Bị cấm thăm gặp tại Nhật: luật sư có thể làm gì khi gia đình không được vào

Đến trại tạm giữ để thăm thì được báo là không được gặp. Gửi thư vào cũng không thấy hồi âm. Phần lớn những tình huống như vậy bắt nguồn từ một quyết định của tòa án, gọi là quyết định cấm thăm gặp và trao đổi thư từ.

Quyết định này không nói lên rằng vụ án nặng hay nhẹ; nó xuất phát từ nhận định về tình trạng chứng cứ. Vì thế, khi tiền đề của nhận định đó thay đổi, phạm vi của quyết định cũng có thể thay đổi. Bài viết trình bày cơ chế ấy và những việc luật sư bào chữa có thể làm trên thực tế.

Lệnh cấm thăm gặp dựa trên lý do ngăn tiêu hủy chứng cứ

Cấm thăm gặp là quyết định cấm người đang bị tạm giam gặp mặt và trao đổi thư từ với mọi người, trừ luật sư bào chữa. Lý do được viện dẫn là lo ngại chứng cứ bị mất đi thông qua liên lạc với đồng phạm hoặc những người liên quan.

Quyết định này thường được áp dụng trong các vụ có khả năng có đồng phạm, vụ có nhiều người liên quan ở trong và ngoài nước, hoặc vụ mà bị can không nhận tội. Tuy nhiên, vì quyết định dựa trên nhu cầu điều tra, nên khi việc thu thập chứng cứ đã tiến triển thì nhu cầu đó giảm dần. Thay vì ngồi đợi hai mươi ngày trôi qua với lệnh cấm còn nguyên, cần nắm đúng thời điểm để tác động.

Riêng luật sư bào chữa không bị hạn chế

Ngay cả khi có lệnh cấm thăm gặp, việc luật sư bào chữa vào gặp vẫn nằm ở khung riêng. Điều 39 khoản 1 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định luật sư bào chữa và người sẽ trở thành luật sư bào chữa được gặp mà không có cán bộ giám sát, đồng thời được giao nhận tài liệu và đồ vật.

Nhờ vậy, trong suốt thời gian gia đình không được gặp, vẫn có thể thông qua luật sư để nắm tình trạng sức khỏe, ý nguyện của người thân và chuyển lời của gia đình tới người đó. Trên thực tế, có những giai đoạn đây là kênh liên lạc duy nhất. Nội dung muốn nhắn nên được sắp xếp trước trong phạm vi không đụng tới nội dung vụ án, để khi qua phiên dịch vẫn truyền đạt chính xác.

Hai công cụ: gỡ bỏ một phần và khiếu nại quyết định

Luật sư chủ yếu có hai công cụ. Thứ nhất là đơn xin gỡ bỏ một phần lệnh cấm, tức đề nghị cho phép gặp mặt hoặc thư từ riêng với một số người thân nhất định không dính líu tới vụ việc, chẳng hạn vợ hoặc chồng, cha mẹ. Phạm vi đề nghị càng được giới hạn rõ thì khả năng được chấp nhận càng cao.

Thứ hai là khiếu nại quyết định. Ở đây cần trình bày cụ thể những tình tiết cho thấy nguy cơ tiêu hủy chứng cứ đã giảm: chứng cứ đã bị thu giữ, việc lấy lời khai của những người liên quan đã xong, đã đạt được thỏa thuận bồi thường với người bị hại. Trong cả hai trường hợp, tài liệu do phía gia đình chuẩn bị đều trở thành căn cứ để tòa cân nhắc. Giấy tờ về lịch sử xuất nhập cảnh, nơi cư trú, nơi làm việc và quan hệ gia đình nên được chuẩn bị từ sớm.

Thư, ảnh và tiền mặt được xử lý ra sao

Dưới lệnh cấm, việc trao đổi thư từ cũng bị cấm. Dù vậy, một phần đồ gửi vào vẫn có thể được chấp nhận theo quy chế của từng cơ sở, còn tiền mặt được cơ sở giữ và ghi vào sổ của người bị giam.

Khi được gỡ bỏ một phần, thư sẽ tới tay người thân sau khi cơ sở kiểm tra nội dung. Thư viết bằng tiếng nước ngoài có thể mất thêm thời gian vì phải kiểm tra nội dung. An toàn nhất là tránh viết về nội dung vụ án hay về việc sẽ khai thế nào, và chỉ viết về sinh hoạt, sức khỏe. Với ảnh, số lượng và quy cách được xử lý khác nhau tùy từng cơ sở, nên trước khi gửi nên hỏi luật sư về cách làm của nơi đang giam giữ. Nếu người thân cần thuốc men hay kính mắt, cũng nên trao đổi qua luật sư thay vì tự mang tới quầy tiếp nhận, vì mỗi cơ sở có cách xử lý riêng đối với vật phẩm liên quan tới sức khỏe.

Giam giữ kéo dài ảnh hưởng thế nào tới tư cách lưu trú

Những vụ có lệnh cấm thăm gặp thường cũng là những vụ bị tạm giam lâu, và bản thân điều đó đã tác động tới tư cách lưu trú, vì việc làm và việc học bị gián đoạn. Điều 22 khoản 4 Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn quy định trường hợp hủy tư cách lưu trú khi người đó cư trú từ ba tháng trở lên mà không thực hiện hoạt động tương ứng với tư cách của mình, trừ khi có lý do chính đáng.

Ảnh hưởng từ kết quả xử lý còn trực tiếp hơn. Điều 24 khoản 4 mục ri coi việc bị tuyên hình phạt giam giữ (拘禁刑) chung thân hoặc trên một năm là căn cứ trục xuất, nhưng loại trừ trường hợp án treo toàn phần. Ngược lại, tội phạm ma túy theo mục chi của cùng khoản thuộc diện bị trục xuất kể cả khi chỉ bị phạt tiền hoặc được hưởng án treo, và theo Điều 5 khoản 1 mục 5 thì bị từ chối nhập cảnh không thời hạn. Nếu đã vào thủ tục trục xuất thì phải xin giấy phép lưu trú đặc biệt theo Điều 50, mà khoản 5 điều này liệt kê các yếu tố cân nhắc trong đó có quan hệ gia đình và nhân thân. Việc gia đình không gặp được người thân trong khi thủ tục vẫn chạy cũng gây trở ngại cho chính việc thu thập tài liệu chứng minh những yếu tố đó.

Những hiểu lầm thường gặp

Thứ nhất, cho rằng bị cấm thăm gặp nghĩa là vụ án rất nghiêm trọng. Trên thực tế điều đó phụ thuộc vào việc có đồng phạm hay không và bị can có nhận tội hay không. Thứ hai, cho rằng một khi đã có quyết định thì không thể thay đổi cho đến khi bị truy tố. Cả đơn xin gỡ bỏ một phần lẫn khiếu nại đều có thể xem xét bất cứ lúc nào trong thời gian đó. Thứ ba, cho rằng luật sư có thể chuyển giúp mọi lời nhắn. Những lời nhắn liên quan đến nội dung vụ án có thể bị hiểu là thông cung, nên luật sư buộc phải chọn lọc nội dung.

Cách làm việc của văn phòng chúng tôi

Tại văn phòng chúng tôi, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp đi thăm gặp và liên tục làm cầu nối với gia đình đang không được vào gặp. Về tiếng Trung, chúng tôi có phiên dịch chuyên trách các vụ án người nước ngoài làm việc thường trực; với các ngôn ngữ khác, trong đó có tiếng Việt, phiên dịch được bố trí theo từng vụ việc.

Vì ngay cả bản án treo vẫn có thể để lại hệ quả cho tư cách lưu trú, chúng tôi đặt mục tiêu ưu tiên cao nhất là quyết định không truy tố. Do bản cung trong giai đoạn hình sự sẽ được dùng trong khâu xét vi phạm và phiên xét hỏi của cơ quan nhập cư, vụ án hình sự và thủ tục nhập cư được thiết kế như một thể thống nhất, đồng thời chúng tôi tranh luận cả về việc có thực sự thuộc diện bị trục xuất hay không, bao gồm yếu tố cố ý và vô ý. Buổi tư vấn đầu tiên miễn phí. ID WeChat: matsumura1119.

Lời kết

Quãng thời gian không được gặp là quãng thời gian bất an nhất đối với gia đình. Nhưng chính trong quãng đó vẫn có những nước đi cụ thể như đơn xin gỡ bỏ một phần hay khiếu nại quyết định. Đó không phải là khoảng thời gian không thể làm gì. Bài viết này chỉ mang tính giải thích chung; với vụ việc cụ thể, xin quý vị trao đổi trực tiếp với luật sư.

Người viết

Matsumura Daisuke ／ Luật sư
Thành viên Đoàn Luật sư Dai-ichi Tokyo (số đăng ký: 59077 ／ đăng ký năm 2019)
Funado International Law Office (Fuse Building, tòa nhà chính tầng 3, Takada 3-4-10, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực tập trung chính là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập cư, với thân chủ chủ yếu mang quốc tịch Trung Quốc. Đã đạt được bản án vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát ma túy đá (tàng trữ nhằm mục đích thương mại), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép lưu trú đặc biệt trong những vụ được coi là rất khó.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099014/