Luật sư trực, luật sư chỉ định và luật sư tư tại Nhật Bản khác nhau ra sao

Người thân bị bắt gọi ra rằng đã có một luật sư đến gặp. Nhưng luật sư đó là ai, có mất phí không, lần sau còn đến nữa không thì gia đình không rõ. Trong các vụ án hình sự liên quan đến người nước ngoài, chọn sai ở bước này đồng nghĩa với việc lãng phí đúng hai mươi ngày quan trọng, khi việc tạm giam và cách xử lý vụ án đang được định đoạt.

Thủ tục hình sự Nhật Bản có ba cửa vào: luật sư trực (当番弁護士), luật sư do tòa chỉ định (国選弁護人) và luật sư tư do đương sự mời (私選弁護人). Tên gọi dễ nhầm, nhưng thời điểm tham gia, người có quyền chọn và cách bảo đảm phiên dịch của ba loại này khác hẳn nhau.

Khác biệt nằm ở thời điểm tham gia và ai là người chọn

Sự khác nhau giữa ba loại luật sư có thể quy về hai điểm: tham gia được từ lúc nào, và ai là người quyết định chọn.

Dù thuộc loại nào, theo Điều 39 khoản 1 Bộ luật Tố tụng hình sự, luật sư bào chữa và người sẽ trở thành luật sư bào chữa đều được gặp riêng người bị giam mà không có cán bộ giám sát ngồi cùng. Đó là kênh duy nhất để nói về nội dung vụ việc ngoài tầm nghe của cơ quan điều tra.

Luật sư trực chỉ là một lần gặp đầu tiên

Luật sư trực là chế độ cho phép người bị bắt gọi luật sư miễn phí một lần. Đoàn luật sư lập danh sách trực, và luật sư nhận yêu cầu sẽ đến trại tạm giữ để gặp.

Ở buổi gặp đó, người bị bắt được giải thích trình tự thủ tục, các quyền của mình bao gồm quyền im lặng, và có thể nhờ chuyển lời nhắn cho gia đình. Việc luật sư đó có tiếp tục nhận vụ án hay không lại là chuyện khác. Nếu muốn tiếp tục được bào chữa, phải yêu cầu chỉ định luật sư hoặc mời luật sư tư.

Luật sư chỉ định tham gia từ khi có lệnh tạm giam

Luật sư chỉ định được tòa án cử cho nghi phạm đang bị tạm giam nếu đáp ứng điều kiện về khả năng tài chính. Chi phí do nhà nước chịu, nhờ đó tránh được tình trạng không có luật sư chỉ vì lý do kinh tế.

Mặt khác, đương sự không được chỉ đích danh luật sư mình muốn. Kinh nghiệm về án người nước ngoài hay khả năng bảo đảm phiên dịch tiếng Việt là những yếu tố không thể lựa chọn ở khâu chỉ định.

Luật sư tư có thể vào cuộc từ trước khi bị bắt

Đặc điểm lớn nhất của luật sư tư là không bị giới hạn về thời điểm. Ngay ở giai đoạn còn được mời lên làm việc tự nguyện, hoặc trong 72 giờ đầu sau khi bị bắt, luật sư đã có thể bắt đầu hoạt động theo yêu cầu của gia đình đang ở Việt Nam.

Các việc như trình bày ý kiến với công tố viên trước khi họ yêu cầu tạm giam, khiếu nại quyết định tạm giam, hay bắt đầu sớm việc thương lượng bồi thường với người bị hại đều là cuộc đua với thời gian. Nếu ngồi chờ đến khi có luật sư chỉ định, những thời điểm ấy có thể đã trôi qua.

Ai lo phiên dịch

Phiên dịch cho buổi hỏi cung và phiên dịch cho buổi làm việc với luật sư do hai bên khác nhau bố trí. Người phiên dịch tại buổi hỏi cung do cơ quan điều tra sắp xếp. Tại phiên tòa, vì Điều 74 Luật Tổ chức Tòa án quy định tòa án dùng tiếng Nhật, nên tòa án bố trí phiên dịch theo Điều 175 và Điều 178 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Ngược lại, phiên dịch cho buổi luật sư vào gặp thân chủ phải do chính phía luật sư bảo đảm. Theo tài liệu của Tòa án tối cao Nhật Bản, danh sách ứng viên phiên dịch tòa án tại thời điểm tháng 4 năm Heisei 29 (2017) có 3.823 người thuộc 62 ngôn ngữ, nhưng phân bố theo ngôn ngữ rất chênh lệch. Vì vậy, việc một văn phòng có bảo đảm được phiên dịch ổn định cho các buổi trao đổi hay không là tiêu chí thực chất khi chọn luật sư.

Kết quả hình sự dội ngược vào tư cách lưu trú

Việc chọn luật sư liên quan tới tư cách lưu trú bởi mục tiêu cần nhắm tới thay đổi theo loại kết quả hình sự. Điều 24 khoản 4 mục ri Luật Quản lý xuất nhập cảnh và công nhận tị nạn coi việc bị tuyên hình phạt giam giữ (拘禁刑) chung thân hoặc trên một năm là căn cứ trục xuất, nhưng loại trừ trường hợp được hưởng án treo toàn phần.

Trong khi đó, tội phạm ma túy theo mục chi của cùng khoản thuộc diện bị trục xuất chỉ cần có bản án kết tội, kể cả phạt tiền hay án treo, và còn dẫn tới việc bị từ chối nhập cảnh không thời hạn theo Điều 5 khoản 1 mục 5. Ngoài ra, mục 4 khoản 2 của Điều 24 nhắm tới người mang tư cách lưu trú thuộc bảng phụ lục thứ nhất bị tuyên hình phạt giam giữ về các tội như cướp tài sản, giao cấu không có sự đồng thuận hay lái xe nguy hiểm gây chết người và bị thương. Nói cách khác, có những lĩnh vực mà lối nghĩ chỉ cần được án treo là yên tâm hoàn toàn không đúng. Chính vì thế, câu hỏi quan trọng là luật sư có nhắm tới quyết định không truy tố ngay từ giai đoạn trước khi truy tố hay không.

Thủ tục chuyển sang luật sư tư và những hiểu lầm thường gặp

Việc chuyển từ luật sư chỉ định sang luật sư tư được thực hiện bằng cách nộp giấy ủy nhiệm bào chữa của luật sư tư, sau khi đã xác nhận ý chí của chính người bị giam. Thông thường, luật sư mà gia đình mời sẽ vào gặp thân chủ, nghe nguyện vọng trực tiếp rồi mới tiến hành thủ tục.

Hiểu lầm phổ biến nhất là cho rằng đổi luật sư sẽ khiến cơ quan tố tụng có ấn tượng xấu. Việc chọn người bào chữa là quyền của đương sự, và chế độ không đặt ra bất lợi nào cho việc thực hiện quyền đó. Hiểu lầm thứ hai là cho rằng vụ nào đã nhận tội thì ai bào chữa cũng như nhau. Càng là vụ đã nhận tội thì khác biệt trong hoạt động bào chữa, như bồi thường cho người bị hại, thu xếp người bảo lãnh, trình bày về hệ quả đối với tư cách lưu trú, càng thể hiện rõ ở kết quả xử lý.

Cách làm việc của văn phòng chúng tôi

Tại văn phòng chúng tôi, luật sư Matsumura Daisuke trực tiếp vào gặp thân chủ và trực tiếp trao đổi với gia đình. Về tiếng Trung, chúng tôi có phiên dịch chuyên trách các vụ án người nước ngoài làm việc thường trực; với các ngôn ngữ khác, trong đó có tiếng Việt, phiên dịch được bố trí theo từng vụ việc.

Vì ngay cả bản án treo vẫn có thể để lại hệ quả đối với tư cách lưu trú, chúng tôi đặt mục tiêu ưu tiên cao nhất là đạt được quyết định không truy tố. Bản cung trong giai đoạn hình sự sẽ được dùng lại trong khâu xét vi phạm và phiên xét hỏi của cơ quan nhập cư, nên vụ án hình sự và thủ tục nhập cư được chúng tôi thiết kế như một thể thống nhất, đồng thời tranh luận cả về việc có thực sự thuộc diện bị trục xuất hay không, bao gồm yếu tố cố ý và vô ý. Buổi tư vấn đầu tiên miễn phí. ID WeChat: matsumura1119.

Lời kết

Ba chế độ này không đối lập nhau mà đảm nhiệm những vai trò khác nhau trên trục thời gian. Nhận thông tin ban đầu từ luật sư trực, được bào chữa liên tục nhờ luật sư chỉ định, rồi chuyển sang luật sư tư khi thấy cần, cũng là một lựa chọn thực tế. Bài viết này chỉ mang tính giải thích chung; với vụ việc cụ thể, xin quý vị trao đổi trực tiếp với luật sư.

Người viết

Matsumura Daisuke ／ Luật sư
Thành viên Đoàn Luật sư Dai-ichi Tokyo (số đăng ký: 59077 ／ đăng ký năm 2019)
Funado International Law Office (Fuse Building, tòa nhà chính tầng 3, Takada 3-4-10, Toshima-ku, Tokyo)
Lĩnh vực tập trung chính là bào chữa hình sự cho người nước ngoài và thủ tục nhập cư, với thân chủ chủ yếu mang quốc tịch Trung Quốc. Đã đạt được bản án vô tội trong vụ vi phạm Luật kiểm soát ma túy đá (tàng trữ nhằm mục đích thương mại), quyết định không truy tố trong vụ lừa đảo có tổ chức, và giấy phép lưu trú đặc biệt trong những vụ được coi là rất khó.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bản tiếng Nhật của bài viết này: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099004/