Japonya’da sınır dışı işlemi ve iltica başvurusu — Türkçe konuşanlar için

İltica başvurusu yapan kişinin sınır dışı edilemeyeceği yönünde bir bilgi duyup bunun doğru olup olmadığını soran danışanlarımız oluyor. Kısa yanıt şu: başvuru sürerken kural olarak sınır dışı edilmeme yönünde bir düzenleme gerçekten vardır, ancak bu kuralın istisnaları bulunur ve işin içine bir ceza soruşturması girdiğinde tablo bambaşka bir eksene kayar.

Türkçe konuşan kişilerde karar, hem Japonya’daki oturum durumu hem de ülkedeki koşullar birlikte değerlendirilerek verilmek durumundadır. Ceza yargılamasına ya da göçmenlik işlemine ayrı ayrı bakmak, yanlış bir tercihe yol açabilir.

Aşağıda sınır dışı sürecinin işleyişi, iltica başvurusu ile sınır dışı arasındaki ilişki, ceza kararlarının oturum iznine yansıma biçimi ve sınır dışı uygulamasının bugünkü hâli, Japon göçmenlik mevzuatının maddeleriyle birlikte ele alınıyor.

Sınır dışı süreci nasıl ilerler

Sınır dışı süreci, kişinin Göçmenlik Kontrolü ve Mülteci Tanıma Kanunu’nun (入管法, nyūkanhō) 24. maddesindeki sınır dışı sebeplerinden birine girdiği şüphesiyle başlar; ardından ihlal soruşturması, göçmenlik denetçisi tarafından ihlal incelemesi, özel inceleme memuru önünde sözlü duruşma ve Adalet Bakanı’nın kararı sırasıyla gelir.

En sık görülen giriş noktası, 24. maddenin 4. fıkrasının ロ bendindeki süre aşımıdır. Bunun yanında, esas olarak oturum izninin kapsamadığı faaliyeti yürüttüğü açıkça anlaşılan kişiyi kapsayan イ bendi ve kaçak çalışmayı teşvik eden kişiyi kapsayan 24. maddenin 3. fıkrasının 2 numaralı bendi vardır. Bu son sebepte fiilin kendisi yeterlidir; ceza almış olmak koşul değildir.

Kişinin durumu ya gözetim altına alma emriyle bir göçmenlik tesisinde tutulma şeklinde ya da bir gözetici atanarak özgürlük kısıtlanmadan yürütülen gözetim tedbiri şeklinde ele alınır. İhlal incelemesinin sonucuna katılmayan kişi sözlü duruşma talep edebilir, duruşmanın kararına da katılmazsa Adalet Bakanı’na itirazda bulunabilir.

İltica başvurusu ile sınır dışı arasındaki ilişki

Mülteci tanıma başvurusu sürerken kural olarak sınır dışı işleminin yapılmaması yönünde bir düzenleme bulunur; buna sınır dışı işlemini durdurma etkisi denir.

Ancak bu mutlak değildir. Son yıllardaki kanun değişikliğiyle, aynı gerekçeyle yapılan başvuruların tekrarlanması gibi belirli durumlar için istisnalar getirilmiştir. Ayrıca zulüm görme tehlikesi bulunmakla birlikte Mülteci Sözleşmesi anlamında mülteci sayılmayan kişileri korumak amacıyla, tamamlayıcı koruma kapsamında tanıma yolu da düzenlenmiştir.

Uygulamada önemli olan nokta şudur: başvurunun kaçıncı kez yapıldığı ve gerekçesinin içeriği, sınır dışı edilmeme hâlinin sürüp sürmeyeceğini değiştirebilir. Yalnızca başvurunun var olduğuna güvenip sınır dışı sürecine yanıt vermeyi ertelemek, özel oturum izni talebinde bulunulabilecek zaman aralığının kaçırılmasına yol açabilir.

Ceza kararı oturum iznine nasıl yansır

Bir ceza dosyasının sonucu oturum iznine, cezanın ağırlığından çok, göçmenlik kanununun 24. maddesinin hangi bendine girdiği biçiminde yansır.

24. maddenin 4. fıkrasının リ bendi, müebbet ya da bir yıldan fazla hapis cezasına (拘禁刑, kōkinkei) çarptırılan kişiyi sayar; ancak bendin kendi içinde bir istisna cümlesi vardır ve cezanın tamamı ertelenmişse kişi bu bendin dışında kalır. Kısmi ertelemede de fiilen çekilecek bölüm bir yılı geçmiyorsa aynı sonuç doğar. Erteleme hâlinde de bu bende girildiği yolundaki açıklama, madde metniyle bağdaşmaz.

Buna karşılık 24. maddenin 4. fıkrasının チ bendi, uyuşturucu, kenevir, afyon, uyarıcı madde ve benzerlerine ilişkin mevzuatı ihlalden mahkûmiyet alan kişiyi kapsar. Burada cezanın ağırlığı hiç sorulmaz: para cezası da, ertelenmiş ceza da, cezadan bağışıklık da bu bende girer. リ bendinin giriş cümlesi ニ’den チ’ye kadarki bentlere girenler dışında biçiminde yazıldığı için, uyuşturucu suçları リ bendinin kapsamı dışında bırakılmıştır. Ayrıca 24. maddenin 4. fıkrasının 2 numaralı bendi, Birinci Ek Cetvel’deki bir oturum izniyle Japonya’da bulunan kişinin gasp, rızaya dayanmayan cinsel ilişki, tehlikeli sürüş sonucu ölüme veya yaralanmaya sebep olma gibi belirli ağır suçlardan hapis cezası alması hâlini düzenler; sonuncusu için Araç Sürerek Ölüme ve Yaralanmaya Sebep Olma Suçlarının Cezalandırılmasına Dair Kanun’un 2. maddesi ile 6. maddesinin 1. fıkrası esas alınır.

Özel oturum izni seçeneği

Sınır dışı sebebine girdiği tespit edildikten sonra bile, Adalet Bakanı’nın oturuma özel olarak izin verebilmesine ilişkin bir yol göçmenlik kanununun 50. maddesinde yer alır.

Maddenin 2. fıkrası uyarınca, gözetim altına alma emriyle tutulan kişi ile gözetim tedbiri kararı verilen kişi başvuru hakkına sahiptir; 3. fıkrası uyarınca sınır dışı emri çıkarıldıktan sonra artık başvuru yapılamaz. 5. fıkra, oturumu sürdürme isteğinin gerekçesi, aile bağları, genel tutum, Japonya’da yaşamaya başlama süreci, oturum süresi ve diğer koşulları kanun düzeyinde dikkate alınacak unsurlar olarak sayar; izin verilmemesi hâlinde 10. fıkra gereğince gerekçesi yazılı bir belge düzenlenir. Uygulamanın ölçütü, 2024 yılının haziran ayında güncellenen kılavuzdur.

Dikkat edilmesi gereken bir ayrıntı da şudur: 1. fıkranın istisna cümlesindeki ağırlaştırılmış koşullar listesinde チ bendi yer almaz. Yani yalnızca uyuşturucu dosyası olduğu için bu yolun baştan kapandığı söylenemez.

Sınır dışı uygulamada nasıl gerçekleşiyor

Sınır dışı, kişinin kendi masrafıyla ülkeden ayrılması ile devlet bütçesinden karşılanan gönderme olarak ikiye ayrılır; ikincisinde kimi zaman refakat görevlisi eşlik eder.

Göçmenlik ve Oturum İdaresi’nin Reiwa 7 (2025) yılına ilişkin açıklamasına göre, sınır dışı emrine dayanan gönderme sayısı 7.563 kişidir; bunun 6.677’si kendi masrafıyla ayrılan, 505’i refakat görevlisi eşlik etmeyen devlet bütçeli gönderme, 318’i ise refakat görevlisi eşlik eden devlet bütçeli göndermedir. Aynı yıl sınır dışı işlemi veya çıkış emri işlemi uygulanan kişi sayısı 18.442 olup bunların 702’si Türkiye vatandaşıdır.

Japonya’ya yeniden ne zaman gelinebilir

Yeniden gelip gelinemeyeceği, göçmenlik kanununun 5. maddesinin 1. fıkrasındaki hangi giriş yasağı sebebine girildiğine bağlıdır.

Sınır dışı edilen kişi için aynı fıkranın 9 numaralı bendi geçerlidir: イ için bir yıl, ロ için beş yıl, ハ için on yıl. ハ, daha önce sınır dışı edilmiş bir kişinin yeniden sınır dışı edilmesi hâlidir. Çıkış emriyle ülkeden ayrılan kişi için aynı fıkranın 9-2 numaralı bendi bir yıl öngörür. Uyuşturucuya ilişkin 5 numaralı bentte ise hiçbir süre yoktur; para cezası da yeterlidir, yabancı mevzuatın ihlali de yeterlidir. Bu durumda yeniden giriş ancak göçmenlik kanununun 12. maddesinin 1. fıkrasındaki özel giriş izniyle mümkün olur.

Sık karşılaşılan yanlış anlamalar

• Başvuru yapıldığı sürece sınır dışı edilmeyeceği düşüncesi. Kuralın istisnaları vardır ve başvurunun seyrine göre uygulama değişebilir.
• Mülteci tanıma işlemi ile sınır dışı işleminin ayrı olduğu, bu yüzden ikincisinin bekletilebileceği düşüncesi. Özel oturum izni başvurusunun yapılabileceği zaman aralığı 50. maddenin 3. fıkrasıyla sınırlandırılmıştır.
• Ceza dosyasında erteleme alındığı için oturuma etkisi olmayacağı düşüncesi. Uyuşturucu dosyalarında チ bendi uyarınca para cezası da erteleme de sınır dışı sebebidir.

Kişinin ve ailesinin yapabilecekleri

Ceza soruşturması eşzamanlı yürüyorsa başlangıç noktası, bir savunma avukatı görevlendirmek ve görüşme yoluyla olguları doğrulamaktır; görüşme hakkı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 39. maddesinin 1. fıkrasındadır.

Sorguda aynı kanunun 198. maddesinin 2. fıkrası uyarınca susma hakkı bildirilir, 4. fıkrası ise ifade tutanağının okunmasını ve ekleme, çıkarma ya da değişiklik talebinde bulunulmasını düzenler. Ceza sürecinde düzenlenen ifade tutanağı sonradan ihlal incelemesinin ve sözlü duruşmanın malzemesi hâline geldiğinden, çevirmen aracılığıyla yazılan metin söylediklerinizden farklıysa düzeltmeyi orada isteyin. Çeviri ve tercüme için aynı kanunun 175. ve 178. maddeleri, belirli dosyalarda sorgunun sesli ve görüntülü kaydı için 301-2. maddesi geçerlidir. Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi’nin 36. maddesi konsolosluğa bildirimi ve konsolosluk görüşmesini güvence altına alır; ancak ülke makamlarıyla ilişkiler konusunda kaygı varsa, bildirim istenip istenmeyeceği avukatla birlikte değerlendirilir.

Büromuzun çalışma biçimi

Büromuzda avukat Matsumura Daisuke görüşmeleri ve toplantıları bizzat yürütür. Çeviri düzeni şöyledir: Çince için yabancı dosyalarına özel bir çevirmen büroda sürekli olarak bulunur; Türkçe dâhil diğer dillerde çevirmen dosyanın niteliğine göre ayrıca görevlendirilir.

Savunma yaklaşımımızda, ertelenmiş bir mahkûmiyetin dahi yeterli olmadığını düşünür ve kovuşturmaya yer olmadığı kararını birinci öncelik olarak hedefleriz. Ceza dosyası ile göçmenlik işlemi tek bir bütün olarak kurgulanır; sınır dışı sebebine girilip girilmediği de kast ve taksir tartışılarak ele alınır. İlk görüşme ücretsizdir. WeChat (微信) ID matsumura1119 üzerinden de bize ulaşabilirsiniz.

Sonuç yerine

Mülteci tanıma başvurusu ile sınır dışı işlemi ayrı pencerelerde yürüse de, süreler ve kişinin özgürlüğü bakımından birbirini etkiler. Yalnızca birine bakarak karar vermek, elde kalan seçeneklerin kullanılamadan sürecin ilerlemesine yol açabilir. Bu yazı genel bir açıklamadır; kendi durumunuz için doğrudan bir avukata danışmanızı öneririz.

Yazar

Matsumura Daisuke (松村 大介) / Avukat
Dai-ichi Tokyo Barosu (第一東京弁護士会) üyesi, sicil numarası: 59077, 2019 yılında kayıtlı
Funado Uluslararası Hukuk Bürosu (Tokyo, Toshima-ku, Takada 3-4-10, Fuse Binası ana blok 3. kat)
Ağırlıklı olarak Çin vatandaşı müvekkillerle çalışarak yabancıların ceza savunması ve göçmenlik işlemleri alanlarına yoğunlaşmıştır. Uyarıcı Madde Kontrol Kanunu’na aykırılık dosyasında kazanç amaçlı bulundurma suçlamasından beraat kararı, organize dolandırıcılık dosyasında kovuşturmaya yer olmadığı kararı ve zor kabul edilen bir dosyada özel oturum izni elde etmiştir.

Funado International Law Office
Website: https://matsumura-lawoffice.jp/
WeChat ID: matsumura1119

Bu yazının Japonca sürümü: https://matsumura-lawoffice.jp/blog/detail/2026099358/