoài mới nhập cảnh ở đây không bao gồm người vĩnh trú, vợ chồng của người vĩnh trú, người vĩnh trú đặc biệt, người liên quan tới quân đội Hoa Kỳ tại Nhật và người không rõ tư cách lưu trú. Khi đã bị truy tố thì khả năng bị kết tội tại phiên tòa là cao, và cuộc tranh luận về lưu trú thường bắt đầu từ đó, nên việc để lại điều gì trong hồ sơ ở giai đoạn trước truy tố mang ý nghĩa quyết định.

Người bị bắt và gia đình có thể làm gì

Với người bị bắt, việc đầu tiên là gọi luật sư. Nếu chưa có luật sư, chỉ cần nói với cán bộ nơi tạm giữ rằng mình muốn gọi luật sư trực. Trong lúc chờ luật sư tới, hãy nhớ hai điều: không ký khi chưa hiểu, và nếu thấy nghi ngờ về nội dung phiên dịch thì yêu cầu xác nhận ngay tại chỗ.

Với gia đình, hãy thu thập giấy tờ về loại tư cách lưu trú và thời hạn, nơi làm việc hoặc trường học, và quan hệ gia đình. Về các yếu tố được xem xét khi cấp phép lưu trú đặc biệt, Điều 50 khoản 5 liệt kê lý do mong muốn ở lại, quan hệ gia đình, hạnh kiểm, hoàn cảnh dẫn đến việc cư trú tại Nhật, thời gian lưu trú và các tình tiết khác. Tài liệu chuẩn bị từ giai đoạn hình sự có thể dùng nguyên vẹn cho thủ tục lưu trú.

Những hiểu lầm thường gặp

Thứ nhất, cho rằng cứ giữ im lặng là chắc chắn bị truy tố. Quyết định xử lý dựa trên nội dung chứng cứ, và không được phép coi việc thực hiện quyền giữ im lặng là tình tiết bất lợi. Thứ hai, cho rằng khai thật thì sẽ sớm được ra. Vì nội dung khai báo sẽ trở thành căn cứ đánh giá phía lưu trú, sự chính xác quan trọng hơn sự nhanh chóng. Thứ ba, cho rằng vụ án hình sự kết thúc thì biên bản cũng hết vai trò. Biên bản vẫn tiếp tục sống trong thủ tục quản lý lưu trú.

Cách làm việc của văn phòng chúng tôi

Tại văn phòng chúng tôi, luật sư Daisuke Matsumura trực tiếp tới gặp thân chủ và cùng xây dựng phương châm khai báo dựa trên tình trạng chứng cứ. Về tiếng Trung, văn phòng có phiên dịch chuyên trách các vụ án liên quan tới người nước ngoài thường trực tại văn phòng; với tiếng Việt và các ngôn ngữ khác, chúng tôi thu xếp phiên dịch tùy theo từng vụ việc.

Về phương châm, chúng tôi cho rằng bản án treo vẫn chưa đủ, nên đặt mục tiêu ưu tiên hàng đầu là đạt được quyết định không truy tố. Vì biên bản lời khai trở thành tài liệu cho thẩm tra vi phạm và phiên điều trần miệng, chúng tôi thiết kế thủ tục hình sự và thủ tục lưu trú như một khối thống nhất, đồng thời xem xét cả yếu tố cố ý và vô ý đối với căn cứ trục xuất. Buổi tư vấn đầu tiên miễn phí, và quý vị có thể liên hệ qua WeChat ID matsumura1119.

Lời kết

Im lặng hay lên tiếng không phải là chuyện tính cách hay lòng can đảm, mà là chuyện thiết kế xem hồ sơ sẽ lưu lại điều gì. Bài viết này chỉ mang tính giải thích chung; với từng vụ việc cụ thể, xin hãy trao đổi trực tiếp với luật sư.

Tác giả

Daisuke Matsumura (松村 大介) / Luật sư
Thành viên Đoàn luật sư Dai-Ichi Tokyo (Số đăng ký: 59077 / đăng ký năm 2019)
Funado International Law Office (Tòa nhà Fuse, tòa chính tầng 3, 3-4-10 Takada, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực tập trung là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục quản lý lưu trú, với thân chủ chủ yếu mang quốc tịch Trung Quốc. Đã có các kết quả như bản án vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát chất kích thích (tàng trữ nhằm mục đích thương mại), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép lưu trú đặc biệt vốn được coi là khó đạt được.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099038/